fb


EP01.1pa
Prowadzi prof. dr hab. Tomasz Placek
Temat: Epistemologia I (dla studentów trzyletnich studiów licencjackich)
Prerekwizyty: HF01
ECTS: 6
 
terminy
zimowy semestr - 60 godzin
 
warunki zaliczenia
egzamin ustny
 

Zajęcia te poświęcone są następującym zagadnieniom:

(1) koncepcje wiedzy, (2) teorie prawdy, (3) problem sceptyczny, (4) kwestie znaczenia językowego i (5) problematyka denotacji - od Milla do Russella.

Literatura: J. Woleński Epistemologia; pozostałe pozycje zostaną podane w trakcie zajęć.

 

EP01.2pa
Prowadzi dr hab. Tadeusz Czarnecki
Temat: Epistemologia II (dla studentów dwuletnich studiów magisterskich)
Prerekwizyty: HF01
ECTS: 6
 
terminy
letni semestr - 60 godzin
 
warunki zaliczenia
egzamin pisemny
egzamin ustny
 

Epistemologia będzie traktowana jako badanie pojęcia wiedzy w trzech perspektywach:

(1) źródeł wiedzy, (2) warunków wiedzy i (3) kompetencji poznawczych podmiotu.

Po pierwsze, omówię dwa kluczowe źródła wiedzy: percepcję i świadectwo. Dokonam analizy porównawczej podstawowych typów percepcji propozycjonalnej: „percepcji, że” i „percepcji jako”, w celu oceny ich wartości poznawczej. Podkreślona zostanie rola zaangażowania intelektualnego podmiotu w proces formowania przekonań percepcyjnych. W przypadku świadectwa, zasadniczym przedmiotem rozważań będą kontrowersje wokół warunku prawdomówności informatora.

Po drugie, spośród warunków definicyjnych wiedzy, omówię warunek przekonania i warunek uzasadnienia. W kontekście podstawowych teorii przekonania przedstawię spór zwolenników woluntaryzmu i kauzalizmu odnośnie formowania przekonań. Warunek uzasadnienia zarysowany zostanie poprzez wskazanie podstawowych linii podziałów w sporach o (1) naturę uzasadniacza, (2) strukturę uzasadnienia i (3) dostępność uzasadnienia.

Po trzecie, odnośnie kompetencji poznawczych, zwrócę uwagę na relację między zaletami intelektualnymi i sukcesem poznania oraz na zagadnienie wiedzy nie-refleksyjnej.

Na zakończenie omówię typy wiedzy (wiedzę, jak, wiedzę, że i wiedzę, dlaczego) oraz rozróżnienie między wiedzą i mądrością.

Literatura: Literaturę związaną z poszczególnymi tematami będę podawał na wykładach.

 

EP03
Prowadzi dr hab. Andrzej J. Nowak
Temat: Zwrot lingwistyczny - pierwsza odsłona: od Hamanna do Nietzschego
Prerekwizyty: 
ECTS: 6
 
terminy
letni semestr - 60 godzin
 
warunki zaliczenia
egzamin ustny
aktywne uczestnictwo w zajęciach
praca pisemna
 

Przyjęło się mówić, że zwrot lingwistyczny jest dziełem grupy dwudziestowiecznych europejskich filozofów. W tym kontekście najczęściej wskazuje się na Wittgensteina i cytuje 4. tezę „Traktatu”: Myśl jest to zdanie sensowne. Apel z kolei nazywa Tarskiego pierwszym klasykiem lingwistycznie zorientowanej filozofii. Tymczasem Wittgenstein nigdy nie wyzwolił się z pęt mentalizmu, a jego (mentalizmu) recydywa na terenie myśli anglosaskiej jest symptomatyczna. Ponadto już w latach siedemdziesiątych XIX wieku Peirce bez Wittgensteinowych wahań pisał, że nie ma myśli poza znakiem. Na koniec trzeba wiedzieć, że pierwsza odsłona zwrotu lingwistycznego w filozofii nowożytnej rozpoczęła się tuż po wystąpieniu Kanta i została zainicjowana przez Hamanna. To on rzucił hasło: Rozum jest językiem! Niewiele później, Herder pisał: Zgiń lub wynajdź język. Humboldt porównał język do wysokiej górskiej przełęczy, która otwiera widok na nieznane horyzonty. W końcu Nietzsche – co podkreślał na swych seminariach Max Bense – chciał coś ważnego powiedzieć slangowo brzmiącym zwrotem: Wszystko to semantyka.
Kurs pomyślany jest jako historyczna rekonstrukcja i systematyczna analiza osobowości pierwszego zwrotu lingwistycznego.
Bliższa charakterystyka projektu znajduje się na stronie prowadzącego seminarium: http://apertum.110mb.com/zwrot.php

 

EP07s
Prowadzi dr Jan Płazowski, dr Marek Suwara,
Temat: Filozofia informacji
Prerekwizyty: EP01pa
ECTS: 6
 
terminy
zimowy semestr - 30 godzin
letni semestr - 30 godzin
 
warunki zaliczenia
egzamin ustny
praca pisemna
 
Grupa treści kształcenia, w ramach której przedmiot jest realizowany · grupa treści kształcenia do wyboru.
Typ przedmiotu · fakultatywny - dowolnego wyboru.
Formuła przedmiotu konwersatorium
Założenia i cele przedmiotu Celem kursu jest zapoznanie studentów problematyką informacji zarówno od strony pojęciowej jak też z podstawowymi problemami filozoficznymi, jakie legły u podstaw współczesnych kongitywistycznych badań nad informacją.
Metody dydaktyczne Należy podać szczegółowe informacje na temat metod nauczania, w tym liczba godzin tygodniowo oraz całkowita liczba tygodni,
obejmujących:
· konsultacje (zarówno regularne, jak też organizowane w indywidualnych przypadkach) 1 godzina tygodniowo przez 30 tygodni
· seminaria i warsztaty grupowe 2 godziny tygodniowo przez 30 tygodni
Treści merytoryczne przedmiotu
oraz sposób ich realizacji
Tematyka kursu obejmie zagadnienia: różnych sposobów rozumienia informacji (inżynierskie, potoczne, filozoficzne), Shannonowska teoria informacji jako miary transferu danych i jej zastosowanie w filozoficznym problemie wiedzy, elementy sztucznej inteligencji, elementy filozofii lingwistycznej ze szczególnym uwzględnieniem konsekwencji roli języka jako narzędzie komunikacji, informatyczne podejście do zagadnień filozoficznych (symulacje jako narzędzie poznania), logicystyczne podejście do języka i jego odbicie w językach programowania.

Szczegółowy program zajęć:

Tematyka zajęć

  1. Wprowadzenie do filozofii informacji, język jako narzędzie komunikacji, schemat komunikacji
  2. Pojęcie informacji: podejście filozoficzne vs podejście matematyczne
  3. Krytyka Shannonowskiej definicji informacji z perspektywy epistemologicznej
  4. Filozofia sztucznej inteligencji - silna i słaba AI
  5. Rozproszona AI
  6. Obliczanie i granice obliczalności, teza Turinga-Churcha
  7. Mechanika kwantowa a problem AI, komputery kwantowe
  8. Miejsce filozofii informacji w ewolucyjnych koncepcjach kultury
Wykaz literatury podstawowej
i uzupełniającej, obowiązującej
do zaliczenia danego
przedmiotu

Literatura obowiązkowa:

  1. Balckwell Guide to Philosohy of Computing and Information, Luciano Floridi (ed.), Malden, MA/Oxford/Carlton:Blackwell Publishing, 2004

Literatura uzupełniająca:

  1. K. Cetnarowicz, G. Rojek, J. Płazowski, M. Suwara; SOCIAL ETHIC BEHAVIOR SIMULATION PROJECT, w "Knowledge and Belief - Papers of 26 Intemational Wittgenstein Symposium - Kirchberg am Wechsel 2003
  2. Płazowski J. W., Suwara M. Sztuczna Inteligencja: O niektórych argumentach krytycznych. Artykuł na konferencję "Technologia informacyjna w zmieniającej się edukacji, Toruń 12-14 maj 2003
  3. Penrose „Nowy umysł cesarza”
  4. Searle „Język, umysł, społeczeństwo” , Mitterer,Tamta strona filozofii. Przeciwko dualistycznej zasadzie poznania,Warszawa 1996, Oficyna Naukowa
  5. Paul Grice Logika i konwersacja, tłum. J. Wajszczuk, "Przegląd Humanistyczny" 1977 z. 7. Principia Cybernetica Web
 

EP08
Prowadzi dr Jan Płazowski
Temat: Filozofia fizyki
Prerekwizyty: EP01p,ON01p
ECTS: 6
 
terminy
letni semestr - 60 godzin
 
warunki zaliczenia
egzamin ustny
praca pisemna
 
Grupa treści kształcenia,
w ramach której przedmiot
jest realizowany
· grupa treści kształcenia do wyboru.
Typ przedmiotu · fakultatywny - dowolnego wyboru.
Założenia i cele przedmiotu Celem kursu jest zapoznanie studentów problematyką symbiozy nauk filozoficznych i fizyki. Te dwa (czy na pewno rozłączne?) spojrzenia na otaczający nas świat pojawiają się u zarania rozwoju kultury europejskiej. Nie konkurują, tylko się uzupełniają. Tak jest po dziś dzień i demonstracja wzajemnej ignorancji po prostu świadczy jedynie o nieprzemyślanej arogancji. Filozof musi znać elementy fizyki, fizyk musi znać elementy filozofii, jeżeli rozwój kultury w ogóle może być możliwy.
Metody dydaktyczne Należy podać szczegółowe informacje na temat metod nauczania,
w tym liczba godzin tygodniowo oraz całkowita liczba tygodni,
obejmujących:


·wykłady 2 godziny tygodniowo przez 15 tygodni

·konsultacje (zarówno regularne, jak też organizowane w indywidualnych
przypadkach) 1 godzina tygodniowo przez 15 tygodni
· seminaria i warsztaty grupowe 2 godziny tygodniowo przez 15 tygodni

Forma i warunki zaliczenia
przedmiotu, w tym zasady
dopuszczenia do egzaminu,
zaliczenia z przedmiotu,
a także formę i warunki zaliczenia
poszczególnych form
zajęć wchodzących w zakres
danego przedmiotu
Należy podać dokładny opis metod oceny pracy studenta w ramach
danego przedmiotu, z uwzględnieniem takich elementów jak forma,
czas trwania, kalendarz (okres, częstotliwość), a także terminy
zapisów na egzaminy i sesji egzaminacyjnych (także terminy odbiegające
od regulaminowych). Formy pomiaru/oceny pracy studenta
mogą być następujące:
· egzaminy ustne po zakończeniu kursu
· eseje/ wypracowania w trakcie trwania kursu 1 raz w semestrze
· prace semestralne
· ocenianie ciągle
Treści merytoryczne przedmiotu
oraz sposób ich realizacji

Szczegółowy program zajęć:

Tematyka zajęć

  1. Metafizyka systemowa i metafizyka mnogościowa – dwa sposoby organizacji porządku świata
  2. Czy fizyka jest nauką empiryczną – problem hipotetyczności od Platona po XXI wiek
  3. Czas – realność czy wizja podmiotu – trzy odmienne sposoby definicji czasu: Platon, Arystoteles, Augustyn
  4. Czas – czy możemy usprawiedliwić pomiary czasu?
  5. Czas – ograniczenie Beckensteina kwantowy charakter czasu czy informacji o rzeczach?
  6. Determinizm fundament porządku świata od dysputy Kant – Hume po współczesną koncepcję fizyki bez tła czaso-przestrzennego
  7. Teoria względności – nieliniowość, nieklasyczność, geometryzacja, estetyka – nowy wymiar kantowskich idei regulatywnych
  8. Mechanika kwantowa – nowy wymiar idealizmu Berckeleya
  9. „Ogólna Teoria Wszystkiego” w kierunku kwantowej grawitacji – interpretacje:
    - Everetta „wiele światów”
    - Zasada antropiczna – powrót antropocentryzmu
    - Czarne dziury – koniec czy początek ewolucji fizyki
Wykaz literatury podstawowej
i uzupełniającej, obowiązującej
do zaliczenia danego
przedmiotu

Literatura obowiązkowa:

  1. Albert Einstein Autobiografical Notes, Open Court, 1979 - 89
  2. John Archibald Wheeler, Edwinem F. Taylor, Fizyka czasoprzestrzeni wyd. pol. Warszawa 1975
  3. Lee Smolin, Trzy drogi do kwantowej grawitacji, tłum. Jerzy Kowalski-Glikman, Wydawnictwo CiS, Warszawa 2001, seria: Science Masters

Trzy drogi do kwantowej grawitacji

Literatura uzupełniająca:

  1. Michał Heller, Nauka i Wyobraźnia, Znak, Kraków 1995
  2. Werner Heisenberg, Ponad ranicami, przeł. K. Wolicki, Warszawa, 1979
  3. Michio Kaku Hiperprzestrzeń: naukowa podróż przez wszechświaty równoległe, pętle czasowe i dziesiąty wymiar (Hyperspace: A Scientific Odyssey Through Parallel Universes, Time Warps, and the Tenth Dimension), Prószyński i S-ka, Warszawa 1995, 452 str., ISBN 83-86669-52-7
  4. Roger Penrose, Droga do rzeczywistości. Wyczerpujący przewodnik po prawach rządzących Wszechświatem, Prószyński i S-ka, Warszawa 2006,
    ISBN 83-7469-179-4
 

EP24sk
Prowadzi dr hab. Katarzyna Kijania-Placek
Temat: Filozofia języka
Prerekwizyty: EP01p
ECTS: 6
 
terminy
letni semestr - 60 godzin
 
warunki zaliczenia
praca pisemna
referat
 
Problematyka tegorocznego kursu obejmie zagadnienia semantyki wyrażeń okazjonalnych. W kontraście do teorii G. Fregego analizować będziemy argumenty E. Anscombe, J. Perriego i innych za nieredukowalnością wyrażeń okazjonalnych i ogólnie języków zawierających wyrażenia okazjonalne, do języków tych wyrażeń pozbawionych. Przedmiotem analizy będą współczesne teorie semantyczne dotyczące wyrażeń okazjonalnych i ich logika zaproponowana przez D. Kaplana.

Szczegółowy program zajęć:

Tematyka zajęć

I

Sens wyrażeń okazjonalnych u G. Fregego

II

Russlowskie logiczne nazwy własne i sądy jednostkowe

III

Nieredukowalność wyrażeń okazjonalnych w języku naturalnym

IV

Wyrażenia okazjonalne jako wyrażenia bezpośrednio się odnoszące

V

Logika wyrażeń okazjonalnych

 

Literatura obowiązkowa:*

· E. Amscombe, The first person, Metaphysics and the Philosophy of Mind, 1975, ss. 20-36

· Perry, J. (1979): The Problem of the Essential Indexical; Nous 13, 1979, ss. 3 - 21.

· Kaplan, D. (1989): ‘Demonstratives: An Essay on the Semantics, Logic, Metaphysics, and Epistemology of Demonstratives and Other Indexicals’, w J. Almog, J. Perry i H. Wettstein (red.) Themes from Kaplan, New York: Oxford University Press.

Literatura uzupełniająca:

· Bar-Hillel, Yehoshua (1954): Indexical Expressions; Mind 63, ss. 359 - 379.

· Castaneda, Hector-Neri (1966): `He`: A Study in the Logic of Self-Consciousness; Ratio 8, ss. 130 - 157.

· Castaneda, Hector-Neri (1967): On the Logic of Self-knowledge; Nous 1, ss. 9 - 21.

· Castaneda, Hector-Neri (1968): On the Logic of Attributions of Self-knowledge to Others; The Journal of Philosophy 65, ss. 439 - 456.

· Donnellan, K. (1966) ‘Reference and Definite Descriptions’, Philosophical Review 77: 281-304.

· Evans, Gareth (1981): Understanding Demonstratives; w Parrett, Herman i Bouveresse, Jacques (red.): Meaning and Understanding; de Gruyter, Berlin, 1981, ss. 280 - 303.

· Frege, G. (1891): Funkcja i pojęcie; w G. Frege: Pisma semantyczne, PWN Warszawa, 1977, ss. 18 - 44.

· Frege, G. (1892a): Pojęcie i przedmiot; w G. Frege: Pisma semantyczne, PWN Warszawa, 1977, ss. 45 - 60.

· Frege, G. (1892a): Sens i znaczenie, w G. Frege: Pisma semantyczne, PWN Warszawa, 1977, ss. 60-88.

· Frege, G. (1918a): Myśl: studium logiczne, w w G. Frege: Pisma semantyczne, PWN Warszawa, 1977, ss. 101-129.

· Frege, G. (1918b): Die Verneinung: Eine logische Untersuchung; Beitraege zur Philosophie des deutschen Idealismus 1, ss. 143 – 57.

· Frege, G. (1979): Posthumous Writings; University of Chicago Press.

· Geach, P. (1962) Reference and Generality, Ithaca, NY: Cornell University Press.

· Husserl, E. (1900-1) Logical Investigations, London: Routledge & Kegan Paul, 1970, część 1, §26; część 6, §§1-5.

· Kaplan, David (1978): On the Logic of Demonstratives; w Salmon, Nathan i Soames, Scott (red.): Propositions and Attitudes, Oxford University Press, 1988, ss. 66 - 82.

· Kaplan, D. (1978): ‘Dthat’, w P. Cole (red.) Syntax and Semantics, vol. 9, Pragmatics, New York: Academic Press, ss. 221-43.

· Kaplan, D. (1989): ‘Afterthoughts’, w J. Almog, J. Perry i H. Wettstein (red.) Themes from Kaplan, New York: Oxford University Press.

· Kripke, S.A. (1979): ‘Speaker Reference and Semantic Reference’, w P.A. French, T.E. Uehling i H.K. Wettstein (red.) Contemporary Perspectives in the Philosophy of Language, Minneapolis, MN: University of Minnesota Press, ss. 6-27.

· Kripke, S.A. (1980): Nazywanie a konieczność, PAX, 1988.

· Marcus, R.B. (1961) ‘Modalities and Intensional Languages’, Synthese 13: 303-22.

· Mill, J.S.: System logiki, PWN, 1962.

· Neale, S. (1990) Descriptions, Cambridge, MA: MIT Press.

· Neale, S. (1994) ‘Grammatical Form, Logical Form, and Incomplete Symbols’, in A.D. Irvine i G.A. Wedeking (red) Russell and Analytic Philosophy, Toronto, Ont.: University of Toronto Press, ss. 97-139.

· Perry, John (1977): Frege on Demonstratives; The Philosohical Review 86, ss. 474 - 497.

· Recanati, F. (1993) Direct Reference, Oxford and New York: Blackwell.

· Reichenbach, H. (1947) Elements of Logic, London: Macmillan.

· Russell, B. (1905) ‘On Denoting’, Mind 14: 479-93; polski przekład w Pelc, Jerzy: Logika i język. Studia z semiotyki logicznej; PWN, Warszawa, 1967, ss. 253-275.

· Russell, B. (1911) ‘Knowledge by Acquaintance and Knowledge by Description’, w Mysticism and Logic, London: Routledge, 1986.

· Russell, B. (1918) ‘The Philosophy of Logical Atomism’, The Monist 28: 495-527; 29: 32-63, 190-222, 345-80

· Salmon, N. (1986) Frege’s Puzzle, Cambridge, MA: MIT Press.

· Soames, S. (1994) ‘Attitudes and Anaphora’, in J.E. Tomberlin (red.) Philosophical Perspectives: 8 Logic and Language, Atascadero, CA: Ridgeview, 251-72.

 

EP33sk
Prowadzi dr hab. Tadeusz Czarnecki
Temat: Wiedza i jej granice
Prerekwizyty: EP01pa
ECTS: 6
 
terminy
zimowy semestr - 30 godzin
letni semestr - 30 godzin
 
warunki zaliczenia
praca pisemna
referat
 

Virtue Epistemology. Epistemologia zalet/cnót proponuje nie-klasyczną interpretację klasycznych problemów poznania. Jej oryginalność polega na przesunięciu akcentu z badania własności przekonań na badanie zdolności poznawczych podmiotu. Za podstawowy element wnoszący wartość poznawczą uznaje ona zaletę intelektualną (intellectual virtue); własność, która umożliwia podmiotowi osiągnięcie sukcesu poznawczego. Twórca kierunku, Ernest Sosa, stawia kontrowersyjną tezę o istnieniu dwóch specyficznie ludzkich poziomów wiedzy: zwierzęcej i refleksyjnej. Zestawiając epistemologię zalet z poglądami Arystotelesa, Tomasza z Akwinu, Thomasa Reida i Kartezjusza, Ernest Sosa stara się zarysować nową perspektywę dla interpretacji sceptycyzmu, intuicji intelektualnej i norm poznawczych. Seminarium będzie dotyczyło w szczególności natury wartości poznawczej oraz powiązań między wiedzą, rozumieniem i mądrością.

Literatura: Ernest Sosa, A Virtue Epistemology: Apt Belief and Reflective Knowledge, Oxford University Press, New York 2007; Michael DePaul, Linda Zagzebski, Intellectual Virtue: Perspectives from Ethics and Epistemology, Oxford University Press, New York 2007. Warunek dodatkowy: znajomość języka angielskiego.

 

EP35
Prowadzi dr Kajetan Młynarski
Temat: Teoria ewolucji. Zagadnienia metodologiczne
Prerekwizyty: EP01p
ECTS: 6
 
terminy
zimowy semestr - 30 godzin
letni semestr - 30 godzin
 
warunki zaliczenia
egzamin ustny
praca pisemna
 

Celem kursu jest zapoznanie uczestników z:

1) Współczesnymi ujęciami (sformułowaniami) teorii ewolucji,

2) Metodologią stosowaną w naukach przyrodniczych ze szczególnym uwzględnieniem metodologicznych podstaw badań ewolucjonistycznych.

3) Elementami epistemologii ewolucyjnej.

 

EP36
Prowadzi dr hab. Tadeusz Czarnecki
Temat: Teorie uzasadnienia
Prerekwizyty: EP01pa
ECTS: 3
 
terminy
zimowy semestr - 30 godzin
 
warunki zaliczenia
egzamin ustny
 

Ktoś, kogo interesuje pojęcie wiedzy zdaje sobie sprawę, że jest ono niezrozumiałe dopóki nie dysponuje się dobrym wyjaśnieniem pojęcia uzasadnienia. Wykład jest próbą systematycznej analizy tego pojęcia w kontekście trzech pytań: (1) Czym jest uzasadnienie przekonania?, (2) Jakie czynniki wnoszą uzasadnienie? i (3) Jaka jest struktura uzasadnienia? Rozpoczynam od omówienia deontologicznej i nie-deontologicznej koncepcji uzasadnienia. Utożsamiają one uzasadnienie z warunkami zobowiązującymi podmiot do powstrzymania się od przekonania i, odpowiednio, z czynnikami uprawdopodabniającymi przekonanie. Następnie przedstawiam argumenty za i przeciwko ewidencjalizmowi (poglądowi, że dowód nadaje przekonaniu uzasadnienie) i reliabilizmowi (poglądowi, że o zasadności przekonania decyduje wiarygodność źródła). Uzupełniam je zarysem debaty internalizmu z eksternalizmem odnośnie tego, czy konieczny jest dostęp podmiotu do czynników uzasadniających. Na zakończenie rekonstruuję spór wokół pożądanej struktury zbioru przekonań; spór fundamentyzmu, posługującego się metaforą budowli, z koherentyzmem, odwołującym się do metafory sieci.

 

EP41sk
Prowadzi dr Przemysław Spryszak
Temat: Natura doświadczenia.
Prerekwizyty: HF04p
ECTS: 6
 
terminy
zimowy semestr - 30 godzin
letni semestr - 30 godzin
 
warunki zaliczenia
aktywne uczestnictwo w zajęciach
praca pisemna
 

Przedmiotem zajęć będzie lektura i krytyczna analiza następujących prac:

1. Sellars W.: “Empiricism and the Philosophy of Mind” [w:] Sellars W.: Science, Perception and Reality, Ridgeview Publishing Company, Atascadero 1991, §§ 1-31.
2. Sellars W.: “Empiricism and the Philosophy of Mind”, §§32-62.
3. Grice H. P.: “Some Remarks about the Senses” [w:] Butler R. J. (ed.): Analytical Philosophy, First Series, Basil  Blackwell, Oxford 1962, s. 133-153, Anscombe G. E. M.: “The Intentionality of Sensation: A Grammatical Feature” [w:] Anscombe G. E. M.: The Collected Philosophical Papers, Basil Blackwell, Oxford  1981, t. II, s. 3-20.
4. Evans G.: The Varieties of Reference, Oxford University Press, Oxford 1982, rozdz. 4 i 5 (“Russell’s Principle”, “Information, Belief, and Thought”).
5. Evans G.: The Varieties…, rozdz. 6 (“Demonstrative Identification”), “Molyneux’s Question” [w:] Evans G.: Collected Papers,  Clarendon Press, Oxford 1985, s. 364-399.
6. McDowell J.: Mind and the World, Harvard University Press, London 1994, rozdz. I i II (“Concepts and Intuitions”, “The Unboundedness of the Conceptual”).
7. McDowell J.: Mind and the World, rozdz. III (“Non conceptual Content”), “Experiencing the World” [w:] McDowell J.: The Engaged  Intellect, Harvard University Press, Cambridge 2009, s.243-256.
8. Dretske F.: “Simple Seeing” [w:]: Dretske F.: Perception, Knowledge and Belief. Selected Essays, Cambridge University Press, Cambridge 2000, s. 110-125, “Conscious Experience”, "Mind", vol. 102, 1993, s. 263-283,  “What We See. The Texture of Conscious Experience” [w:]  Nanay B. (ed.): Perceiving the World, Oxford University  Press, Oxford 2010, s. 54-64.
9. Dretske F.: “Phenomenal Externalism or If Meanings Ain’t in the Head, Where Are Qualia?”, “Philosophical Issues”, 7,  Perception, 1995, s. 143-158, Robinson W.: “Experience and Representation” [w:] Wright E. (ed.): The Case for Qualia, A Bradford Book, The MIT  Press, London 2008, s. 73-87.
10. Tye M.: “Visual Qualia and Visual Content” [w:] Crane T. (ed.): The contents of experience. Essays on perception,  Cambridge University Press, Cambridge 1992, s. 157-176, “A Representational Theory of Pains and Their Phenomenal Character” [w:] Gunther Y. H. (ed.): Essays on Nonconceptual Content, A Bradford Book, The MIT Press, London, 2003, s. 263-277.
11. Graham G., Horgan T.: “Qualia Realism: Its Phenomenal Contents and Discontents” [w:] Wright E. (ed.): The Case for  Qualia, s. 89-107, Howell R.: “Subjective Physicalism” [w:] Wright E. (ed.): The Case for Qualia, s. 125-139.
12. Peacocke Ch.: Sense and Content, Oxford, Oxford University Press, rozdz. I (“Sensation and the Content of  Experience: A distinction”),   “Scenarios, Concepts and Perception” [w:] Gunther Y. H. (ed.): Essays on Nonconceptual Content, s. 107-132. 13. Bermúdez J. L: “Nonconceptual Content: From Perceptual Experience to Subpersonal Computational States” [w:] Gunther Y. H. (ed.): Essays on Nonconceptual Content, s. 183-216.
14. Robinson H.: “The Irrelevance of Intentionality to Perception”, “The Philosophical Quarterly”, 1974, vol. 24,  no. 97, s. 300-315, Searle J. R.: Intentionality: An Essay in the Philosophy of Mind, Cambridge University Press, Cambridge 1983, rozdz. II (“The Intentionality of perception”).
15. Lewis D.: “Veridical Hallucination and Prosthetic Vision” [w:] Noë A., Thompson E. (eds.): Vision and Mind. Selected Readings in the Philosophy of Perception, A Bradford Book, The MIT Press, Cambridge, London 2003, s. 135-150, Noë A.: “Causation and Perception: The puzzle unraveled”, “Analysis”, vol. 63, 2, 2003, s. 93-100.

Wymagana bierna znajomość j. angielskiego.

 

EP42sk
Prowadzi dr hab. Jerzy Szymura
Temat: Spór o naturę prawdy.
Prerekwizyty: EP01p i ON01p
ECTS: 6
 
terminy
zimowy semestr - 30 godzin
letni semestr - 30 godzin
 
warunki zaliczenia
aktywne uczestnictwo w zajęciach
referat
 

Dla seminarium podstawowe będą następujące pytania:

Czy istnieje coś, co słowo „prawda” nazywa - i co ma swoją naturę – czy też jest tak, iż rzeczownik „prawda” i przymiotnik „prawdziwy” itp., niczego nie opisując, służą jedynie do wyróżnienia w dyskursie wybranych zdań?

A jeżeli zachodzi – jak chcą wbrew deflacjonistom zwolennicy „przedmiotowej” teorii prawdy – pierwsza z tych możliwości, to, czy nazwa „prawda” ma jedno znaczenie, a prawda jedną naturę, czy też jest tak - jak głoszą zwolennicy pluralizmu w teorii prawdy - . iż w różnego rodzaju dyskursach mamy do czynienia z prawdziwością w różnym sensie?

I czy, gdy broni się „jednorodnej” koncepcji prawdy, więcej przemawia za teoriami epistemicznymi, resp. kryterialnymi – koherencyjną, pragmatyczną albo „solidarnościową” - czy też raczej racja znajduje się po stronie jakiejś teorii nie rezygnującej w określaniu prawdziwości z pojęcia rzeczywistości, tj. po stronie koncepcji korespondencyjnej, identycznościowej albo egzystencjalistycznej?

Literatura:
  1. G.E. Moore, Z głównych zagadnień filozofii, Warszawa 1967 (Some Main Problem of Philosophy, London 1953) [stamtąd:] Rozdz. XV Przeświadczenia prawdziwe i fałszywe, s. 484-516 i Rozdz. XVII Prawdy i uniwersalia, s. 550-576.

  2. B. Russell, On the Nature of Truth and Falsehood [w:] Philosophical Essays, London 1910,.s.170-185.

  3. A. Newman, The Correspondence Theory Of Truth, CUP, Cambridge 2002 [stamtąd:] Ch. IV. Russell’s Theory of Truth and Its Principal Problems, s. 88- 107, Ch. V. How Predicative Beliefs Correspond to the World, s.108- 139.

  4. B. Blanshard, The Nature of Thought, George Allen & Unwin, New York 1939 [stamtąd:] Ch. XXVI. Coherence as the Nature of Truth, s. 260-303 i Ch. XXVII. Coherence and Degrees of Truth, s. 304- 331.

  5. B. Russell, The Monistic Theory of Truth [w:] Philosophical Essays,op. cit. , s. 150- 169.

  6. R. S. C. Walker, The Coherence Theory of Truth, London – New York 1989 [stamtąd:] Ch.. I The Coherence Theory (s. 1-19), Ch.. II Coherence, Correspondence and Anti- realism (s. 20-40).

  7. J. Woleński, O koherencyjnej teorii prawdy [w:] Metamatematyka a epistemologia, Warszawa 1993, s. 270- 284.

  8. L. M. Alcoff, The Case for Coherence [w:] The Nature of Truth, ed. M. P. Lynch, MIT Press, Cambridge Mass. 2001, s.159- 182.

  9. J.L. Austin, Truth [w:] Philosophical Papers, Oxford 1976 (I wyd. 1961), s. 117- 133; polski przekład B. Chwedeńczuka, Prawda [w:] Mówienie i poznawanie, Warszawa 1993, s. 156- 178.

  10. P.F. Strawson, Truth [w:] G. Pitcher, Truth, London 1964, s. 32- 53.

  11. P.F. Strawson, A Problem about Truth – A Reply to Mr Warnock [w:] G. Pitcher, Truth, op. cit., s. 68- 84.

  12. W. P. Alston, A Realistic Conception of Truth [w:] The Nature of Truth, ed. M. P. Lynch, op. cit., s. 41- 66.

  13. D. Davidson, Prawda i znaczenie [w:] Eseje o prawdzie, języku i umyśle, oprac. i przeł. B. Stanosz, Warszawa 1992, s. 3- 32.

  14. D. Davidson, A Coherence Theory of Truth and Knowledge[w:] Truth and Interpretation. Perspectives on the Philosophy of Donald Davidson, ed. E. LePore, Blackwell, Oxford 1986, s.307- 319.

  15. S. Haack, Davidson’s Theory of Truth and Knowledge (maszynopis)

  16. M. Devitt, Realism and Truth, Oxford 1984 [stamtąd:] Part II, Ch.2 What is Realism?,Ch.3 What is Truth?, Ch.4 What has Truth to do with Realism? s. 11-46 .

  17. H. Putnam, Representation and Reality, Cambridge 1988 [stamtąd:] Ch.4. Are There Such Things as Reference and Truth?, s. 57- 71.

  18. K.- O. Apel, C. S. Peirce and Post- Tarskian Truth [w:] “The Monist” vol.LXIII (1980) nr 3, s. 386-407.

  19. N. D. Belnap, J. Camp, D. Grover, A Prosentential Theory of Truth [w:] D. Grover, A Prosentential Theory of Truth, Princeton 1992, s. 70-120.

  20. P. Boghossian, The Status of Content [w:] „Philosophical Review” 99 (100), s. 157-184.

  21. R. B. Brandom, Expressive versus Explanatory Deflationism about Truth [w:] Deflationary Truth, ed. B. P. Armour- Garb and J. C. Beal, Carus Publishing Company, Chicago 2005, s.237- 257.

  22. S. Soames, The Truth about Deflationism [w:] „Philosophical Issues” 1997, nr 8, s. 1-44.

  23. H. Price, Truth as Convenient Friction [w:] “The Journal of Philosophy” vol. C (2003), nr 4, s.167-190.

  24. H. Putnam, Fact and Value [w:] Reason, Truth and History, Cambridge 1981, s. 127-149.

  25. C. Wright, Minimalism, Deflationism, Pragmatism, Pluralism [w:] The Nature of Truth: From the Classic to the Contemporary, ed. M.P. Lynch, MIT, Cambridge Mass.2001, s.751- 787.

  26. C. Wright, Truth: A Traditional Debate Reviewed [w:] Pragmatism, ed. Ch. Misak, Alberta 1999, s. 31- 74; przeł. T. Szubka, Prawda: przegląd tradycyjnego sporu [w:]Kwartalnik Filozoficzny” t. XXVIII (2000), nr 4, s.153-198.

  27. M. Heidegger, O istocie prawdy (1930) [w:] Znaki drogi, Warszawa 1995, s. 67-87

 

 

EP43s
Prowadzi dr hab. Andrzej J. Nowak
Temat: Spór o konstruktywizm Kanta
Prerekwizyty: EP01p
ECTS: 6
 
terminy
letni semestr - 60 godzin
 
warunki zaliczenia
aktywne uczestnictwo w zajęciach
praca pisemna
 

Typowe interpretacje filozofii Kanta przedstawiają ją jako odmianę konstruktywizmu: przedmioty poznania nie są zastane, lecz zadane poznaniu. Innymi słowy, poznanie dotyczyć ma obiektów skonstruowanych jego własnymi mechanizmami. To, co jest, takie jakie jest niezależnie od wspomnianych mechanizmów znajduje się też poza zasięgiem poznania i nie tylko faktycznie nie jest poznawane ale i zasadniczo nie jest poznawalne. Alternatywę dla wskazanego standardu zarysowały już poglądy Humboldta. Doszukać się jej można u Heideggera, a pod koniec XX wieku wyraźnie sformułował ją Allison. Ujęcie to opiera się na przekonaniu,  że słynne Kantowskie określenie „rzecz sama w sobie” jest skrótem dla „rzecz rozważana jako sama w sobie”, skąd dalej wyprowadza się wniosek, iż niepoznawalność twierdzenie o niepoznawalności rzeczy samej w sobie posiada następujące, a przy tym właściwe znaczenie: nic nie jest poznawalne omni parte, a tylko aliquo parte i jednocześnie nie ma takiej strony rzeczy, która wyjęta byłaby poza nawias określający granice ludzkiego poznania. Seminarium zogniskowane jest wokół analizy wszystkich pro i contra odnotowanych wykładni filozofii Kanta.

Bliższa charakterystyka projektu znajduje się na stronie prowadzącego seminarium: 

http://apertum.110mb.com/kant_a_konstruktywizm.php

 

EP44s
Prowadzi dr hab. Andrzej J. Nowak
Temat: Kontrowersje wokół fallibilizmu
Prerekwizyty: EP01p
ECTS: 6
 
terminy
letni semestr - 30 godzin
 
warunki zaliczenia
aktywne uczestnictwo w zajęciach
praca pisemna
 

Nazwy „fallibilizm” użył jako pierwszy Charles Sanders Peirce dla oznaczenia własnego stanowiska teoriopoznawczego, głoszącego zawodność wszelkiego poznania. Było to zarazem stanowisko pomyślane jako rozstrzygające uderzenie w sceptycyzm zarówno dogmatyczny jak i metodyczny. W filozofii XX wieku pojawiły się inne koncepcje, które także kwalifikuje się dzisiaj jako fallibilistyczne. Niektóre z nich jawnie reprezentują radykalne skrzydło sceptycyzmu. Pierwszym celem seminarium jest uporządkowanie tego obszaru i oddzielenie od siebie według jasnych kryteriów tych fallibilizmów, które zwalczają sceptycyzm od tych, które go wzmacniają. Cel drugi to analiza i aplikacja fallibilistycznych argumentów przeciwko sceptycyzmowi metodologicznemu oraz tak zwanemu sceptycyzmowi semantycznemu. W tym ostatnim przypadku będzie się uzasadniać pogląd, że «aporia Kripkensteina» nie posiada sensownej ekspresji na gruncie pragmatycystycznej teorii znaczenia, uprzednio wykazawszy jej stosowalność do stanowiska Kripkego.

Bliższa charakterystyka projektu znajduje się na stronie prowadzącego seminarium:

http://apertum.110mb.com/fallibilizm.php

 

EP99
Prowadzi 
Temat: Wykład monograficzny z epistemologii
Prerekwizyty: EP01p
ECTS: 0
 
terminy
 
warunki zaliczenia
Wykład - efemeryda przedstawiany jednorazowo dla studentów filozofii w siedzibie Instytutu; wymaga zadeklarowania na KARCIE ZGŁOSZENIA WYKŁADÓW MONOGRAFICZNYCH.
 

ES00
Prowadzi 
Temat: Wykład pozainstytutowy z estetyki
Prerekwizyty: ES01p
ECTS: 0
 
terminy
 
warunki zaliczenia
Tematyka wg merytorycznie umotywowanego zgłoszenia studenta. Podjęcie takiego kursu wymaga akceptacji dyrektora ds. dydaktycznych IF. Kurs może być wysłuchany na innym kierunku Wydziału Filozoficznego, dowolnym innym wydziale UJ, a nawet na innej uczelni.
 

ES01pa
Prowadzi prof. dr hab. Krystyna Wilkoszewska
Temat: Estetyka kurs podstawowy
Prerekwizyty: RO01p
ECTS: 6
 
terminy
letni semestr - 60 godzin
 
warunki zaliczenia
egzamin ustny
aktywne uczestnictwo w zajęciach
praca pisemna
 

Wykład: prezentacja wybranych zagadnień z zakresu estetyki filozoficznej; zarys dziejów pojęć estetyki i sztuki; problemy procesu twórczego, dzieła sztuki, przeżycia estetycznego oraz wartości artystycznych i estetycznych; ujęcie systematyczne łączone jest z elementami historii estetyki, przy czym najszerzej prezentowana jest estetyka w ujęciu fenomenologicznym. Następnie omawiane są wielkie europejskie estetyki, które wyznaczyły nie tylko charakter naszej sztuki, ale i całej kultury: estetyka mimetyczna, estetyka ekspresyjna, estetyka formalistyczna, estetyka awangardowa i estetyka postmodernistyczna wraz z zagadnieniami sztuki masowej i sztuki mediów elektornicznych. Końcowe wykład poświęcony jest niełatwej próbie zdiagnozowania sytuacji w sztuce i estetyce drugiej połowy XX wieku.

Ćwiczenia: służą pogłębieniu problematyki prezentowanej na wykładach poprzez analizę klasycznych tekstów z zakresu estetyki, ze szczególnym uwzględnieniem estetyki polskiej.

Szczegółowy program zajęć:

Tematyka zajęć

I

Pojęcie estetyki jako filozofii sztuki; pojęcie sztuki;

II

Zagadnienia procesu twórczego; teorie tworczości; wypowiedzi artystów;

III

Historyczne definicje dzieła sztuki; definicja alternatywna Tatarkiewicza; definicja instytucjonalna Dickie’go; teorie sztuki; Ingardenowska teoria dzieła sztuki literackiej, malarstwa, architektury;

IV

Historyczne koncepcje percepcji sztuki; pojęcie przeżycia estetycznego; teorie Tatarkiewicza, Ossowskiego, Ingardena;

V

Aksjologia; wartości artystyczne, wartości estetyczne; pojęcie piękna, wzniosłości, tragizmu; problem sztuki współczesnej;

VI

Estetyka mimetyczna – ujęcie historyczne. Problem reprezentacji; Klasycyzm a realizm. Obecność mimesis w sztuce XX wieku;

VII

Estetyk ekspresyjna; sztuka romantyczna; teoretyczne problemy ekspresji estetycznej; problem zmierzchu ekspresji w dobie postkartezjańskiej;

VIII

Estetyka formalistyczna i estetyka Wielkiej Awangardy; eksperymentatorstwo z formą; neoawangarda – experymentowanie z pojęciem sztuki; konceptualizacja sztuki; przemiany w estetyce doby postmodernizmu.

 

Literatura obowiązkowa:

Wł. Tatarkiewicz, Historia estetyki, t. 1-3. Warszawa 1960-67; Wł. Tatarkiewicz, Dzieje sześciu pojęc, Warszawa 1975; R. Ingarden, Studia z estetyki t. 1-3. Warszawa 1966-70; M. Gołaszewska, Zarys estetyki, Kraków 1973; Estetyka w świecie t. 1-5, red. M. Gołaszewska. Kraków, 1984-97; Estetyki filozoficzna XX wieku. Red. K. Wilkoszewska. Krakow 2000; seria “Klasycy estetyki polskiej”.

Literatura uzupełniająca:

M. Scheler, O zjawisku tragiczności. Kraków UJ 1978; H. Elzenberg, Ekspresja pozaestetyczna i estetyczna. „Estetyka” 1960, R. I; Th. Adorno, Teoria estetyczna. Warszawa 1994; S. Morawski, Na zakręcie: od sztuki do po-sztuki. B. Dziemidok, Główne kontrowersje estetyki współczesnej. Warszawa 2002;
 

ES07sk
Prowadzi prof. dr hab. Krystyna Wilkoszewska
Temat: Przemiany w sztuce i estetyce XX wieku
Prerekwizyty: ES01p
ECTS: 5
 
terminy
zimowy semestr - 60 godzin
 
warunki zaliczenia
praca pisemna
 
Radykalne zmiany w sztuce XX wieku - odejście od kategorii takich jak mimesis, ekspresja czy piękno - analizowane są w kontekście przemian natury filozoficznospołecznej i estetycznej. Szczegółowej analizie poddane zostają procesy intelektualizacji i instytucjonalizacji sztuki - z jednej strony oraz estetyzacji rzeczywistości - z drugiej. Filozoficzną refleksją zostają objęte także zjawiska najnowsze: sztuka postmodernistyczna, ekologiczna, multimedialna oraz estetyki innych kręgów kulturowych.
 

ES08
Prowadzi prof. dr hab. Krystyna Wilkoszewska
Temat: Postmodernizm w filozofii i estetyce
Prerekwizyty: ES01p
ECTS: 6
 
terminy
 
warunki zaliczenia
egzamin ustny
praca pisemna
 
Przedmiotem kursu jest filozoficzny i estetyczny postmodernizm, którego główne tendencje prześledzone zostaną w pracach: J.F. Lyotarda, J. Derridy, J. Baudrillarda, G. Deleuze'a, F. Guattariego, P. Virilio, G. Vattimo, R. Rorty'ego, F. Jamesona i innych. Dyskusji poddana zostanie estetyczna postmoderna w architekturze (Jencks), literaturze (Eco), muzyce i filmie.
 

ES12
Prowadzi dr hab. Krzysztof Guczalski
Temat: Filozofia muzyki
Prerekwizyty: ES01p
ECTS: 6
 
terminy
letni semestr - 60 godzin
 
warunki zaliczenia
egzamin ustny
praca pisemna
 

Zaznajomienie studentów z podstawowymi problemami filozofii muzyki (znaczenie muzyki, związki muzyki z emocjami, z liczbą i logosem, z absolutem, z etyką, ze słowem i innymi sztukami, językowość muzyki, status bytowy muzyki i inne) na podstawie lektury klasyków filozofii (Pitagorejczycy, Platon, Arystoteles, Kant, Schopenhauer) oraz wielu teoretyków i estetyków muzyki.

Ponadto na podstawie przykładów muzycznych zaznajomienie studentów z klasyką europejskiej literatury muzycznej, cechami stylistycznymi i estetycznymi poszczególnych epok.

Szczegółowy program zajęć:

Tematyka zajęć

I

(Porównaj: literatura obowiązkowa w załączonej bibliografii)

 

Literatura obowiązkowa:

I. Literatura obowiązkowa

Fubini, Enrico, 1997, Historia estetyki muzycznej, przeł. Zbigniew Skowron, Kraków: Musica Jagellonica.

Platon, Państwo, przeł. Władysław Witwicki, księga III (uzupełniająco także ks. VII i X).
Prawa, przeł. Maria Maykowska, księga II i III (uzupełniająco także ks. VII).

Arystoteles, 1953, Polityka, przeł. Ludwik Piotrowicz, Wrocław: Ossolineum, ks. VIII.

Schopenhauer, Arthur, 1994, 1995, Świat jako wola i przedstawienie, przeł. Jan Garewicz, Warszawa: PWN, tom I: § 52 (s. 395-413), tom II: rozdz. 39 (s. 640-655).

Hanslick, Eduard, 1903, O pięknie w muzyce, przeł. S. Niewiadomski, Warszawa: Wydawnictwo M. Arcta (I wydanie niemieckie – 1854, jako: Vom Musikalisch-Schönen).

Langer, Susanne K., 1976, Nowy sens filozofii, przeł. Anna Bogucka, W-wa: PIW (I wydanie angielskie: 1942), rozdz. VIII: O znaczeniu w muzyce. Także (jako przygotowanie do rozdz. VIII): rozdz. III: Logika znaków i symboli, rozdz. IV: Formy dyskursywne i przedstawieniowe.

Lissa, Zofia, 1949, Czy muzyka jest sztuką asemantyczną?, w: Kwartalnik Muzyczny, Vol. 7, nr 25, s. 120-137.

II. Encyklopedie

Chodkowski, Andrzej (red.), 1995, Encyklopedia muzyki, Warszawa: PWN, jeden tom, 1128 stron, hasła rzeczowe i osobowe.

Dziębowska, Elżbieta (red.), Encyklopedia muzyczna PWM, Kraków 1979-2004; na razie ukazało się pierwsze 8 tomów (do litery „r” włącznie) części biograficznej.

New Grove Dictionary of Music and Musicians, Londyn 2001, 29 tomów, najobszerniejsza i najlepsza encyklopedia muzyczna na świecie, dostępna w bibliotekach Instytutu Muzykologii oraz Akademii Muz.

Literatura uzupełniająca:

III. Literatura uzupełniająca – zagadnienia filozoficzne i estetyczne

Adorno, Theodor W. 1974, Filozofia nowej muzyki, przeł. F. Wayda, Warszawa: PIW (wyd. niem: 1949).
– 1994, Teoria Estetyczna, przeł. K. Krzemieniowa, Warszawa: PWN (wyd. niem. 1973).

Augustyn, 1954, O muzyce (księga VI), w: Dialogi i pisma filozoficzne, t. IV, Warszawa: PAX.
– 1999, Św. Augustyna traktat „O muzyce”, wstęp i przekł. Leon Witkowski, Lublin: Red. Wyd. KUL.

Bristiger, Michał, 1986, Związki muzyki ze słowem, Kraków: PWM.

Cooke, Deryck, 1959, The Language of Music, London: Oxford University Press.

Dahlhaus, Carl, 1988, Idea muzyki absolutnej, przeł.: Antoni Buchner, Kraków: PWM.

Dahlhaus, Carl & Eggebrecht, Hans Heinrich, 1992, Co to jest muzyka?, przeł.: D. Lachowska, W-wa: PIW.

Diderot, Denis, 1979, Kuzynek mistrza Rameau, przeł. L. Staff, Warszawa: PIW.

Elzenberg, Henryk, 1960, Ekspresja pozaestetyczna i estetyczna, w: Estetyka, vol. 1, ss. 49-65.

Erhardt, Ludwik, 1980, Sztuka dźwięku, Warszawa: Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe.

Gołąb, Maciej, 2003, Spór o granice poznania dzieła muzycznego, Wrocław.

Gombrowicz, Witold, 1971, Dziennik 1957-1961, Paryż: Instytut Literacki, s. 191-199.

Guczalski, Krzysztof, 1999, Znaczenie muzyki – znaczenia w muzyce, Kraków: Musica Iagellonica.

Guczalski, Krzysztof (red.), 2003, Filozofia muzyki – Studia, Kraków: Musica Iagellonica.

Hegel, G.W.F.,1964-67, Wykłady o estetyce, t. I - III, Warszawa: PWN.

Hejmej, Andrzej, 2001, Muzyczność dzieła literackiego, Wrocław: Wydawnictwo Funna.
– 2002, (red.) Muzyka w literaturze. Antologia polskich studiów powojennych, Kraków: Universitas.

Ingarden, R., 1958, Utwór muzyczny i sprawa jego tożsamości, w: Studia z estetyki, t. 2, W-wa: PWN, s. 163-295.

Jabłoński, Maciej, 1999, Muzyka jako znak. Wokół semiotyki muzyki Eero Tarastiego, Poznań.

Jarociński, Stefan, 1980, Problem ekspresji w muzyce i ekspresjonizm Schönberga, w: Pogranicza i korespondencje sztuk, red. J. Sławiński, Wrocław: Ossolineum.

Jarzębska, Alicja, 2002, Z dziejów myśli o muzyce, Kraków: Musica Iagellonica.
– 2004, Spór o piękno muzyki. Wprowadzenie do kultury muzycznej XX wieku, Wrocław.

Kant, Immanuel, 1986, Krytyka władzy sądzenia, przeł. J. Gałecki, Warszawa: PWN.

Kofin, Ewa, 1991, Semiologiczny aspekt muzyki, Wrocław: Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego.

Kisielewski, Stefan, 1974, Muzyka i mózg. Eseje, Kraków: PWM.

Kivy, Peter, 1980, The Corded Shell: Reflections on Musical Expression, Princeton University Press.

Lipka, Krzysztof, 2004, Słyszalny krajobraz. Szkice o powiązaniach muzyki i literatury, W-wa: Nowy Świat.

Lissa, Zofia, 1965, Szkice z estetyki muzycznej, Kraków: PWM.
– 1966, Uwagi o Ingardenowskiej teorii dzieła muzycznego, w: Studia estetyczne, nr 3, s. 95-113.
– 1975, Nowe szkice z estetyki muzycznej, Kraków: PWM.

Meyer, Leonard B., 1974, Emocja i znaczenie w muzyce, przeł. Antoni Buchner i Karol Berger, Kraków: PWM (wydanie angielskie: 1956).

Morawski, Stefan, 1974, Ekspresja, w: Studia estetyczne, Vol. 11, s. 315-335.

Nietzsche, Friedrich, 1994, Narodziny tragedii albo Grecy i pesymizm, przeł. B. Baran, Kraków: Inter Esse.

Piotrowska, Maria, 1990, Tezy o możliwości hermeneutyki muzycznej w świetle stu lat jej historii, W-wa.

Piotrowski, Michał, 1975, O znaczeniu w muzyce, w: Studia Filozoficzne, nr. 12, s. 187-190.
– 1984, Autonomiczne wartości muzyki, Poznań: Wydawnictwo Naukowe UAM.
– 1985, Znak – symbol – oznaka, w: Muzyka, nr 1, s. 37-56.
– 1989, (red.) Z filozoficznych problemów muzyki, Poznań: Wyd. Nauk. UAM.
– 1994, Ekspresja artystyczna, s. 29-48, w: Kawiecki, Piotr (red.), Poznanie i wartości estetyczne, Gdańsk.

Pociej, Bohdan, 1972, Idea, dźwięk, forma, Kraków: PWM.

Polony, Leszek, 1980, W kręgu muzycznej wyobraźni. Eseje, artykuły, recenzje, Kraków: PWM.
– 1991, Polski kształt sporu o istotę muzyki. Główne tendencje w polskiej myśli muzyczno-estetycznej od Oświecenia po współczesność, Kraków: Akademia Muzyczna.
– 2003, Hermeneutyka i muzyka, Kraków: Akademia Muzyczna.

Pytlak, Andrzej
– 1966, Kilka uwag na temat Ingardenowskiej koncepcji dzieła muzycznego, w: Studia estet., nr 3, s. 81-94.
– 1969, Zagadnienie ekspresji w muzyce, w: Studia estetyczne, nr 6, s. 69-80.
– 1979, Wartości i oceny dzieła muzycznego, Kraków: PWM.

Ridley, Aaron, 2005, Przeciw ontologii muzycznej, w: Muzyka, Rocznik L, nr 1 (196), s. 143-157.

Rousseau, Jean-Jacques, 2001, Szkic o pochodzeniu języków, w którym mowa jest o melodii i naśladowaniu muzycznym, przeł. Bogdan Banasiak, Kraków: Aureus.

Strawiński, Igor, 1980, Poetyka muzyczna, Kraków: PWM.

Tatarkiewicz, Władysław, 1962, Ekspresja i sztuka, w: Estetyka, Vol. 3, ss. 45-61.
– 1988-1991, Historia estetyki, wyd. IV, tom 1-3, Warszawa: Arkady.
– 1988, Dzieje sześciu pojęć, wyd. IV, Warszawa: PWN.

Tomaszewski, Mieczysław, 2000, Interpretacja integralna dzieła muzycznego, Kraków: Akadem. Muzyczna

Rocznik Res Facta. Teksty o muzyce współczesnej,
Tomy 1-9: Kraków: PWM (t. 1- t. 7: 1967-1973, t. 8: 1977, t. 9: 1982),
Tomy 10-16 jako Res Facta Nova, Poznań: Poznańskie Towarzystwo Przyjaciół Nauk,
t. 1 (10): 1994, t. 2 (11): 1997, t. 3 (12): 1999, t. 4 (13): 2001, t. 5 (14): 2002, t. 6 (15): 2003, t. 7 (16), 2004
Czasopismo zawiera nie tylko teksty o muzyce współczesnej, ale także współczesne i historyczne teksty o muzyce, często przekłady z języków obcych, podejmujące ogólną tematykę, o implikacjach filozoficznych.

IV. Literatura uzupełniająca – wiedza o muzyce, historia muzyki

Bukofzer, Manfred, 1970, Muzyka w epoce baroku. przeł. Ewa Dziębowska, W-wa: PWN (I wyd. ang. 1947).

Chomiński, Józef, Formy muzyczne, Kraków: PWM.
– 1983, Tom 1: Teoria formy. Małe formy instrumentalne, (I wyd. 1954);
– 1987 , Tom 2: Wielkie formy instrumentalne, (I wyd. 1958);
– 1974 , Tom 3: Pieśń;
– 1976 , Tom 4: Opera i dramat;
– 1984 , Tom 5: Wielkie formy wokalne.

Einstein, Alfred, 1965, Muzyka w epoce romantyzmu, Warszawa: PWN (I wydanie angielskie: 1947).

Husmann, Heinrich, 1968, Wstęp do muzykologii, przeł. Janusz Zabża, Warszawa: PWN.

Kowalska, Małgorzata, 2001, ABC Historii muzyki, Kraków: Musica Iagellonica

Łętowski, Janusz, 1981, Magia czarnego krążka, Kraków: PWM;
– 1987, Galeria portretów muzycznych, Kraków: PWM.

Sachs, Kurt, 1981, Muzyka w świecie starożytnym, przeł. Z. Chechlińska, Warszawa: PWN (I wyd. ang. 1943).

Schweitzer, Albert, 1972, Jan Sebastian Bach, przeł.: M. Kurecka i W. Wirpsza, Kraków: PWM.

 

ES14
Prowadzi dr hab. Michał Ostrowicki
Temat: Estetyka epoki elektroniki
Prerekwizyty: ES01p
ECTS: 6
 
terminy
zimowy semestr - 30 godzin
letni semestr - 30 godzin
 
warunki zaliczenia
egzamin ustny
praca pisemna
 

Problematyka kursu dotyczy estetyki odnoszącej się do sztuki elektronicznej. Sztuka ta, powiązana z przemianami w rzeczywistości wynikającymi z rozwoju technologii, do pewnego stopnia kształtuje sztukę współczesną, również włącza się w proces tworzenia kultury. Estetyka nawiązująca do sztuki elektronicznej dotyczy m. in. opisu jej właściwości, np. zjawiska interaktywności, immersji, teleobecności, alinearności, telematyczności lub hipertekstualności, jak również uwzględnia kierunki jej rozwoju, np. sztukę wideo, Sieci, rzeczywistości wirtualnej, sztucznego życia lub sztucznej inteligencji. Sztuka elektroniczna nawiązuje także do szerszej perspektywy filozoficznej, dotyczy problematyki wynikającej z rozwoju elektroniki, np. próby odniesienia się do pojęć realności i rzeczywistości wirtualnej, wartościowania w odniesieniu do komunikacji w Internecie, możliwości odróżniania tego, co realne i wirtualne oraz zakresu powiązania i możliwości zaistnienia człowieka w środowisku elektronicznym.

Szczegółowy program zajęć:

Tematyka zajęć

I

Człowiek w środowisku elektronicznym

II

Sztuka w epoce elektroniki

III

Sztuka elektroniczna – główne kierunki i właściwości

IV

Dematerializacja sztuki w epoce elektroniki

V

Od obrazu do rzeczywistości wirtualnej

VI

Przestrzeń dzieła elektronicznego

VII

Interaktywność versus prosceniczność

VIII

Rodzaje interaktywności w sztuce

IX

Immersyjna natura sztuki

X

Telematyczność – człowiek zanurzony w środowisku elektronicznym

XI

Mimesis – symulacja – teleobecność

XII

Aksjologia środowiska elektronicznego

XIII

Kulturowy wymiar sztuki elektronicznej

XIV

Wspólnota i współistnienie w środowisku elektronicznym

XV

Rzeczywistość elektronicznego realis

 

Literatura obowiązkowa:

Bibliografia podstawowa

  1. Baudrillard J., Symulakry i symulacja, (przeł. S. Królak), Sic!, Warszawa 2005.

  2. Gwóźdź A., Widzieć, myśleć, być. Technologie mediów, Universitas, Kraków 2001.

  3. Grau O., Virtual Art. From Illusion To Immersion, Massachusetts Institute of Technology, Cambridge, London 2003.

  4. Heim M., Metaphysics of Virtual Reality, New York, Oxford University 1993.

  5. de Kerckhove D., Inteligencja otwarta. Narodziny społeczeństwa sieciowego, (przeł. A. Hildebrandt), Mikom, Warszawa 2001.

  6. Kluszczyński R. W., Film, wideo, multimedia. Sztuka ruchomego obrazu w erze elektronicznej, Instytut Kultury, Warszawa 1999.

  7. Kluszczyński R. W., Społeczeństwo informacyjne. Cyberkultura. Sztuka multimediów, „Rabid”, Kraków 2001.

  8. Krueger M., Artificial Reality II, Addison-Wesley Publishing Company Inc., 1991.
  9. Manovich L., Język nowych mediów, (Przeł. P. Cypryański), Wydawnictwa Akademickie i Profesjonalne, Warszawa 2006.

  10. McLuhan M., Zrozumieć media. Przedłużenia człowieka. (przeł. N. Szczucka), WNT, Warszawa 2004.

  11. Ostrowicki M., Estetyka wirtualności, Universitas, Kraków 2005

  12. Ostrowicki M., Wirtualne realis. Estetyka w epoce elektroniki, Universitas, Kraków 2006.

  13. Porczak A., Medialna grota (Instalacje interaktywne), w pod. red. A. Gwóźdź, S. Krzemień-Ojak, „Interamedialność”, Trans Humana, Białystok 1998.

  14. Turkle S., Life on the screen: Identity in the Age of the Internet, New York, Simon & Schuster, 1995.

  15. Welsch W., Sztuczne raje? Rozważania o świecie mediów elektronicznych i o innych światach (przeł. J. Gilewicz), w pod red. A. Zeidler-Janiszewska, „Problemy ponowoczesnej pluralizacji kultury. Wokół koncepcji Wolfganga Welscha”, cz. 1. Wydawnictwo Fundacji „Humaniora”, Instytut Kultury, Poznań 1998.

  16. Wilkoszewska K., Piękno w sieci, estetyka a nowe media, Universitas, Kraków 1999.

  17. Wilkoszewska K., „Kultura współczesna”, Estetyka (im)materii, Instytut Kultury, Uniwersytet Śląski, nr 1-2 [23-24], Warszawa 2000.

Strony w Internecie:

  1. www.aec.at
  2. www.iamas.ac.jp/~christa
  3. www.jeffrey-shaw.net
  4. www.kevinwarwick.com
  5. www.porczak.art.pl
  6. www.stelarc.va.com.au
  7. www.zkm.de

Literatura uzupełniająca:

Bibliografia dodatkowa

  1. Ascott R., Od wyglądu do zjawiskowości: Komunikacja i kultura w cyberprzestrzeni, „Magazyn Sztuki”, (przeł. J. Węgrodzka), nr 5 (1/95).

  2. Chyła W., Elektroniczne media, ich światy i ich podmiot w pod red. A. Zeidler-Janiszewska, „Estetyczne przestrzenie współczesności”, Instytut Kultury, Warszawa 1996.

  3. Flusser V., Ku uniwersum obrazów technicznych, (przeł. A. Gwóźdź), w pod red. A. Gwóźdź, „Po kinie... Audiowizualność w epoce przekaźników elektronicznych”, Universitas, Kraków 1994.

  4. Godzic W., Humanista w cyberprzestrzeni, Rabid, Kraków 1999.

  5. Grau O., MediaArtHistories, Massachusetts Institute of Technology, Cambridge, London 2007.

  6. Green R., Internet Art, Thames & Hudson, London 2004.
  7. Gwóźdź A., Technologie widzenia, czyli media w poszukiwaniu autora: Wim Wenders, Universitas, Kraków 2004.
  8. Haraway D., Manifest cyborga, (przeł. E. Franus), w „Magazyn Sztuki” 17 (1/98).

  9. Heidegger M., Pytanie o technikę, (przeł. K. Wolicki), w pod red. K. Michalski, „M. Heidegger - budować, myśleć, mieszkać”, Czytelnik, Warszawa 1977.

  10. Heim M., Virtual Realism, New York, Oxford University 1998.

  11. Huhtamo E., Medytacje digitalne. Siedem sposobów niezrozumienia sztuki interaktywnej, „Magazyn Sztuki” nr 9 (1/96).

  12. Kasperski M. J., Sztuczna Inteligencja, Helion, Gliwice 2003.
  13. Kerckhove (de)  D., Powłoka kultury, (przeł. W. Sikorki, P. Nowakowski), Mikom, Warszawa 2001. 

  14. Lanier J., Mówi Jaron Lanier, (przeł. P. Zawojski), w „Opcje” nr 4 (33), 2000.

  15. Negroponte N., Cyfrowe życie. Jak się odnaleźć w świecie komputerów, (przeł. M. Łakomy), Warszawa 1997.

  16. Paul Ch., Digital Art, Thames and Hudson, London 2003.

  17. Rush M., New Media In Art, Thames & Hudson, London 2005.

  18. Sitarski P., Rozmowa z cyfrowym cieniem. Model komunikacyjny rzeczywistości wirtualnej „Rabid”, Kraków 2002.

  19. Wilson S., Information Arts. Intersections of Art, Science, and Technology, Massachusetts Institute of Technology, Cambridge, Massachusetts, London, England 2002.

  20. Zawojski P., Elektroniczne obrazoświaty. Między sztuką a technologią, Wydawnictwo Szumacher, Kielce 2000.

 

ES15
Prowadzi prof. dr hab. Leszek Sosnowski
Temat: Nowa sztuka. Nowa estetyka?
Prerekwizyty: ES01p
ECTS: 6
 
terminy
zimowy semestr - 30 godzin
 
warunki zaliczenia
egzamin pisemny
praca pisemna
 

Przełom modernistyczny prowokuje do zadania wielu pytań dotyczących zarówno sztuki współczesnej, jak i związanej z nią estetyki. Problemy, generowane przez takie pytania, będą rozważane w trakcie kolejnych spotkań. Stanowić one jednak będą punkt wyjścia do przemyślenia konsekwencji artystyczno-filozoficznych sztuki XX wieku. „Wiek manifestów” wymyka się prostym ideom porządkującym, odpowiednio do złożonej sytuacji w samej sztuce; wielość nurtów artystycznych znajduje odpowiednik w równie wielu propozycjach estetycznych. Czy któraś z nich spełniła pokładane w niej nadzieje teoretyczne? Czy pojawiła się propozycja uniwersalistyczna, obejmująca całość dokonań współczesnej sztuki? A więc, czy pre-modernizm znajduje kontynuację w po-modernizmie, mimo wielorakich różnic? Czy też może mamy do czynienia z jakościowo głębokimi zmianami w nowej sztuce, za którymi nie nadąża nowa estetyka (filozofia sztuki)?

 

ES17
Prowadzi dr hab. Michał Ostrowicki, (Sidey Myoo),
Temat: Środowisko elektroniczne jako rzeczywistość człowieka
Prerekwizyty: RO01p
ECTS: 6
 
terminy
zimowy semestr - 30 godzin
 
warunki zaliczenia
praca pisemna
egzamin ustny
i/lub referat

Forma zajęć:

Wykłady prowadzone są w ramach projektu „Międzyuczelnianych Kursów w sieci”. Celem jest, aby w kursie, który zazwyczaj realizowany jest w ramach jednej uczelni, mogli uczestniczyć studenci z różnych ośrodków naukowych w Polsce. Zajęcia zostają przeniesione do sieci, do elektronicznej (wirtualnej) sali wykładowej, graficznie wykreowanej dla takich celów. Wykłady odbywają się w „Academia Electronica” (platforma „Second Life”, w „Polish Community”). Uczestnictwo w zajęciach łączy się z posiadaniem awatara w środowisku „Second Life”. Zgłoszenia proszę kierować na adres: mo@iphils.uj.edu.pl

Założenia i cele:

Problematyka kursu dotyczy zagadnienia środowiska elektronicznego, potraktowanego jako rzeczywistość człowieka. Zaprezentowane zostaną główne pojęcia opisujące zjawiska zachodzące w tym środowisku, tj. np. interaktywność, teleobecność, telematyczność, elektroniczna inteligencja, interfejs, hybrydowość. Podczas wykładu nawiązuje się do znaczenia rozwoju technologii, jako tworzącej lub przekształcającej kulturę i świat człowieka. Zagadnienia poruszane są głównie z perspektywy filozoficznej w nawiązaniu do takich pojęć jak np. realność, istnienie lub wartości, również uwzględnia się rodzajowość relacji międzyludzkich powstających w środowisku elektronicznym.

 

Szczegółowy program zajęć:

Tematyka zajęć

I

Rzeczywistość elektroniczna – wprowadzenie

II

Właściwości środowiska elektronicznego realis

III

Czy Platon używałby komputera? – elektroniczne ucieleśnienie idei

IV

Technologie VR

V

Materia elektroniczna dla immaterialnej rzeczywistości

VI

W galaktyce interfejsów – interaktywność

VII

Immersja - zanurzenie człowieka w elektroniczny świat

VIII

Boty są wśród nas -SI

IX

Elektroniczne wcielenie człowieka – teleobecność

X

Telematyczność – zmysły i odczuwanie w środowisku elektronicznym

XI

Pomiędzy światami – hybrydowość i alinearność

XII

Aksjologia środowiska elektronicznego: mimesis – symulacja – rzeczywistość

XIII

Człowiek usieciowany: partycypacja – implementacja – monitoring

XIV

Wspólnota i współistnienie w środowisku elektronicznym

XV

Kulturowy wymiar elektroniki – na ile przenosić RL do SL?

 

Literatura obowiązkowa:

  1. Baudrillard J., Symulakry i symulacja, (przeł. S. Królak), Sic!, Warszawa 2005.
  2. Bołtuć P., „Dialogue and Universalism”, Vol. XIX, no. 1-2/2009.
  3. Gwóźdź A., Widzieć, myśleć, być. Technologie mediów, Universitas, Kraków 2001.
  4. Haraway D., Manifest cyborga, (przeł. E. Franus), w „Magazyn Sztuki”, nr 17 (1/98).
  5. Heim M., Metaphysics of Virtual Reality, New York, Oxford University 1993.
  6. Heim M., Virtual Realism, New York, Oxford University 1998.
  7. Kasperski M. J., Sztuczna Inteligencja, Helion, Gliwice 2003.
  8. Kerckhove (de) D., Inteligencja otwarta. Narodziny społeczeństwa sieciowego, (przeł. A. Hildebrandt), Mikom, Warszawa 2001.
  9. Kluszczyński R. W., Społeczeństwo informacyjne. Cyberkultura. Sztuka multimediów, „Rabid”, Kraków 2001.
  10. Krueger M., Artificial Reality II, Addison-Wesley Publishing Company Inc., 1991.
  11. Manovich L., Język nowych mediów, (przeł. P. Cypryański), Wydawnictwa Akademickie i Profesjonalne, Warszawa 2006.
  12. McLuhan M., Zrozumieć media. Przedłużenia człowieka, (przeł. N. Szczucka), WNT, Warszawa 2004.
  13. Ostrowicki M., Wirtualne realis. Estetyka w epoce elektroniki, Universitas, Kraków 2006.
  14. Porczak A., „Interaktywne Media Sztuki”, Akademia Sztuk Pięknych, im. Jana Matejki w Krakowie, Kraków 2009.
  15. Radomski A., Internet – Nauka – Historia, Wiedza i Edukacja, Lublin 2010.
  16. Turkle S., Life on the screen: Identity in the Age of the Internet, New York, Simon & Schuster, 1995.
  17. Welsch W., Sztuczne raje? Rozważania o świecie mediów elektronicznych i o innych światach, (przeł. J. Gilewicz), w pod red. A. Zeidler-Janiszewska, „Problemy ponowoczesnej pluralizacji kultury. Wokół koncepcji Wolfganga Welscha”, cz. 1, Wydawnictwo Fundacji „Humaniora”, Instytut Kultury, Poznań 1998.
  18. Wilk E., Kolasińska-Pasterczyk I., „Nowa audiowizualność – nowy paradygmat kultury?”, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków 2008.
  19. Wilkoszewska K., Piękno w sieci, estetyka a nowe media, Universitas, Kraków 1999.
  20. Zawojski P., Cyberkultura. Syntopia sztuki, nauki i technologii, Poltext, Warszawa 2010.

Poszerzona literatura znajduje się na stronie: www.academia-electronica.net

Źródła w Sieci:

  1. www.zkm.de
  2. www.aec.at
  3. www.kevinwarwick.com
  4. www.kurzweilai.net/
  5. www.techsty.art.pl/
  6. www.zawojski.com/
  7. www.ostrowicki.art.pl

Literatura uzupełniająca:

  1. Chyła W., Elektroniczne media, ich światy i ich podmiot w pod red. A. Zeidler-Janiszewska, „Estetyczne przestrzenie współczesności”, Instytut Kultury, Warszawa 1996.
  2. Grau O., MediaArtHistories, Massachusetts Institute of Technology, Cambridge, London 2007.
  3. Gwóźdź A., „Po kinie... Audiowizualność w epoce przekaźników elektronicznych”, Universitas, Kraków 1994.
  4. Gwóźdź A., Technologie widzenia, czyli media w poszukiwaniu autora: Wim Wenders, Universitas, Kraków 2004.
  5. Kerckhove (de)  D., Powłoka kultury, (przeł. W. Sikorki, P. Nowakowski), Mikom, Warszawa 2001. 
  6. Lanier J., Mówi Jaron Lanier, (przeł. P. Zawojski), w „Opcje” nr 4 (33), 2000.
  7. Negroponte N., Cyfrowe życie. Jak się odnaleźć w świecie komputerów, (przeł. M. Łakomy), Warszawa 1997.
  8. Sitarski P., Rozmowa z cyfrowym cieniem. Model komunikacyjny rzeczywistości wirtualnej „Rabid”, Kraków 2002.
 

ES19s
Prowadzi dr hab. Michał Ostrowicki
Temat: Teoria versus praktyka w sztuce XX wieku
Prerekwizyty: ES01p
ECTS: 3
 
terminy
zimowy semestr - 30 godzin
 
warunki zaliczenia
praca pisemna
referat
 

Tematyka kursu związana jest z filozoficzno-estetycznymi poglądami na sztukę XX z uwzględnieniem przykładów i opisu wybranych dzieł sztuki. Poruszane zagadnienia prezentowane są z perspektywy przekształcania się struktury i zmiany elementów sytuacji estetycznej oraz w nawiązaniu do takich pojęć jak np. konceptualizm, nowość, oryginalność, pluralizm lub krytycyzm. Pod uwagę bierze się kształtowanie sztuki na tle kolejnych nurtów artystycznych np. futuryzmu, dadaizmu, pop-artu, minimal artu, industrializmu lub sztuki krytycznej oraz wpływu na sztukę, np. techniki, kultury masowej lub mediów. Nawiązuje się również do wartościowania i definicji dzieła sztuki, znaczenia twórcy i odbiorcy lub odnoszenia sztuki do wybranych zjawisk pozaartystycznych.

 

ES22
Prowadzi dr hab. Michał Ostrowicki
Temat: Art and Aesthetics in 20th and 21st century
Prerekwizyty: ES01p
ECTS: 3
 
terminy
letni semestr - 30 godzin
 
warunki zaliczenia
egzamin ustny
aktywne uczestnictwo w zajęciach
praca pisemna
referat
 

The course focuses on the evolution and changes of art and aesthetics categories from the beginning of XX century to contemporary interactive, electronic art. The aim of the course is to describe the difference between historical and contemporary art. We will focus primarily on the latter, and concentrate on the values we invest in works of art, the status of the object in art, art’s conceptual dimension, changes between the world of art and other human spheres, the phenomena of interactivity, and the electronic media treated as a medium of artistic creation. The course encourages students to engage critically in the interpretation of works of art. During the course we will present works of art, which will be discussed.

 

ES27
Prowadzi dr hab. Andrzej J. Nowak, mgr Wojciech Piotr Rubiś,
Temat: Manieryzm i «neomanierym»
Prerekwizyty: ES01p
ECTS: 6
 
terminy
zimowy semestr - 60 godzin
 
warunki zaliczenia
aktywne uczestnictwo w zajęciach
praca pisemna
 

Manieryzm jest konstrukcją historyków sztuki, która miała służyć «odciążeniu» baroku. Chodziło o powołanie formacji, która pośrednicząc między renesansem a barokiem mogłaby wziąć niejako na siebie wszystko to, co uważano za estetycznie naganne, a co jak dotąd wiązano z barokiem umniejszając jego rangę. Wobec tak osobliwej historii manieryzmu można było powątpiewać i wciąż powątpiewa się w istnienie zespołu spójnych wyróżników tego kierunku w sztuce, literaturze i muzyce. Celem seminarium jest prześledzenie podstaw tych wątpliwości, wydobycie lub skonstruowanie satysfakcjonującego zespołu wyróżników manieryzmu o charakterze systematycznym, a nie historycznym, przewartościowanie sztuki manierystycznej w jej historycznej postaci, i prześledzenie wątków neomanierystycznych w sztuce najnowszej.

W niemałej mierze seminarium poświęcone będzie zagadnieniom muzyki. Dlatego warto podkreślić, że współprowadząca mgr Eliza Krupińska, jest także dyplomowanym muzykologiem.

Bliższa charakterystyka projektu znajduje się na stronie prowadzącego seminarium:

http://apertum.110mb.com/manieryzm.php

 

ES29sk
Prowadzi prof. dr hab. Leszek Sosnowski
Temat: Kryzys czy przemiana? Postacie „końca sztuki” we współczesnej filozofii sztuki
Prerekwizyty: ES01p
ECTS: 6
 
terminy
zimowy semestr - 30 godzin
letni semestr - 30 godzin
 
warunki zaliczenia
egzamin ustny
praca pisemna
 

Celem badawczym seminarium jest prześledzenie problemu, powracającego w różnych nurtach filozofii sztuki, wyrażanego zwrotem „koniec/zmierzch/śmierć sztuki”. Trudno przyjąć, że głoszenie tego hasła jest wyrazem intelektualnej mody, ale równie trudno zaakceptować pogląd, że w ostatnim czasie, a zwłaszcza w wieku XX, nastąpił stan kryzysu lub wręcz upadku różnych dziedzin współczesnej filozofii bądź sztuki. Niewykluczone, że przekonania takie wyrastają z sytuacji konfliktu tworzonego przez opozycję tradycji i nowatorstwa. Konflikt ten przybiera nierzadko dramatyczną postać, gdy nowatorstwo –traktowane jako nadrzędna wartość współczesnych działań artystycznych – wkracza w sferę etyki. Chodzi w takim razie o aktualny obecnie problem, dotyczący różnych nurtów sztuki, ale – co warto zauważyć – odnotowywany również w innych obszarach filozofii oraz innych dyscyplinach humanistycznych.

W trakcie trwania seminarium problematyka końca sztuki stanie się przedmiotem rozważań w kontekście zasadniczych nurtów filozoficznych dwóch ostatnich wieków, jak: historiozoficzny, psychoanalityczny, fenomenologiczny, hermeneutyczny, formalistyczny, egzystencjalistyczny. Zostanie również uwzględniony szeroki kontekst działań artystycznych, łączonych z „upadkiem” sztuki współczesnej.

To pokazuje, że zamierzone analizy powyższego problemu wykraczają poza wąsko rozumianą estetykę, przywołując filozofię współczesną, która dostarcza poręczniejszych narzędzi do analizy tego zagadnienia.

Literatura oraz szczegółowe tematy zostaną podane na zajęciach.

 

ES30
Prowadzi prof. dr hab. Leszek Sosnowski, dr hab. Anna Wójcik,
Temat: Filozofia i estetyka ogrodu
Prerekwizyty: ES01p
ECTS: 3
 
terminy
letni semestr - 30 godzin
 
warunki zaliczenia
egzamin ustny
 

Wykład ma na celu zapoznać słuchaczy z koncepcjami działu filozofii zajmującego się formułowaniem wniosków filozoficznych wynikających ze sposobu tworzenia i użytkowania ogrodów. Na początku Bóg stworzył Niebo i Ziemię, ale zaraz potem stworzył Ogród. Od początków wielkich cywilizacji aż po czasy nam współczesne ludzie nie tylko tworzą ogrody, ale i są przez nie kształceni. Czego nas one uczą? Dlaczego wciąż je projektujemy, zakładamy i uprawiamy? Czemu służą i dlaczego mają tak zmienną formę, stylistykę i czar? Ogród jako dzieło sztuki, jako przestrzeń nie przeznaczona jedynie pod uprawę roślin użytkowych na dobrą sprawę, we wszystkich wielkich kulturach zaczyna się od filozofów. W części historycznej celem kursu jest zapoznanie słuchaczy z rozwojem form i stylów ogrodowych ale nie od strony architektonicznych reguł ich projektowania lecz znaczenia, jakie za tymi regułami się kryje. Ogrody będą nas interesować jako przedmiot namysłu filozofii, poddawany rygorom jej metodologii, ponieważ przede wszystkim okazują się być formami kultury duchowej czasów w których powstają i czasów, w których są odwiedzane.

 

ES31
Prowadzi dr hab. Michał Ostrowicki, (Sidey Myoo),
Temat: Sztuka elektroniczna
Prerekwizyty: 
ECTS: 6
 
terminy
letni semestr - 30 godzin
 
warunki zaliczenia

egzamin pisemny, egzamin ustny, aktywność na zajęciach i/lub referat.

Celem kursu jest przedstawienie i omówienie przykładów sztuki elektronicznej, głównie z wykorzystaniem ich dokumentacji w sieci. Podczas wykładu ma miejsce swoista „podróż” po sieci, w celu odwiedzania autorskich stron artystów lub grup artystycznych, stron z dokumentacjami dzieł sztuki lub całych projektów artystycznych, filmów dokumentujących prace lub wypowiedzi artystów, komentarzy odnoszących się do współczesnych zjawisk artystycznych oraz portali gromadzących dzieła elektroniczne. Zaprezentowane zostają głównie elektroniczne, współczesne prace, w tym np. dzieła sieciowe, z zakresu bioartu, instalacje interaktywne, sztuki satelitarnej lub prace video. Podczas wykładu przeprowadza się interpretację prezentowanych dzieł sztuki, co dokonuje się we wspólnym dyskursie ze słuchaczami. Dodatkowo, wskazuje się na zjawiska sieciowe, które są możliwe do wyinterpretowania z prezentowanych dzieł, takie jak np. sieciowa społeczność, alinearna komunikacja, telematyczność lub sztuczna inteligencja.
Wykład przebiega w Academia Electronica w Second Life, co sprawia, że pewna część materiałów jest prezentowana na slajdach, na istniejącym ekranie w sali wykładowej w Academia Electronica, a część jest prezentowana, poprzez linki w sieci. Wykład jest prowadzony głosem. Równolegle, na ogólnym czacie pisanym, prowadzona jest wspólna dyskusja odnośnie poruszanych treści. Kurs jest otwarty dla studentów z innych Uczelni, stąd ma charakter ogólnopolski. Uczestnictwo w kursie jest możliwe dzięki posiadaniu awatara w Second Life. W celu uzyskania dalszych informacji, zwią-zanych z organizacją kursu, proszę o kontakt: mo@iphils.uj.edu.pl

 

ES32
Prowadzi dr hab. Andrzej J. Nowak, mgr Marcin Makowski,
Temat: "Płomienny gotyk" - sztuka i filozofia wieków średnich
Prerekwizyty: 
ECTS: 6
 
terminy
zimowy semestr - 60 godzin
 
warunki zaliczenia
egzamin ustny
aktywne uczestnictwo w zajęciach
praca pisemna
 

Z punktu widzenia historii sztuki przez płomienny gotyk rozumie się jedną z faz w rozwoju sztuki gotyckiej. W nazwie kursu wyrażenia użyto w funkcji pars pro toto. Kurs będzie poświecony sztuce wieków średnich w całej rozpiętości czasowej i stylistycznej. Nacisk zostanie położony na związki sztuki z filozofią, teologią i polityką. Należy pamiętać, że w branym pod uwagę czasie nikt nie myślał o sztuce jako zjawisku autonomicznym. Albo była ona integralną częścią życia politycznego, albo stanowiła istotną składową liturgii – a zatem theatrum Dei. Szczególnym przejawem takiej sytuacji jest chorał gregoriański. Wciąż rozpowszechnia się informację jakoby chorał ten został skodyfikowany przez Grzegorza Wielkiego. Tymczasem kodyfikacja chorału zakończyła się w sto lat po śmierci Grzegorza i była projektem politycznym Karolingów zmierzających do unifikacji swego państwa. Innym przykładem związku sztuki z filozofią i polityką jest historia tak zwanego Jeźdźca bamberskiego…Rzecz jasna występują przypadki różnych <>. Abelard znany jest jako filozof, ale to także kompozytor chorałów. Tak czy inaczej, sztuka wieków średnich rozwijała się w bezpośrednim związku z myślą filozoficzną, teologią i życiem politycznym. Wskazując to, wyznacza się obszar problemowy kursu. Bliższa charakterystyka projektu i literatura znajduje się na stronie prowadzacego kurs: http:://apertum. 110mb.com/gotyk.php

 

ES33
Prowadzi dr Lilianna Bieszczad
Temat: Estetyka sztuk performatywnych
Prerekwizyty: 
ECTS: 3
 
terminy
letni semestr - 30 godzin
 
warunki zaliczenia
egzamin ustny
 

Zasadniczym celem kursu jest analiza sztuk performatywnych (ze szczególnym uwzględnieniem współczesnego tańca i teatru) w kontekście najnowszych badań filozoficzno-estetycznych. Refleksji zostanie poddane przede wszystkim pojęcie sztuk wykonawczych, także w związku z wciąż trwającą fascynacją kategorią performansu. Szczególna uwaga zostanie poświęcona specyfice dzieł performatywnych, jako wielokrotnie odgrywanych oraz rozważane będą problemy wynikające z pośrednictwa aktorów, tancerzy, performerów w procesie twórczym. Przeanalizowane zostaną: problematyka ciała i cielesności jako tworzywa twórczego oraz rola zmysłów w odbiorze dzieła sztuki. Podczas zajęć przyjrzymy się ponadto pojęciu performansu, (jako oznaczającego działania awangardowe z II poł. XX wieku oraz szeroko rozumiany performans kulturowy) a także pojęciu performatywności. Odniesiemy się także do performatyki i perspektyw wiązanych z nowym podejściem do sztuki w związku z tzw. zwrotem performatywnym. W trakcie zajęć analizowane będą koncepcje estetyki „sprzyjające” sztukom performatywnym, takie jak estetyka zaangażowania A. Berleanta czy somaestetyka R. Shustermana. Materiałem porównawczym będzie głównie taniec oraz tzw. teatr postdramatyczny.

 

ES99
Prowadzi 
Temat: Wykład monograficzny z estetyki
Prerekwizyty: ES01p
ECTS: 0
 
terminy
 
warunki zaliczenia
Wykład - efemeryda przedstawiany jednorazowo dla studentów filozofii w siedzibie Instytutu; wymaga zadeklarowania na KARCIE ZGŁOSZENIA KURSÓW MONOGRAFICZNYCH.
 

ET00
Prowadzi 
Temat: Wykład pozainstytutowy z etyki
Prerekwizyty: ET01p
ECTS: 0
 
terminy
 
warunki zaliczenia
Tematyka wg merytorycznie umotywowanego zgłoszenia studenta. Podjęcie takiego kursu wymaga akceptacji dyrektora ds. dydaktycznych IF. Kurs może być wysłuchany na innym kierunku Wydziału Filozoficznego, dowolnym innym wydziale UJ, a nawet na innej uczelni.
 

ET01pa
Prowadzi dr hab. Paweł Dutkiewicz, dr Maciej Smolak,
Temat: Etyka - kurs podstawowy
Prerekwizyty: RO01p
ECTS: 6
 
terminy
zimowy semestr - 60 godzin
 
warunki zaliczenia
egzamin ustny
praca pisemna
 

Założenia i cele:

Systematyzacja tematyki etycznej i wskazanie podstawowych pól badawczych we współczesnej etyce. Wybrana problematyka etyki stosowanej.

Szczegółowy program zajęć:

Tematyka zajęć

I

Etyka normatywna i etyka opisowa oraz ich kierunki i płaszczyzny badawcze.

II

Kluczowe stanowiska w etyce w przekroju historyczno-systematycznym:
1) absolutyzm i relatywizm
2) kierunki deontologicze i teleologiczne
3) systemy etyk religijnych
4) modele etyki aksjologicznej
5) próby uniwersalizacji etyki
6) konsekwencjalizm
7) etyka samorealizacji i etyka obowiązku
8) etyka niezależna i sytuacyjna

III

Obowiązywanie norm moralnych i granice odpowiedzialności.

IV

Problem błędu naturalistycznego i jego konsekwencje w metaetyce.

V

Rodzaje ocen i sądów etycznych. Spór o dobre racje w etyce.

VI

Analiza wybranych problemów z zakresem etyki stosowanej:
prawa człowieka, eutanazja, transplantacje

 

Literatura obowiązkowa: V. J. Bourke, Historia etyki (1994)
F. Ricken, Etyka ogólna (2001)
R. Brandt, Etyka (1996)
S. Andersen, Wprowadzenie do etyki (2003)
S. Dziamski, Wykłady z nauki o moralności (2000)
G. E. Moore, Etyka (1980)
Literatura uzupełniająca: M. Ossowska, Normy moralne (1970)
R. Ingarden, Wykłady z etyki (1989)
A. MacIntyre, Dziedzictwo cnoty. Studium z teorii moralności (1996)
P. Singer, O życiu i śmierci, upadek etyki tradycyjnej (1997)
R. M. Hare, Freedom and Reason (1963)
E. Tugendhat, Wykłady o etyce (2004)
 

ET01pb
Prowadzi prof. dr hab. Włodzimierz Galewicz
Temat: Systematyczne wprowadzenie do etyki
Prerekwizyty: RO01p
ECTS: 6
 
terminy
zimowy semestr - 60 godzin
 
warunki zaliczenia
egzamin ustny
praca pisemna
 

Zadaniem kursu jest krótkie wprowadzenie jego uczestników w najważniejsze pojęcia i zagadnienia etyki, a następnie dokładniejsze przedstawienie problematyki wybranych teorii etycznych do Sokratesa do Kanta (zakłada się, że teorie późniejsze będą przedmiotem osobnego kursu).

Szczegółowy program zajęć:

Tematyka zajęć

I

Systematyczne wprowadzenie: pojęcie etyki i przegląd jej głównych działów (nauka o moralości, metaetyka, etyka normatywna; etyka mądrości życiowej, etyka doskonałości, etyka społeczna).

II

Systematyczne wprowadzenie: klasyczne pojęcia etyczne (dobro, cnota, eudaimonia); spór o kryterium etyczne (etyki teleologiczne i deontologiczne) i pozycja eudajmonizmu.

III

Etyka Sokratesa – intelektualizm (właściwy sens tezy głoszącej, że znajomość dobra wystarcza do dobrego postępowania)..

IV

Etyka Sokratesa - moralny optymizm (sens tezy o wystarczalności cnoty do szczęścia).

V

Etyka Platona - części duszy i cnoty kardynalne.

VI

Etyka Platona - sprawiedliwość a szczęście.

VII

Etyka Arystotelesa - pojęcie najwyższego dobra i koncepcja szczęścia (jej interpretacja intelektualisyczna i inkluzywistyczna).

VIII

Etyka Arystotelesa - teoria cnoty (cnoty etyczne i dianoetyczne; definicja cnoty; cnota a opanowanie; warunki czynu cnotliwego; powstawanie cnoty, cnota jako właściwy środek).

IX

Etyka hellenistyczna: epikureizm i stoicyzm.

X

Etyka św. Tomasza z Akwinu – koncepcja prawa (prawo natury, prawo boskie).

XI

Etyka św. Tomasza z Akwinu – koncepcja miłości (caritas): porządek miłości (ordo caritatis), przykazanie miłości bliźniego.

XII

Rozum i uczucia w etyce Hume'a.

XIII

Etyka Kanta – rola skłonności i obowiązku (sens Kantowskiego rygoryzmu).

XIV

Etyka Kanta – rola skłonności i obowiązku (sens Kantowskiego rygoryzmu).

XV

Etyka Kanta – koncepcja celów i obowiązków w Nauce o cnocie.

 

Literatura obowiązkowa:

Platon, Obrona Sokratesa, Kriton, Państwo ks. I, tłum. Wł. Witwickiego.

Arystoteles, Etyka nikomachejska, przeł. Daniela Gromska, w: Arystoteles, Dzieła wszystkie, t. 5, Warszawa 1996, ks. I.

Epikur, "List do Menoikeusa" i "Główne myśli", w: Diogenes Laertios, Żywoty i poglądy słynnych filozofów, s. 643-651, 651-658.

Cyceron, Pisma filozoficzne, t. III, "O najwyższym dobru i złu", Ks. II, s. 235-253.

Św. Tomasz z Akwinu, Suma teologiczna, t. 13: Prawo, tłum. o. Pius Bełch, Londyn 1985, Zagadnienie 93-95.

Immanuel Kant, Uzsadnienie metafizyki moralności, przeł. M. Wartenberg, Warszawa 1953, rozdział II.

Literatura uzupełniająca:

G. Reale, Historia filozofii starożytnej, t. I, s. 311-349:Etyka Sokratejska; t. II, s. 215-278 (o etyce Platona); s. 475-507 (o etyce Arystotelesa); t. III, s. 246-278: Etyka Epikurejska; s. 394-436: Etyka starszej szkoły stoickiej.

F. Copleston, Historia filozofii, t. II: Od Augustyna do Szkota, s. 95-102 (o teorii moralnej św. Augustyna); s. 455-470 (o teorii moralnej św. Tomasza z Akwinu).

O. Höffe, Immanuel Kant, przeł. Andrzej M. Kaniowski, s. 161-192 (o etyce Kantowskiej).

 

ET01pc
Prowadzi prof. dr hab. Jacek Filek
Temat: Wprowadzenie do etyki
Prerekwizyty: RO01p;HF01p
ECTS: 5
 
terminy
zimowy semestr - 60 godzin
 
warunki zaliczenia
egzamin ustny
praca pisemna
 

Jeśli prawdziwa etyka zaczyna się tam, gdzie milkną słowa (A. Schweitzer) i jeśli świat nie jest spragniony traktatów etycznych, a tym, czego naprawdę potrzebuje to rzetelna praktyka (Gandhi), to czym jest etyka i jej uprawianie? Jeśli jest jasne, że etyki nie da się wypowiedzieć (L. Wittgenstein) i jeśli etyka, na tyle, na ile wypływa z pragnienia, by powiedzieć coś o osta tecznym sensie życia, o absolutnym dobru, o tym co ma wartość absolutną, nie może być nauką (tenże) - to o czym traktują uniwersyteckie wykłady z etyki? Jeśli filozofia heideggerowska znosi nowożytne odróżnienie etyki i ontologii, które wyrządziło tak wiele zła (J. Patočka), jeśli etyka nie jest bynajmniej warstwą przykrywającą ontologię, ale tym, co jest w pewnym sensie bardziej ontologiczne niż ontologia (E. Lévinas), - to jakie jest miejsce etyki w obszarze filozofii? Jeśli istnieje - na drodze mądrości - poznanie etyczne całkowicie przewyższające samą etykę, bez którego całe bezpośrednie poznanie etyczne wartości ogólnie ważnych jest z istoty niedoskonałe (M. Scheler), to jak taka mądrość może stać się przedmiotem nauczania, szczególnie jeśli pamiętać, iż nie może być w ogóle żadnego nauczyciela dla sztuki egzystowania (S. Kierkegaard)? "Nie byłem nigdy niczyim nauczycielem" - wyznał nasz nauczyciel Sokrates. Czy jednak etyka, jak to nam ukazał, może rzeczywiście mieć charakter troski o duszę, o "własną" duszę? Czy etyką może być owa Arystotelesowska nauka o szczęściu, jeśli "człowiek niedąży do szczęścia, jak mniemają Anglicy" (F. Nietzsche)? A jeśli "wolność i prawo moralne odsyłają wzajemnie do siebie" (Kant), to czym jest wolność i czy w ogóle jest, szczególnie kiedy pamiętać, iż "wolność nie jest przedmiotem" i że poszukiwanie odpowiedzi na to pytanie na drodze przedmiotowego badania prowadziłoby wprost do zanegowania wolności (K. Jaspers)? W jakim sensie problem etyczności człowieka wyrasta z naszej skończoności? Czy jesteśmy nieuchronnie źli i na czym polega złośliwość zła i rozpaczliwość dobra?


UWAGA: Kurs prowadzony jest co dwa lata. Najbliższa edycja kursu - w roku akademickim 2005/2006
 

ET04sk
Prowadzi prof. dr hab. Włodzimierz Galewicz
Temat: Seminarium z etyki współczesnej
Prerekwizyty: ET01p
ECTS: 6
 
terminy
zimowy semestr - 30 godzin
letni semestr - 30 godzin
 
warunki zaliczenia
praca pisemna
referat
seminarium
 

W roku 2006 / 2007: argumenty etyki praktycznej (chodzi o krytyczne rozważenie racji i perswazji, pojawiających się we współczesnych dyskusjach wokół eutanazji, aborcji, kary śmierci i innych ważkich problemów życia praktycznego; planowana lektura tekstów w j. angielskim).

 

ET09sk
Prowadzi dr hab. Paweł Dutkiewicz
Temat: Etyka a prawo
Prerekwizyty: ET01p
ECTS: 6
 
terminy
zimowy semestr - 30 godzin
letni semestr - 30 godzin
 
warunki zaliczenia
praca pisemna
referat
 

Założenia i cele:

Celem zajęć jest ukazanie studentom relacji między prawem, a moralnością, zwłaszcza od strony aksjologii systemów prawnych. Wybranym przykładem tej problematyki z zakresu etyki stosowanej będzie analiza dotycząca transplantacji

Szczegółowy program zajęć:

Tematyka zajęć

I

Pozytywistyczne i niepozytywistyczne koncepcje prawa – stosunek prawa do wartości i moralności.

II

Moralne oceny prawa – możliwość czy konieczność.

III

Wewnętrzna i zewnętrzna moralność prawa.

IV

Sprawiedliwość a prawa.

V

Moralne granice ingerencji prawa w życie człowieka – wolność a prawo.

VI

Normy prawne i normy moralne w wybranych obszarach etyki stosowanej i prawa człowieka, etyka środowiskowa, eutanazja, transplantacje.

 

Literatura obowiązkowa:

L.L. Fuller, Moralność prawa (2000)

D. Lyons, Etyka i rządy prawa (2001)

R. Dworkin Biorąc prawa na poważnie (1998)

J. Finnis, Prawo naturalne i uprawnienia naturalne (2002)

Z. Ziembiński, O pojmowaniu sprawiedliwości (1992)

R. Tokarczyk, Prawa narodzin, życia i śmierci (2000)

Literatura uzupełniająca:

H.L.A. Hart, Pojęcie prawa (1998)

O. Höffe, Etyka państwa i prawa (1992)

M. Szyszkowska, Filozofia prawa i filozofia człowieka (1989)

M. Zirk-Sudowski, Wprowadzenie do filozofii prawa (2000)

M. Piechowiak, Filozofia praw człowieka (1998)

M. Nowacka, Etyka a transplantacje (2003)

 

ET11
Prowadzi prof. dr hab. Jacek Filek
Temat: Współczesna etyka filozoficzna
Prerekwizyty: ET01p
ECTS: 5
 
terminy
zimowy semestr - 60 godzin
 
warunki zaliczenia
egzamin ustny
 

Kurs stanowi kontynuację Wprowadzenia do etyki (ET01pc), które w części rozważającej materiał historyczny zamyka się filozofią Fryderyka Nietzschego. Kurs będzie obejmował zakres materiału od Edmunda Husserla do Emmanuela Lévinasa i będzie starał się ukazać wzlot i upadek "myślenia według wartości", jak również zmierzch paradygmatu wolności, pojmowanego jako paradygmat egologiczny, i powolne artykułowanie nowego paradygmatu - paradygmatu odpowiedzialności, pojmowanego jako paradygmat dialogiczny.

UWAGA: Kurs prowadzony jest co dwa lata. Najbliższa edycja kursu - w roku akademickim 2004/2005
 

ET13
Prowadzi prof. dr hab. Włodzimierz Galewicz
Temat: Współczesne teorie etyczne
Prerekwizyty: ET01p
ECTS: 5
 
terminy
letni semestr - 60 godzin
 
warunki zaliczenia
egzamin ustny
 

Kurs stanowi kontynuację Wprowadzenia do etyki (ET01pb). Jego przedmiotem są wybrane postacie z zakresu szeroko rozumianej etyki współczesnej (Schopenhauer i Nietzsche, Scheler i N. Hartmann, G.E. Moore, Prichard i Ross, Stevenson i Hare, J. Rawls, T. Nagel, B. Williams i in.).

W roku 2007/08 - urlop chorobowy.

 

ET17
Prowadzi prof. dr hab. Marek Drwięga
Temat: Zło - wyzwanie dla filozofii
Prerekwizyty: ET01p
ECTS: 4
 
terminy
zimowy semestr - 45 godzin
 
warunki zaliczenia
egzamin ustny
praca pisemna
 

W roku akademickim 2011/2012 kurs zawieszony.

Zamierzone cele dydaktyczne: zapoznanie studentów z podstawowymi próbami ujęcia kwestii zła oraz związków jakie istnieją między ludzką wolnością a złem. Celem kursu jest analiza wybranych tekstów autorów, którzy usiłowali rozwikłać zagadkę zła. Całość zagadnienia rozpatrywać można w różnych płaszczyznach: ontologicznej- czym jest zło? oraz historycznej- w jaki sposób się przejawia? Dotyka ono także bezpośrednio kwestii antropologicznych, bowiem zło, by tak rzec, „urzeczywistnia się” poprzez człowieka i jest ściśle związane z wolnością.

Szczegółowy program zajęć:

Tematyka zajęć

I

Zło w tragedii greckiej

II

Zło metafizyczne, zło moralne u św. Augustyna

III

Problemy teodycei

IV

Myślenie o złu po Auschwitz

V

Zło radykalne u I. Kant i H. Arendt

VI

Wolność do zła czy od zła

VII

Banalność czy demoniczność zła w XX wiecznych totalitaryzmach

VIII

Dylematy Hioba

 

Literatura obowiązkowa: P. Ricoeur „Symbolika zła”, rozdz. II „Zły Bóg i „tragiczna wizja istnienia” oraz tenże „Zło-wyzwanie rzucone filozofii i teologii”, św. Augustyn „O wolnej woli” ks. I i ks. III, I. Kant ”Religia w obrębie samego rozumu” cz. I „O obecności złego pryncipium obok dobrego albo o radykalnym złu w naturze ludzkiej”, F. Dostojewski „Bracia Karamazow” fragm. „Wielki Inkwizytor”, F. Nietzsche „Z genealogii moralności” rozprawa I., H. Arendt „Korzenie totalitaryzmu” fragm. „Totalne panowanie” oraz „Eichmann w Jerozolimie” tamże „Odpowiedź Hannah Arendt na list Gershoma Scholema”, H. Jonas, „Bóg po Auschwitz”, Tischner „Spór o istnienie człowieka” fragm. z „Wędrówki wokół zła”, R. Safranski, „Zło dramat wolności” rozdz. XI.
Literatura uzupełniająca: J. Filek „Filozofia jako etyka” fragmenty, E. Mukoid „Filozofia zła- Nabert, Marcel, Ricoeur”, J. Tischner „Filozofia dramatu” rozdz. III „Błądzenie”, C. Wodziński „Światłocienie zła”.
 

ET19
Prowadzi dr hab. Marta Kudelska - prof. UJ
Temat: Etyka Wschodu
Prerekwizyty: ET01p lub RO23
ECTS: 6
 
terminy
zimowy semestr - 60 godzin
 
warunki zaliczenia
egzamin ustny
aktywne uczestnictwo w zajęciach
praca pisemna
 

Tematyka wykładu obejmuje omówienie klasycznych pojęć etycznych w indyjskiej myśli bramińskiej, w buddyzmie oraz w dżainizmie. Szczególnie skupiać się będzie na analizie koncepcji karmana, uniwersalnego prawa o charakterze moralnym i dyskusji na

temat jego specyfiki w poszczególnych szkołach, także współczesnych. Na podstawie analizy pojęcia dharmy - zasady wszechświata, prawa, powinności, cnoty – ukazane zostanie nakładanie się postaw zachowań wartościowanych etycznie, jako działających zarówno w wymiarze indywidualnym, jak i uniwersalnym.

Wykład będzie kończył się przedstawieniem, jakie dylematy etyczne pojawiają się na gruncie systemów filozoficzno-religijnych nie przyjmujących absolutnego Stworzyciela i w jaki sposób mogą one być w takim kontekście rozwiązywane.

 

ET20k
Prowadzi prof. dr hab. Włodzimierz Galewicz
Temat: Argumenty bioetyki
Prerekwizyty: ET01p
ECTS: 6
 
terminy
letni semestr - 60 godzin
 
warunki zaliczenia
egzamin ustny
praca pisemna
 

Celem kursu jest analityczny przegląd głównych sposobów argumentacji, stosowanych w dyskusjach toczących się wokół najbardziej kontrowersyjnych problemów bioetyki. W roku 2009/2010 na pierwszy plan zostaną wysunięte kwestie prokreacji (status ludzkiego zarodka, aborcja, zapłodnienie in vitro) i diagnostyki genetycznej (co daje nam wiedza o naszych genach).

 

ET23
Prowadzi prof. dr hab. Marek Drwięga
Temat: Współczesna etyka filozoficzna.
Prerekwizyty: ET01p
ECTS: 6
 
terminy
zimowy semestr - 60 godzin
 
warunki zaliczenia
egzamin ustny
praca pisemna
 

W roku akademickim 2011/2012 kurs zawieszony.

Kurs obejmuje swoim zakresem wiek XX oraz pierwsze dziesięciolecie XXI. Jest próbą wyodrębnienia najciekawszych stanowisk i sporów toczonych w obrębie współczesnej etyki. Etyka ta z jednej strony stanowi twórcze podjęcie i historyczną modyfikację wcześniejszych stanowisk (np. neoarystotelizm, nowa postać kantyzmu, itd.), z drugiej strony wprowadza nowe zagadnienia (aksjologia, filozofia egzystencji, dialogicy, postmoderniści, itd.)

 

ET99
Prowadzi 
Temat: Wykład monograficzny z etyki
Prerekwizyty: ET01p
ECTS: 0
 
terminy
 
warunki zaliczenia
Wykład - efemeryda przedstawiany jednorazowo dla studentów filozofii w siedzibie Instytutu; wymaga zadeklarowania na KARCIE ZGŁOSZENIA KURSÓW MONOGRAFICZNYCH.
 

FS00
Prowadzi 
Temat: Wykład pozainstytutowy z filozofii społecznej
Prerekwizyty: FS01p;FS02p
ECTS: 0
 
terminy
 
warunki zaliczenia
Tematyka wg merytorycznie umotywowanego zgłoszenia studenta. Podjęcie takiego kursu wymaga akceptacji dyrektora ds. dydaktycznych IF. Kurs może być wysłuchany na innym kierunku Wydziału Filozoficznego, dowolnym innym wydziale UJ, a nawet na innej uczelni.
 

FS01p
Prowadzi prof. dr hab. Józef Lipiec
Temat: Filozofia społeczna
Prerekwizyty: RO01p
ECTS: 6
 
terminy
letni semestr - 60 godzin
 
warunki zaliczenia
egzamin ustny
praca pisemna
 
Ontologia społeczeństwa. Struktura przedmiotu wyższego rzędu. Człowiek - podłoże materialne - kultura. Tożsamość a zmienność. Praca - siła - idee - państwo. Jednostka - grupa - społeczeństwo. Konstrukcja, zróżnicowanie i napięcia. Rozwój społeczny. Inne zagadnienia.
 

FS02p
Prowadzi prof. dr hab. Ryszard Legutko
Temat: Historia filozofii politycznej
Prerekwizyty: RO01p
ECTS: 6
 
terminy
letni semestr - 60 godzin
 
warunki zaliczenia
egzamin ustny
praca pisemna
 
Kurs poświęcony prezentacji oraz analizie najważniejszych orientacji i problemów filozofii politycznej od starożytności po czasy współczesne. Rozważane będą takie zagadnienia jak relacje metafizyki i polityki, wolność, porządek polityczny, sprawiedliwość, równość, spory o najlepszy ustrój, polityka a interpretacja natury ludzkiej, starożytna a nowożytna filozofia polityczna, stan natury, demokracja i jej krytycy, spory liberalizmu i konserwatyzmu, komunizm a tradycja zachodnia, polityka w teoriach ponowoczesności.
 

FS13
Prowadzi prof. dr hab. Justyna Miklaszewska
Temat: Filozofia polityczna szkoły "Public choice"
Prerekwizyty: RO01p
ECTS: 6
 
terminy
letni semestr - 60 godzin
 
warunki zaliczenia
egzamin ustny
aktywne uczestnictwo w zajęciach
praca pisemna
 

Ćwiczenia: mgr Damian Barnat

Założenia i cele przedmiotu

Celem kursu jest charakterystyka jednego z najważniejszych obecnie nurtów anglosaskiej myśli politycznej – szkoły wyboru publicznego. Przedstawione zostaną główne założenia tego kierunku, jego osadzenie w tradycji liberalizmu, sylwetki twórców i przedstawicieli dwóch nurtów ukształtowanych w ramach tej teorii: wyboru publicznego i wyboru społecznego. Zarysowana zostanie problematyka badawcza podejmowana w ramach Szkoły oraz przykłady zastosowania tej teorii do interpretacji współczesnych zjawisk politycznych, bieżącej sytuacji politycznej w Polsce i na świecie.

Szczegółowy program zajęć:

Tematyka zajęć

I Szkoła wyboru publicznego na tle tradycji liberalizmu. Ekonomia polityczna A. Smitha.

II

Tradycja liberalna (c.d.).Ekonomiczna szkoła austriacka i filozofia F.A. Hayeka
III Powstanie i rozwój nurtu public choice . Różnice pomiędzy teoriami wyboru publicznego i społecznego ( social choice).
IV Problematyka badawcza teorii public choice. Polityka jako wymiana w koncepcji J.M. Buchanana
V Koncepcja człowieka (homo economicus) we współczesnej ekonomii i filozofii politycznej liberalizmu i jej krytyka (A. Sen)
VI Konkurencja i ograniczenia etyczne. Własność prywatna.
VII Teoria wyborów publicznych: wybory konstytucyjne i post-konstytucyjne
VIII Teoria demokracji. Uzasadnienie dla demokratycznego sposobu podejmowania decyzji Jednomyślność a zasada większości
IX Kontraktarianizm. Umowa społeczna i jej funkcja w teorii public choice
X Umowa społeczna a uzasadnienie rządów większości.
XI Konstytucyjna rewolucja – analiza procesu politycznej transformacji.
XII Wolność i racjonalność jednostki w ujęciu J. Rawlsa i A. Sena
XIII Teoria wyboru publicznego w przemiany polityczne i gospodarcze w Polsce
XIV Zastosowania teorii public choice: Tragedy of the Commons, Happiness Research
XV Znaczenie teorii public choice we współczesnej myśli politycznej.

 

Literatura obowiązkowa:

  1. A. Smith, Badania nad naturą i przyczynami bogactwa narodów, t. I, Warszawa 1954
  2. K.J. Arrow, Three Types of Social Choice, (w:) K. Arrow, Social Choice and Individual Values, Yale University Press, 1963, s. 1-5.
  3. J.M. Buchanan, The Public Choice Perspective (w:) J.M. Buchanan, Liberty, Market and State, New York University Press, 1985, s.19-27.
  4. J.M. Buchanan, Social Choice Democracy and Free Markets, (w:) J.M. Buchanan, Fiscal Theory and Political Economy, Chapel Hill 1960, s. 75-89.
  5. J. M. Buchanan, Ekonomia polityczna państwa opiekuńczego, [w:] Filozofia liberalizmu, (red.) J. Tarnowski, Warszawa 1993, s. 100-111.
  6. J.M. Buchanan, Granice wolności – między anarchią a lewiatanem, [w:] Res Publica Nowa, jesień 2005, s. 150-161.
  7. J.M. Buchanan, Finanse publiczne w warunkach demokracji,Warszawa 1997, r. IX, XII.
  8. J.M. Buchanan, G. Tullock, The Politics of the Good Society (w:) J.M. Buchanan, G. Tullock, The Calculus of Consent, The Univ. of Michigan Press 1962, s. 302-308.
  9. A. Sen, Racjonalność i wybór społeczny, [w:] Elementy teorii wyboru społecznego, (red.) G. Lissowski, Scholar, Warszawa 2001, s. 47-75
  10. A. Sen, Wybór społeczny a jednostkowe działania (w:) tenże, Rozwój i wolność, Zysk i ska, Poznań 2002.
  11. T. Schelling The Commons (w:) tenże, Micromotives and Macrobehavior, Norton, New York, s. 110-115.

Literatura uzupełniająca:

  1. D. Mueller, Public Choice II (lub: Public choice III)
  2. W. Sadurski, Szkoła wyboru publicznego w amerykańskiej teorii politycznej, „Państwo i prawo”, 11/1980.
  3. J. Miklaszewska, Filozofia a ekonomia. W kręgu teorii publicznego wyboru, Wyd. UJ, Kraków 2001.
  4. J. Wilkin (red.), Teoria wyboru publicznego. Wstęp do ekonomicznej analizy polityki i funkcjonowania sfery publicznej, Scholar, Warszawa 2005
 

FS18
Prowadzi dr hab. Piotr Bartula
Temat: Anatomia społeczeństwa konsumpcyjnego
Prerekwizyty: FS01p
ECTS: 3
 
terminy
letni semestr - 30 godzin
 
warunki zaliczenia
egzamin ustny
praca pisemna
 
Rozważane będą następujące zagadnienia: Filozofia pieniądza. Etyka i ekonomia. Rządy prawa w gospodarce, problem sprawiedliwości społecznej. Handel i walka. Wolność gospodarcza, cena wolności, komunitaryzm versus libertarianizm. Własność, różne koncepcje i uzasadnienia własnoci prywatnej. Etyczny sens wymiany towarów, wolny rynek, dobra rynkowe o wysokim stopniu ryzyka (dostęp do broni, eutanazja, pornografia, hazard). Moralność człowieka ekonomicznego, pojęcie "niewidzialnej ręki" wg. A. Smitha. Spory wokół kapitalizmu XIX w., kapitalizm a demokracja. Utopia i ekonomia. Ekonomiczna teoria winy i kary. Destrukcja liberalizmu.
 

FS27sk
Prowadzi prof. dr hab. Justyna Miklaszewska
Temat: Współczesne teorie sprawiedliwości.
Prerekwizyty: FS01p lub FS02p
ECTS: 6
 
terminy
zimowy semestr - 30 godzin
letni semestr - 30 godzin
 
warunki zaliczenia
aktywne uczestnictwo w zajęciach
praca pisemna
referat
 

 

Tematyka zajęć

I Teoria sprawiedliwości Johna Rawlsa:

Rawls, Teoria sprawiedliwości;

R.I: Sprawiedliwość jako bezstronność, &1-5; 6-9;

II Rawls, j.w.

R.II: Zasady sprawiedliwości, & 10-12; 13-15; 16-19;

III Rawls, j.w.

R.III: Sytuacja początkowa, & 20-23; 24-25; 26-27; 28-29; 30;

IV Rawls, j.w.

R.IV: Równa wolność, & 31-32; 33-35; 36-38; 39-40;

V Rawls, j.w.

R.V: Udziały dystrybucyjne, & 41-42; 43-44; 45-48; 49-50;

VI Sprawiedliwość a demokracja liberalna:

Rawls - Liberalizm polityczny

Wykład VI: Idea publicznego rozumu, & 1-3; 4-6; 7-8;

VII Rawls, j.w.

Wykład VIII: Podstawowe wolności i ich pierwszeństwo. &1-3

VIII Sprawiedliwość na świecie:

Rawls, Prawo ludów,

Cz. I: & 1-2; 3-4; 5-6; S. Freeman, Rawls

IX Rawls a Nozick:

R. Nozick, Anarchy, State and Utopia,

R. VII: Sekcja I (bez Locke’a); Sekcja II (Zakończenie)

X A. Sen – koncepcja sprawiedliwości:

A. Sen, The Idea of Justice, R. I; II;

XI Adam Smith a John Rawls:

A. Sen, j.w., s. 130-145.

XII Sprawiedliwość a demokracja:

A. Sen, j.w., R. 16

XIII Sprawiedliwość globalna:

A.Sen, j.w., R. 17

XIV A. Sen, j.w. R. 18
XV M. Sandel o sprawiedliwości:

M.Sandel, Justice: What’s the Right Thing to Do?,

 

Literatura obowiązkowa:

J. Rawls, Teoria sprawiedliwości, Wyd. nowe , PWN, Warszawa 2009; rozdz. I-V.

J. Rawls, Liberalizm polityczny, PWN, Warszawa 1998

J. Rawls, Prawo ludów, Wyd. Aletheia, Warszawa 2001

A. Sen, The Idea of Justice, The Belknap Press, Cambridge Mass.2009

M. Sandel, Justice: What’s the Right Thing to Do?, New York 2009

Literatura uzupełniająca:

- S. Freeman, Rawls

- Reading Rawls

- A Theory of Justice and Its Critics, Ch Kukathas& P. Pettit (red.), Polity Press,.

- “Civitas” nr 4, 2000 (Sprawiedliwość)

- M. Żardecka-Nowak, Rozum i obywatel. Rzeszów 2007.

 

 

FS28
Prowadzi dr hab. Michał Bohun
Temat: Anarchia, państwo, teokracja. Z dziejów myœli rosyjskiej.
Prerekwizyty: HF55 lub FS01p lub FS02p
ECTS: 6
 
terminy
zimowy semestr - 60 godzin
 
warunki zaliczenia
egzamin ustny
praca pisemna
 

Kurs poświęcony jest prezentacji wybranych wątków sporu o państwo i z państwem w przedrewolucyjnej Rosji. Rozważane będą stanowiska obrońców różnych form życia państwowego, jak też anarchistycznych wrogów państwa jako takiego.

Wykłady i ćwiczenia obejmować będą między innymi następujące zagadnienia: Rewolucyjny etatyzm dekabrystów. Słowianofilstwo rosyjskie: od religijnego anarchizmu do imperializmu państwowego. Państwo w rosyjskiej myśli liberalnej XIX wieku. Rewolucyjny anarchizm Michała Bakunina. Narodnictwo rewolucyjne, legalne, religijne. Anarchizm etyczny Lwa Tołstoja. Kontrrewolucyjni apologeci państwa: Konstanty Pobiedonoscew, Konstanty Leontjew, Lew Tichomirow. Włodzimierz Sołowjow: od liberalnej teokracji do liberalnego państwa prawa. Anarchokomunizm Piotra Kropotkina. Rosyjscy filozofowie religijni w sporze z Tołstojem i samodzierżawiem. Marksizm, anarchizm, leninizm.

 

FS29
Prowadzi prof. dr hab. Justyna Miklaszewska
Temat: Etyka wolnego rynku
Prerekwizyty: ET01p
ECTS: 6
 
terminy
zimowy semestr - 60 godzin
 
warunki zaliczenia
egzamin ustny
referat
 

Tematem kursu jest charakterystyka podstaw filozoficznych gospodarki rynkowej, ze szczególnym uwzględnieniem problemów etycznych związanych z funkcjonowaniem współczesnego biznesu. Omawiane są zagadnienia teoretyczne: etyka a problem konkurencji, etyczne koncepcje własności, jak również kwestie polityki bieżącej: społeczna odpowiedzialność korporacji, korupcja, etyka zawodowa, a także: współczesny kryzys ekonomiczny i problem sprawiedliwości globalnej. Zajęcia prowadzone są w formie wykładów oraz dyskusji nad wybranymi przykładami.

 

FS30
Prowadzi dr hab. Miłowit Kuniński - prof. WSB-NLU
Temat: Filozofia polityczna F. A. von Hayeka - między klasycznym liberalizmem a konserwatyzmem
Prerekwizyty: HF03p
ECTS: 6
 
terminy
 
warunki zaliczenia
aktywne uczestnictwo w zajęciach
praca pisemna
 

Seminarium będzie poświęcone analizie i dyskusji problemów i pojęć zawartych w dziele Hayeka The Constitution of Liberty, Chicago: University of Chicago Press, 1960 i wiele kolejnych wydań/Konstytucja wolności, przeł. J. Stawiński Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2006.

Wymagana bierna znajomość angielskiego.

 

FS99
Prowadzi 
Temat: Wykład monograficzny z filozofii społecznej
Prerekwizyty: FS01p;FS02p
ECTS: 0
 
terminy
 
warunki zaliczenia
Wykład - efemeryda przedstawiany jednorazowo dla studentów filozofii w siedzibie Instytutu ; wymaga zadeklarowania na KARCIE ZGŁOSZENIA KURSÓW MONOGRAFICZNYCH.
 

HF00
Prowadzi 
Temat: Wykład pozainstytutowy z historii filozofii
Prerekwizyty: HF01p
ECTS: 0
 
terminy
 
warunki zaliczenia
Tematyka wg merytorycznie umotywowanego zgłoszenia studenta. Podjęcie takiego kursu wymaga akceptacji dyrektora ds. dydaktycznych IF. Kurs może być wysłuchany na innym kierunku Wydziału Filozoficznego, dowolnym innym wydziale UJ, a nawet na innej uczelni.
 

HF01pa
Prowadzi dr hab. Jacek Widomski
Temat: Filozofia starożytna
Prerekwizyty: RO01p
ECTS: 6
 
terminy
zimowy semestr - 60 godzin
 
warunki zaliczenia
egzamin ustny
praca pisemna
 
Celem kursu jest omówienie klasycznej filozofii greckiej w oparciu o teksty źródłowe, ze szczególnym uwzględnieniem rozwoju filozoficznej terminologii, jak też problematyki kontynuowanej w czasach późniejszych. Wykłady obejmują przegląd stanowisk i szkół filozoficznych od VI w. p.n.e. Szczególne znaczenie przypisano wielkim systemom filozoficznym Platona i Arystotelesa. Wykłady uwzględniają także warunki społeczne i kulturowe antycznej Grecji, które umożliwiły powstanie filozofii.

Szczegółowy program zajęć:

Tematyka zajęć

I

Filozofowie jońscy. Tales, Anaksymander, Anaksymenes. Spór o arché.

II

Liczba jako zasada rzeczywistości – Pitagorejczycy.

III

Heraklit z Efezu. Arché jako tożsamość przeciwieństw.

IV

Parmenides, Zenon z Elei, Melissos. Zasada sprzeczności fundamentem dla filozofii Parmenidesa.

V

Atomiści. Atomizm jako próba przezwyciężenia parmenidejskiego dualizmu.

VI

Sofiści. Paideia – kultura, wychowanie w starożytnej Grecji.

VII

Sokrates. Cnota jako pojęciowa wiedza etyczna oraz mądra sprawność duchowa.

VIII

Platon – teoria idei.

IX

Platon – nauka o Demiurgu i kosmologia.

X

Platońska koncepcja duszy i państwa idealnego.

XI

Arystoteles. Metafizyka jako nauka o bycie.

XII

Arystotelesowska koncepcja duszy, etyka i polityka.

XIII

Szkoły hellenistyczne (stoicyzm, epikureizm, sceptycyzm).

XIV

Neoplatonizm. Emanacyjna teoria bytu.

XV

Filozofia grecka a chrześcijaństwo starożytne.

 

Literatura obowiązkowa:

Student jest zobowiązany do przeczytania dwóch dialogów platońskich, jednej księgi Metafizyki Arystotelesa oraz wybranych przez siebie traktatów Plotyna (Eneady).

Literatura uzupełniająca:

1) Filozofia starożytna Grecji i Rzymu. Wybrane teksty z historii filozofii. Legowicz, J. red. (1970). Warszawa

2) Filozofia przedsokratejska. Kirk, G. S., Raven J. E., Schofield, M. (1999). Warszawa

3) obszerną literaturę polską i obcojęzyczną student znajdzie a V tomie Historii filozofii starożytnej. Reale, G. (2002). Lublin

 

HF01pb
Prowadzi prof. dr hab. Ryszard Legutko
Temat: Historia filozofii starożytnej
Prerekwizyty: RO01p
ECTS: 6
 
terminy
zimowy semestr - 60 godzin
 
warunki zaliczenia
egzamin ustny
praca pisemna
 
Omówienie najważniejszych koncepcji filozofii starożytnej ze szczególnym uwzględnieniem ich doniosłości dla późniejszej historii filozofii. Prezentowane będą najważniejsze dzieła tej epoki oraz toczące się wokół nich spory, w tym także najnowsze polemiki oraz interpretacje.

Szczegółowy program zajęć:

Tematyka zajęć

I

Początek filozofii greckiej – mythos i logos; relacje jońskiej filozofii przyrody do religii; orficy; filozofia a powstanie nauki; filozofia jońska – główne pytanie; arche – początek, władza, zasada

II

Tales z Miletu – teza o wodzie i teza o duszy i ich interpretacje
Anaksymander z Miletu – pojęcie apeiron i jego interpretacje: mieszanina, coś pośredniego, piąty żywioł; boskość apeiron; władza apeiron

III

Pitagoras – legenda o Pitagorasie; szkoła pitagorejska; teoria duszy; naśladowanie (mimesis) boga; nauka o harmonii; teoria liczb (tetraktys)
Pitagorejczycy – tezy dotyczące liczb; różnice między poglądami Pitagorasa i pitagorejczyków; Filolaos

IV

Parmenides z Elei – „Traktat o dwóch drogach”; wstęp; część pierwsza: droga prawdy - dwa sposoby dociekania, dwa sensy słowa „być”, charakterystyka „istniejącego” (on); interpretacje: kosmologiczna i logiczna; część druga: droga pozoru – koncepcja kosmologiczna
Szkoła eleacka – paradoksy Zenona

V

Heraklit z Efezu – gnomoi jako forma literacka; teza o jedności świata – podobieństwa z Parmienidesem; teza o jedności wielości – interpretacja ontologiczna, relatywistyczna, moralna; metafora rzeki i jej interpretacje, Heraklit a Kratylos; dwa ujęcia tezy ontologicznej – ogień i logos

VI

Empedokles – traktat o naturze: filozofia przyrody; cztery żywioły; interpretacja standardowa: schemat cyklu kosmicznego, zoogonia, proces poznania; interpretacja Jeana Bollacka; traktat Katharmoi

Anaksagoras – teoria umysłu; teoria materii

VII

Demokryt z Abdery – teoria rzeczywistości: teoria atomistyczna, koncepcja wielości światów, koncepcja poznania, konsekwencje teologiczne atomizmu; etyka: równowaga ducha i wstyd; filozofia polityczna; pytanie o związek kosmologii i etyki

VIII

Sofiści – ruch obyczajowo-intelektualny, sofiści a filozofowie, społeczny odbiór sofistów, recepcja w dziejach; antylogika: traktat Dissoi logoi

IX

Protagoras – podział na nomos i physis; „Wielka mowa Protagorasa” z platońskiego Protagorasa: mythos i koncepcja faz rozwoju ludzkości, logos i teoria uczenia się i nauczania cnoty; Protagoras z platońskiego Teajteta i fragmentów oryginalnych: teza o przeciwstawnych opiniach, „uczynić zdanie słabsze silniejszym”, sceptyczna teza o istnieniu bogów; koncepcja homo mensura; całościowe interpretacje poglądów Protagorasa

X

Sokrates I – Sokrates w komediach Arystofanesa; Sokrates w traktatach Ksenofonta Apologia, Symposion, Memmorabilia: religijność Sokratesa, rozum a pozarozumowość, polityka

XI

Sokrates II – Sokrates w dialogach Platona: poszukiwanie definicji, dwa kierunki rozważań: indukcja i esencja; metoda elenktyczna; topos niewiedzy i jego interpretacje; daimonion; dusza

XII

Platon I – status dialogów; Fedon – rozwój intelektualny: badanie przyrody, teoria umysłu Anaksagorasa, drugie żeglowanie; teoria idei w Fedonie: prosta i wyszukana; pojęcie anamnezy; pojęcie erosa

XIII

Platon II – teoria idei w Państwie: metafory słońca, odcinka i jaskini; późna teoria idei w Parmenidesie (zarzuty wobec teorii idei) i Sofiście

XIV

Arystoteles – rozważania epistemologiczne: doksa-episteme, warunki wiedzy: ogólność, konieczność, niezmienność; rozważania ontologiczne: definicje metafizyki – szukanie zasad i przyczyn ostatecznych, szukanie najwyższego rodzaju bytu (substancji), szukanie pierwszej substancji nieruchomej (teologia)

XV

Epikureizm, cynizm, stoicyzm

 

Literatura obowiązkowa:

Giovani Reale, Historia filozofii starożytnej, tomy I-II, RW Lublin, Lublin 1994-2004

Platon, Dialogi wybrane

Marcus Tullius Cicero, O obowiązkach [w:] Cyceron, Pisma filozoficzne, BKF, PWN, Warszawa 1960-1963

Lukrecjusz, O rzeczywistości, Ossolineum, Wrocław 1958

Literatura uzupełniająca:

G.S. Kirk, J. E. Raven, M. Schofield, Filozofia przedsokratejska, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 1999

Giovani Reale, Historia filozofii starożytnej, tomy III-V, RW Lublin, Lublin 1994-2004

W. K. C. Guthrie, A History of Greek Philosophy, vol. I-IV, Cambridge: Cambridge Univeristy Press, 1967-78

Jean-Pierre Vernant, Źródła myśli greckiej, Słowo/Obraz Terytoria, Gdańsk 1994

Pierre Hadot, Czym jest filozofia starożytna?, Aletheia, Warszawa 2000

Kazimierz Mrówka, Heraklit, Scholar, Warszawa 2004

Kazimierz Mrówka, Parmenides, Uniwersytet Szczeciński, Szczecin 2003

W. K. C. Guthrie, Sokrates, Aletheia, Warszawa 2000

Camridge Companion to Plato, Ed. Richard Kraut, Cambridge University Press, Cambridge

Thomas Szlezak, O nowej interpretacji platońskich dialogów, Antyk, Komorów 2004

Camridge Companion to Aristotle, Ed. Jonatan Barnes, Cambridge University Press, Cambridge 1995

 

HF02pa
Prowadzi dr hab. Jacek Widomski
Temat: Filozofia średniowieczna
Prerekwizyty: HF01p
ECTS: 6
 
terminy
letni semestr - 60 godzin
 
warunki zaliczenia
egzamin ustny
praca pisemna
 
Kurs obejmuje przegląd stanowisk filozoficznych od II do XV w. Część pierwsza wykładów poświęcona jest starożytności chrześcijańskiej. W drugiej części przedstawiona zostaje filozoficzna myśl chrześcijańska w okresie od XI do XV w. W ramach kursu omawiana jest problematyka złożoności relacji pomiędzy teologią i filozofią. Celem wykładów jest pokazanie, że znajomość filozofii średniowiecznej jest niezbędna dla poznania dróg kształtowania się i rozwoju późniejszej myśli filozoficznej.

Szczegółowy program zajęć:

Tematyka zajęć

I

Postawa pierwszych myślicieli chrześcijańskich wobec filozofii greckiej (Tacjan, Tertulian, Justyn).

II

Orygenes jako twórca pierwszego chrześcijańskiego systemu filozoficznego.

III

Augustyn – recepcja neoplatonizmu do filozofii chrześcijańskiej.

IV

Jan Szkot Eriugena. Teoria natury i jej podziału.

V

Pseudo - Dionizy Areopagita. Hierarchiczna struktura rzeczywistości.

VI

Anzelm z Canterbury. Zagadnienie rozumu i wiary. Dowody na istnienie Boga.

VII

Spór o uniwersalia.

VIII

Abelard – ukształtowanie metody scholastycznej.

IX

Szkoła z Chartres – kult platonizmu.

X

Recepcja arystotelizmu – XIII w.

XI

Paryska szkoła franciszkańska. Aleksander z Hales. Św. Bonawentura.

XII

Oksfordzka szkoła franciszkańska. Metafizyka światła.

XIII

Tomasz z Akwinu. Recepcja metafizyki Arystotelesa do filozofii chrześcijańskiej.

XIV

J. Duns Szkot – szczytowy okres rozwoju scholastyki.

XV

Wilhelm Ockham – okres krytycyzmu.

 

Literatura obowiązkowa:

Teksty źródłowe przerabiane podczas ćwiczeń.

Literatura uzupełniająca:

1. Böhner, Ph., Gilson, E. Historia filozofii chrześcijańskiej. (1962). Warszawa.

2. Heinzmann, R. Filozofia średniowieczna. (1999). Kęty.

3. Copleston, F. Historia filozofii. t. II. (2000). Warszawa.

4. Wszystko to ze zdumienia. (Antologia tekstów filozoficznych). Część 1 – XIII w., część 2 – XIV w. (2000). Warszawa.

 

HF02pb
Prowadzi dr hab. Jan Kiełbasa
Temat: Filozofia średniowieczna
Prerekwizyty: HF01p
ECTS: 6
 
terminy
letni semestr - 60 godzin
 
warunki zaliczenia
egzamin ustny
praca pisemna
 
Ogólny i chronologiczny przegląd stanowisk od myśli patrystycznej do filozofii XV wieku (ze szczególnym uwzględnieniem metafizyki i antropologii). Rozpoznanie głównych linii ewolucyjnych myśli średniowiecznej, jej podstawowych założeń, kluczowych pojęć, ośrodkowych problemów, a także osobliwości filozoficznego dyskursu w tej epoce. Zapoznanie studentów z ówczesnymi metodami i formami pracy intelektualnej oraz najważniejszymi dyskusjami filozoficznymi i teologicznymi. Krytyczna refleksja nad recepcją filozofii starożytnej w średniowieczu (fenomen translatio studii, nadzieje i opory związane z krążeniem starożytnych idei i tekstów, konfrontacja autorytetów, etc.); próba odpowiedzi na pytanie o stosunek myśli średniowiecznej do tradycji filozoficznej (względnie wierna, choć selektywna kontynuacja, znacząca modyfikacja czy całkowita substytucja). Krytyczna refleksja metafilozoficzna: czy myśl średniowieczna jest w ogóle filozofią (kwestia linii demarkacyjnej między filozofią a teologią)? Dyskusja wokół teorii „dwóch prawd”. W ramach ćwiczeń: umożliwienie studentom zapoznania się z tekstami źródłowymi, by po wspólnej ich analizie i przedyskutowaniu możliwych interpretacji oraz zgłaszanych wątpliwości uzyskać lepsze zrozumienie różnych postaci myśli średniowiecznej.

Szczegółowy program zajęć:

Tematyka zajęć

I

Status i ocena filozofii w pierwszych wiekach chrześcijaństwa. Rozmaite warianty dwóch strategii apologetycznych: „wyszydzenie”filozofów (droga Tertuliana i Tacjana – antyhellenizm i antyintelektualizm) bądź filozofia jako propaideia, praeparatio evangelica (droga Justyna i Klemensa z Aleksandrii – krytyczna asymilacja przedchrześcijańskiego dziedzictwa). Myśl Orygenesa i kontrowersje z nią związane.

II

Filozofia świętego Augustyna: chrześcijański neoplatonizm. Introspekcja jako metoda poznania: od badania świadomości i samowiedzy do wiedzy o świecie stworzonym i jego stwórcy. Iluminacjonizm w teorii poznania. Egzemplaryzm a koncepcja prawdy. Ontologiczny optymizm (istnienie jako dobro) i gradualizm (hierarchia bytowa jako hierarchia dóbr). Augustyński prowidencjalizm: rzeczywistość jest racjonalnym, celowym, „opatrznościowym” porządkiem. Geneza i natura zła: wyjaśnienie podstawowe (prywatywna koncepcja zła) i wyjaśnienia komplementarne (holistyczne, dydaktyczne, „estetyczne”); polemika z manicheizmem. Struktura ludzkiego bytu: status duszy, prymat rozumności, uzasadnienie istnienia wolnej woli jako warunku etyczności człowieka. Przewartościowanie znaczenia ludzkiej wolności w myśli „późnego” Augustyna (Augustyn jako doctor gratiae); spór o rozumienie predestynacjonizmu. Augustyńska historiozofia.

III

Inny wariant chrześcijańskiego neoplatonizmu: filozofia Pseudo-Dionizego Areopagity. Próba pogodzenia emanacjonizmu i kreacjonizmu. Znaczenie metafory światła. „Rozlewność”, czyli proporcjonalne udzielanie się dobra (bonum est diffusivum sui). Teoria partycypacji w ontologicznym, epistemologicznym i aksjologicznym zastosowaniu. Znaczenie negacji w dyskursie o Absolucie (teologia apofatyczna i jej mistyczne konsekwencje).

IV

Filozofia Eriugeny: jeszcze jedna próba pogodzenia neoplatońskiego emanacjonizmu z biblijnym kreacjonizmem. Cztery fazy czy też cztery aspekty„podziału natury” (wedle schematu exitusreditus, czyli od Boga jako przyczyny sprawczej do Boga jako ostatecznego celu). Rzeczywistość sprowadzalna albo do Boga samego w sobie, albo do teofanii, czyli jego objawień w świecie zewnętrznym i ludzkim umyśle – domniemany panenteizm Eriugeny. Człowiek jako mikrokosmos i omnis creatura: sens antropocentrycznego redukcjonizmu. Polemika z hipotezą podwójnej predestynacji.

V

Myśl średniowieczna jako historia intelektualnych sporów: różne „odsłony” sporu między dialetykami i antydialektykami w XI i XII wieku – jego przyczyny, przedmiot i skutki. Wielkie spory XIII-wieczne: spór o Arystotelesa, o wieczność świata, jedność bądź wielość form substancjalnych w człowieku, jednostkowość bądź ogólność intelektu ludzkiego, relację między istotą a istnieniem, etc. Spór o uniwersalia jako spór ogniskujący w sobie wiele fundamentalnych dylematów średniowiecza (nawet w zakresie teologii). Geneza i właściwy przedmiot sporu. Typowe stanowiska w sporze i ich różnorodne szczegółowe modyfikacje. Ontologiczne i epistemologiczne założenia poszczególnych stanowisk. Rozwój logiki i filozofii języka jako konsekwencja sporu o uniwersalia.

 

VI

Różne typy argumentacji na rzecz istnienia Boga:

1. tzw.ontologiczny dowód Anzelma z Canterbury (ratio Anselmi) i historia kontrowersji z nim związanych (jego późniejsze modyfikacje; krytyka argumentu: od polemik Gaunilona i Tomasza z Akwinu do polemik współczesnych);

2. tzw.kosmologiczne dowody Tomasza z Akwinu („pięć dróg”) – analiza ich logicznych i metafizycznych założeń, historycznych antecedencji bądź inspiracji, właściwej argumentacji.

Rozwój scholastyki: od Anzelma z Canterbury i Abelarda, przez XII-wieczną szkołę wiktorynów i tzw.szkołę z Chartres, do wielkich mistrzów z XIII i XIV wieku – Alberta Wielkiego, Tomasza z Akwinu, Bonawentury i Dunsa Szkota.

Czas wielkich syntez – summy ówczesnej wiedzy. Między Augustynem a Arystotelesem – autorytety scholastyki. Znaczenie myśli Tomasza z Akwinu (od metafizyki po antropologię i etykę). Schyłkowy okres scholastyki: filozofia Wilhelma Ockhama i spekulatywna mistyka Mistrza Eckharta.

 

Literatura obowiązkowa:

1. Augustyn Aureliusz, O wolnej woli (całość)
2. Pseudo-Dionizy Areopagita, ImionaBoskie (fragmenty)
3. Awicenna, Księga wiedzy (fragmenty)
4. Anzelm z Canterbury, Monologion (fragmenty)
5. Tenże, Proslogion (fragmenty)
6. Abelard Piotr, Rozprawa o pojęciach ogólnych (całość)
7. Tomasz z Akwinu, Summa contra Gentiles. Prawda wiary chrześcijańskiej, ks.I (fragmenty)
8. Tenże, Suma teologiczna I, kw.2 (całość) – do wyboru
8*. Tenże, Suma teologiczna I, kw.75, 82 (fragmenty) – do wyboru
8**. Tenże, O bycie i istocie (całość) – do wyboru
9. Duns Szkot, Traktat o Pierwszej Zasadzie (fragmenty)

Literatura uzupełniająca:

I. Podręczniki
1. Copleston Frederick, Historia filozofii t.2 (Od Augustyna do Szkota)
2. Gilson Etienne, Historia filozofii chrześcijańskiej w wiekach średnich
3. Heinzmann Richard, Filozofia średniowieczna
4. Legowicz Jan (red.), Historia filozofii średniowiecznej (praca zbiorowa)

II. Inne
1. Beierwaltes Werner, Platonizm w chrześcijaństwie
2. Gilson Etienne, Duch filozofii średniowiecznej
3. Tenże, Tomizm. Wprowadzenie do filozofii św.Tomasza z Akwinu
4. Tenże, Wprowadzenie do nauki św.Augustyna
5. Seńko Władysław, Jak rozumieć filozofię średniowieczną

 

HF03pb
Prowadzi dr hab. Miłowit Kuniński - prof. WSB-NLU
Temat: Filozofia XVII wieku
Prerekwizyty: HF02p
ECTS: 6
 
terminy
zimowy semestr - 60 godzin
 
warunki zaliczenia
egzamin ustny
praca pisemna
 
Kurs przedstawia podstawowe zagadnienia filozofii nowożytnej XVII i pocz. XVIII w., jej związki z filozofią średniowiecza i wczesnej fazy nowożytności, charakteryzuje jej relacje do nauk ścisłych i medycyny, ukazuje nowe wątki i elementy kontynuacji w metafizyce i w teorii poznania. Przedstawia relacje między filozofią i religią.

Cel zajęć: Zapoznanie słuchaczy z głównymi problemami i pojęciami filozofii nowożytnej. Ukazanie problemu metody oraz dążenia do uniwersalizacji języka filozofii i nauki, a także złożonych relacji między racjonalizmem a filozofią Boga jako dominujących w tej fazie rozwoju filozofii.

Szczegółowy program zajęć:

Tematyka zajęć

I

Sceptycyzm francuski 2. poł. XVI w. Wątpienie metodyczne (argumenty sceptyczne) jako sposób ustanowienia początku filozofowania w filozofii Kartezjusza.

II

Teza Cogito, ergo sum i jej charakter w ujęciu Kartezjusza i Hintikki (wynikanie logiczne, intuicyjnie oczywisty związek konieczny, performatyw).

III

Różne pojęcia substancji w filozofii Kartezjusza. Problem substancjalności cogito. Polemika z Hobbesem.

IV

Poznanie intelektualne (lumen naturale) i poznanie empiryczne. Pojęcie idei w filozofii Kartezjusza: prawdziwość i fałszywość materialna idei, esse formale i esse obiective w ideach. Prawdy wieczne. Rola boskiej prawdomówności.

V

Kartezjańskie dowody na istnienie Boga i ich krytyka (Hobbes, Gassendi). Dowód ontologiczny Kartezjusza a dowód św. Anzelma z Proslogionu. Problem poznawalności natury Boga: rozum i wola Boga. 

VI

Metoda Kartezjusza: intuicja, dedukcja, analiza i synteza. Metafizyka, fizyka i etyka w systemie filozoficznym Kartezjusza. Teodycea Kartezjuszowa.

VII

Problem poznawania idei w Bogu w filozofii N. Malebranche'a. Dowód istnienia Boga z analizy postrzegania wzrokowego i geometrii naturalnej.

VIII

Relacje między filozofią B. Pascala i filozofią Kartezjusza: problem metody, zakwestionowanie racjonalistycznej metafizyki (krytyka dowodów na istnienie Boga).

IX

Porządek serca i porządek rozumu – wiara, intuicja, czucie i rozumowanie. 

X

Zakład Pascalowski i wiara przez automat. Wiara, wiedza niewyartykułowana i wiedza racjonalna.

XI

Relacje między filozofią Spinozy a filozofią Kartezjusza. Pojęcie substancji w filozofii Spinozy. Substancja, atrybut i modi. Nieskończoność substancji

XII

Teoria wiedzy w filozofii Spinozy. Emocje i rozum.

XIII

Ars combinatoria i characteristica universalis – projekt wiedzy jako teorii sformalizowanej i zaksjomatyzowanej. Prawdy rozumowe a prawdy o faktach w filozofii Leibniza.

XIV

Monada i agregat. Złożoność i prostota monad. Preegzystencja i istnienie.

XV

Koncepcja światów możliwych w filozofii Leibniza. Zagadnienie współmożliwości. Zasady selekcji światów możliwych. Główne argumenty teodycei Leibniza.

 

Literatura obowiązkowa:

UWAGA! DODATKOWE INFORMACJE O LITERATURZE ZNAJDUJĄ SIĘ NA STRONACH INTERNETOWYCH:

http://www.diametros.iphils.uj.edu.pl/?l=1&p=lit3&m=103

http://www.iphils.uj.edu.pl/~m.kuninski/FilozXVIIwLiteratura.htm

KARTEZJUSZ

  1. René Descartes, Medytacje o pierwszej filozofii, tłum. M. i K. Ajdukiewiczowie, Zarzuty uczonych mężów oraz odpowiedzi autora, tłum. S. Swieżawski, Rozmowa z Burmanem, tłum. I. Dąmbska, 2 tomy, W-wa 1958
  2. René Descartes, Rozprawa o metodzie, tłum., wstęp, przypisy W. Wojciechowska, W-wa 1981
  3. René Descartes, Prawidła kierowania umysłem, Poszukiwanie prawdy przez światło przyrodzone rozumu, tłum. i wstęp L. Chmaj, W-wa 1960

  4. René Descartes, Zasady filozofii, tłum., wstęp, oprac. I. Dąmbska, W-wa 1960
  5. René Descartes, Człowiek, Opis ciała ludzkiego, tłum., wstęp, przypisy A. Bednarczyk, W-wa 1989

  6. René Descartes, Listy do księżniczki Elżbiety, tłum., wstęp, przypisy J. Kopania, W-wa 1995

MALEBRANCHE

  1. N. de Malebranche, Dialogi o metafizyce i religii, Dialogi o śmierci, tłum. P. Rak, Kęty: Wydawnictwo ANTYK, 2003

PASCAL

  1. B. Pascal, Myśli, w układzie Chevaliera, tłum. T. Boy-Żeleński, W-wa 1958

  2. B. Pascal, Prowincjałki, tłum. T. Boy-Żeleński, W-wa 1963

SPINOZA

  1. B. Spinoza, Etyka w porządku geometrycznym dowiedziona, tłum. I. Myślicki, oprac., i wstęp L. Kołakowski, Warszawa 1954

LEIBNIZ

  1. G. W. Leibniz, Nowe  rozważania dotyczące rozumu ludzkiego, tłum. I. Dąmbska, wstęp L. Kołakowski, t. 1-2, Warszawa: PWN, 1955; Kęty: Antyk, 2001

  2. G. W. Leibniz, Wyznanie wiary filozofa, Rozprawa metafizyczna, Monadologia, Za­sady natury i laski oraz inne pisma filozoficzne, wstęp, tłum. S. Cichowicz i in., Warszawa: PWN, 1969

  3. G. W. Leibniz, Pisma z teologii mistycznej, tłum. M. Frankiewicz, wstęp i dodatek J. Perzanowski, Kraków 1994

OPRACOWANIA:

  1. F. Alquié, Kartezjusz, tłum. i wybór pism Kartezjusza S. Cichowicz

  2. W. Augustyn, Podstawy wiedzy u Descartes’a i Malebranche’a, W-wa 1973

  3. A. Béguin, Pascala portret  własny, tłum. A. Borkowska, W-wa 1963
  4. L. Chmaj, Okazjonalizm. Geneza i rozwój, W-wa 1937
  5. S. Cichowicz, Filozof i istnienie. U podstaw Teodycei G.W. Leibniza, Warszawa 1970

  6. F. Copleston, Historia filozofii, t. IV, Warszawa 1995

  7. J.Cottingham (ed.), The Cambridge Companion to Descartes, CUP : Cambridge, 1992-1999 

  8. H. Elzenberg, Podstawy metafizyki Leibniza, Kraków 1917, także w tegoż Z historii filozofii, wybór, oprac. i wprow. M. Woroniecki, Kraków 1995 5. E. Gilson, Index scolastico-cartésien, Paris 1912

  9. D. Garrett (ed.), The Cambridge Companion to Spinoza, Camdridge, New York, Melbourne: Cambridge University Press,  1995
  10. P. Gut, Leibniz: Myśl filozoficzna w XVII wieku, Wrocław: Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego, 2004

  11. Z. Janowski, Teodycea Kartezjańska, Kraków 1998

  12. Z. Janowski, Index Augustino-Cartésien. Texte et commentaire, Paris: Vrin, 2000

  13. Z. Janowski, Augustinian-Cartesian Index. Texts and Commentary, South Bend, Indiana: St. Augustine’s Press, 2004 (wersja rozszerzona w stosunku do wydania francuskiego)

  14. Z. Janowski, How to Read Descartes's Meditations, South Bend, Indiana: St. Augustine’s Press, 2005

  15. N. Jolley (ed.), The Cambridge Companion to Leibniz, Cambridge University Pres 1995

  16. L. Kołakowski, Bóg nam nic nie jest dłużny. Krótka uwaga o religii Pascala i o duchu jansenizmu, K-ów 1994
  17. L. Kołakowski, Jednostka i nieskończoność. Wolność i antynomie wolności w filozofii Spinozy, Warszawa  1958
  18. J. Perzanowski, Teofilozofia Leibniza, [w:] G. W. Leibniz, Pisma z teologii mistycznej

  19. D. Runes, Spinoza Dictionary, Oxford 1924

  20. B. Williams, Descartes. The Project of Pure Enquiry, Penguin Books: London, 1978

  21. A.M. Ziółkowski, Filozofia René Descartes’a, W-wa 1989

  22. J. Żelazna, Skończone poznanie ludzkie w filozofii Spinozy, Toruń 1995.

Literatura uzupełniająca:

  1. W. Bednarowski, Descartes i Cogito, Kraków 2001

  2. E. Curley, Spinoza's Metaphysics: An Essay in Interpretation. Cambridge, Mass: Harvard, 1969

  3. E. Curley, Behind the Geometrical Method: A Reading of Spinoza's Ethics. Princeton: Princeton University Press, 1988.

  4. S. Czajkowski, Descartes i Spinoza, Warszawa 1919

  5. S. Czajkowski, Dowody istnienia Boga z jego skutków u Kartezjusza, „Kwartalnik Filozoficzny”, 1936

  6. S. Czajkowski, Dowód ontologiczny Kartezjusza i jego nowa idea Boga, „Przegląd Filozoficzny”, r. XI. z. 2, W-wa1937

  7. S. Czajkowski, Ze studiów nad podstawami filozofii Kartezjusza, Łódź 1949, W-wa 1954

  8. I. Dąmbska, Sceptycyzm francuski XVI i XVII wieku, Toruń 1958

  9. René Descartes, Namiętności duszy, tłum. L. Chmaj, W-wa 1958
  10. René Descartes, Listy do Regiusa, Uwagi o pewnym pisemku, W-wa 1997

  11. René Descartes, List do Voetiusa, tłum., wstęp, przypisy J. Usakiewicz 1998

  12. René Descartes, Zarzuty i odpowiedzi późniejsze. Korespondencja z Hyperaspistesem, Arnauldem i More’em,  tłum., wstęp i przypisy J. Kopania, Kęty: Wydawnictwo ANTYK, 2005

  13. M. Dzielski, Newtona i Leibniza koncepcje czasu przestrzeni, [w:] tegoż Odrodzenie ducha – budowa wolności, Kraków 1995

  14. D. Garrett (ed.), The Cambridge Companion to Spinoza, Camdridge, New York, Melbourne: Cambridge University Press,  1995

  15. D. Gierulanka, Zagadnienie swoistości poznania matematycznego, Warszawa: PWN, 1962

  16. M. Gordon,  Leibniz, Warszawa 1974

  17. M. Gordon, Leibniza koncepcja rodzajów i genezy zła, Warszawa 1988

  18. M Gordon, O krytyce przez Leibniza kartezjańskiej wersji dualizmu, Warszawa 1985

  19. P. Kłoczowski, „Rewolucja kartezjańska” [w:] Dziedzictwo greckie we współczesnej filozofii politycznej (red. P. Kłoczowski), Kraków: Ośrodek Myśli Politycznej, Księgarnia Akademicka, 2004; www.omp.org.pl/kloczow1.htm

  20. J. Krakowski, Mathesis i metafizyka. Studium metodologiczne przełomu kartezjańskiego, Wrocław 1992

  21. M. Kuniński, „Wątki antyczne w etyce Kartezjusza” [w:] Dziedzictwo greckie we współczesnej filozofii politycznej (red. P. Kłoczowski), Kraków: Ośrodek Myśli Politycznej, Księgarnia Akademicka, 2004; www.omp.org.pl/kuninski7.htm

  22. L. Lafuma, Histoire de Pensées des Pascal (1656-1952), Paris 1954

  23. S. Lubańska, Pascal i Kierkegaard - filozofowie rozpaczy i wiary, Kraków 2001

  24. S. Nadler (ed.), The Cambridge Companion to Malebranche,  Cambridge, New York, Melbourne, Madrid: Cambridge University Press, 2000

  25. B. Pascal, Rozprawy i listy, tłum. T. Boy-Żeleński, W-wa 1974

  26. T. Płużański, Pascal, W-wa 1974/2001

  27. G. Rodis-Lewis, Kartezjusz i racjonalizm, W-wa 2000

  28. R. Scruton, Spinoza, W-wa 2006

  29. K. Tarnowski, Egzystencjalna i formalno-ontologiczna problematyka substancji u Descartes’a, „Studia Filozoficzne”, nr 2(87), 1973

  30. God and Nature: Spinoza's Metaphysics, ed. by Y. Yovel, 53-60. Leiden: E.J. Brill, 1991.

  31. J. Życiński, Zakład Pascala jako przykład racjonalności pragmatycznej [w:]Teizm i filozofia analityczna, t. I, K-ów 1985

 

HF03pc
Prowadzi prof. dr hab. Justyna Miklaszewska
Temat: Filozofia nowożytna - wiek XVII
Prerekwizyty: HF02p
ECTS: 6
 
terminy
zimowy semestr - 60 godzin
 
warunki zaliczenia
egzamin ustny
praca pisemna
 
Celem kursu jest charakterystyka systemów metafizycznych XVII wieku, którą poprzedza przegląd najważniejszych stanowisk i koncepcji renesansowych. Tematem wykładów są także główne problemy oraz idee charakterystyczne dla filozofii XVII wieku (racjonalizm, sceptycyzm), jak również ukształtowanie się podstaw nowożytnej teorii politycznej, wraz z ideami prawa naturalnego czy umowy społecznej.

Szczegółowy program zajęć:

Tematyka zajęć

I

Odrodzenie w filozofii: filologia, humanizm renesansowy, platonizm i arystotelizm, koncepcja Mikołaja z Kuzy.

II

Erazm z Rotterdamu i początki reformacji (Luter). Renesansowe utopie: Morus, Bacon, Campanella.

III

N. Machiavelli – renesansowa filozofia polityczna

IV

Giordano Bruno i renesansowa filozofia przyrody

V

Rene Descartes: sceptycyzm metodyczny podstawą dla dualistycznego systemu metafizyki.. Koncepcja wolności człowieka a problem prawdy i błędu..

VI

Rene Descartes - filozofia przyrody, mechanicyzm. Descartes a Newton.

VII

Okazjonalizm: Geulincx, Malebranche

VIII

B. Pascal: koncepcja człowieka, człowiek a Bóg, zakład. Koncepcja wolności woli - spór jansenistów z jezuitami (molinistami) .

IX

Hobbes – filozofia przyrody i filozofia polityczna. Naturalizm (P. Gassendi).

X

B. Spinoza – system metafizyki: koncepcja substancji, monizm, panteizm, determinizm.

XI

B. Spinoza – filozofia polityczna (Spinoza a Hobbes), koncepcja demokracji

XII

G W. Leibniz:: system metafizyczny: koncepcja substancji (pojecie monady), porządek deterministyczny a wolność jednostki.

XIII

Leibniz – epistemologia: prawdy faktyczne i prawdy rozumu, koncepcja idei wrodzonych. Filozofia języka i program unifikacji nauk.

XIV

Szkoła prawa naturalnego w XVII w. (Grocjusz,, Pufendorf, Hobbes, Locke)

XV

Idea Pansophii w filozofii nowożytnej (od Bacona po Leibniza)

 

Literatura obowiązkowa:

N. Machiavelli, Książę; R. Descartes, Medytacje o pierwszej filozofii; R. Descartes, Rozprawa o metodzie lub Zasady filozofii; B. Pascal, Myśli; B. Spinoza, Etyka (w: Dzieła, t. I); B. Spinoza, Traktat teologiczno-polityczny, R. XVI, (w: Dzieła, t. II lub w: Traktaty); G.W. Leibniz, Monadologia; G.W. Leibniz, Rozprawa metafizyczna lub: List do Zofii Karoliny Pruskiej (w: Wyznanie wiary filozofa, oprac. S Cichowicz).

Literatura uzupełniająca:

W. Tatarkiewicz, Historia filozofii t. II,; F. Copleston, Historia filozofii t. IV; Z. Kuderowicz, Filozofia nowożytnej Europy; S. Swieżawski, Między średniowieczem a czasami nowymi, J. Burckhardt, Kultura Odrodzenia we Włoszech; M. Heller, Filozofia przyrody; P. Hazard, Kryzys świadomości europejskiej 1680-1715; L. Kołakowski, Jeśli Boga nie ma; L. Kołakowski, Bóg nam nic nie jest dłużny.
 

HF04pa
Prowadzi dr hab. Miłowit Kuniński - prof. WSB-NLU
Temat: Od Locke'a do Kanta
Prerekwizyty: HF03p
ECTS: 6
 
terminy
letni semestr - 60 godzin
 
warunki zaliczenia
egzamin ustny
praca pisemna
 

Kurs przedstawia podstawowe zagadnienia filozofii nowożytnej XVIII w. w jej związkach z filozofią Kartezjusza i jego kontynuatorów: empiryzm brytyjski Locke’a, Berkeleya i Hume’a oraz filozofię Kanta jako kontynuację problematyki filozofii XVII i XVIII w. i jej transcendentalne przeformułowanie oraz zdefiniowanie nowych problemów i ich oryginalne rozwiązanie.

Cel zajęć: zapoznanie słuchaczy z ewolucją podstawowych problemów filozofii XVIII w. Realizm i idealizm epistemologiczny, ewolucja pojęcia substancji, zagadnienie przyczynowości, koncepcja języka w filozofii Locke'a, Berkeleya i Hume'a, filozofia Kanta: odrzucenie klasycznej metafizyki, nowy paradygmat myślenia filozoficznego.

Szczegółowy program zajęć:

Tematyka zajęć

I

Empiryzm genetyczny Locke’a i jego związki z tradycją scholastyczną. Krytyka natywizmu kartezjańskiego i platoników z Cambridge. Pojęcie idei.

II

Kartezjanizm Locke’a: poznanie cogito i Boga.

III

Koncepcja substancji w sensie jednostkowym i ogólnym. Status pojęcia substancji i rola języka w jego ukształtowaniu.

IV

Zagadnienie jakości pierwotnych i wtórnych. Charakter reprezentacjonizmu Locke’a. Problem esencji realnych i nominalnych.

V

Koncepcja idei ogólnych abstrakcyjnych i ich krytyka przez Berkeleya. Koncepcja języka: języka prywatny i publiczny.

VI

Koncepcja idei w filozofii Berkeleya. Nominalizm Berkeleya a jego koncepcja idei ogólnych.

VII

Berkeleyowska koncepcja języka: idee i notions. Funkcje komunikacyjne i inne języka. Status wypowiedzi w języku religii a zdania o przyszłości.

VIII

Teza esse=percipi vel percipere. Analiza percepcji zmysłowych w świetle Teorii widzenia i Traktatu o zasadach poznania ludzkiego. Rola Boga w systemie Berkeleya. Immaterializm Berkeleya.

IX

Pojęcie idei na gruncie filozofii Hume’a. Krytyka pojęcia substancji, jaźni i związku przyczynowo-skutkowego.

X

Widły Hume’a: zdania o faktach i o stosunkach między ideami. Miejsce zdań geometrii w ramach tego podziału. Przeświadczenie w ujęciu Hume’a. Prawo Hume’a a problem błędu naturalistycznego. Status sądów etycznych.

XI

Transcendentalizm Kanta a tradycja historyczna. Zjawisko i rzecz sama w sobie. Krytyka metafizyki racjonalistycznej.

XII

Doświadczenie, intelekt i rozum. Odbiorczość i rodzaje naoczności. Formy naoczności. Czas i przestrzeń w ujęciu Kanta i Newtona.

XIII

Spontaniczność intelektu. Podział sądów na analityczne i syntetyczne, a priori i a posteriori. Rodzaje sądów i kategorie intelektu. Rola wyobraźni i rodzaje syntezy.

XIV

Transcendentalna dedukcja kategorii w wydaniu A i B. Krytyka dowodów na istnienie Boga.

XV

Etyka Kanta: czyny z obowiązku i zgodne z obowiązkiem, imperatyw kategoryczny, uniwersalizacja, autodeterminacja, etyka autonomiczna i heteronomiczna, koncepcja cnoty. Argument (dowód) moralny za istnieniem Boga.

 

Literatura obowiązkowa:

UWAGA! DODATKOWE INFORMACJE O LITERATURZE ZNAJDUJĄ SIĘ NA STRONACH INTERNETOWYCH:

http://www.diametros.iphils.uj.edu.pl/?l=1&p=lit3&m=103

http://www.iphils.uj.edu.pl/~m.kuninski/OdLockeDoKantLiteratura.htm

LOCKE

Bibliografia prac Locke’a i o Locke’u w internecie: http://www.libraries.psu.edu/tas/locke/index.html

 Prace Locke’a dostępne w internecie:

http://oll.libertyfund.org/Intros/Locke.php

The Philosophical Works of John Locke (On the Conduct of Understanding, An Essay Concerning Human Understanding, The Controversy with Stillingfleet, An Examination of Malebranche's Opinion, Elements of Natural Philosophy and Some Thoughts Concerning Reading), t. 1-2, ed. by J. A. St. John, London 1854, 1908

J. Locke, Rozważania dotyczące rozumu ludzkiego, tłum. B. J. Gawecki, t. 1-2, Warszawa 1955

Yolton, J.W., A Locke Dictionary, Oxford 1993

Ayers, M., Locke: idee i rzeczy, tłum. S. Stecko, Warszawa 1998

Bennett, J., Locke, Berkeley, Hume: Central Themes, Oxford: Oxford University Press, 1971

Mackie, J.L., Problems from Locke, Oxford 1976

Ogonowski, Z., Locke, Warszawa 1972

BERKELEY

Prace Berkeleya dostępne w internecie:

http://georgeberkeley.tamu.edu/links.html;http://www.maths.tcd.ie/pub/HistMath/People/Berkeley/ETexts.html; http://www.maths.tcd.ie/~dwilkins/Berkeley/ETextsTCD.html

Bibliografia prac Berkeleya i o Berkeleyu:

http://socserv2.socsci.mcmaster.ca/~econ/ugcm/3ll3/berkeley/berkbib.htm;

http://home.iitk.ac.in/~cat/berkeleybiblio; http://plato.stanford.edu/entries/berkeley/#Bib; http://www.mtsu.edu/~rbombard/RB/Bibs/bib402.html#A1.7;

Biografia Berkeleya w sieci autorstwa Josepha Stocka (1776): http://www.maths.tcd.ie/~dwilkins/Berkeley/Stock/;

G. Berkeley, Traktat o  zasadach poznania ludzkiego -  Trzy dialogi między Hylasem i Filonousem, tłum.  J.   Leszczyński,  oprac.  T. Czeżowski, B. J. Gawecki i Cz. Znamierowski - tłum. J. Sosnowska, Warszawa 1956

The Works of George Berkeley, Bishop of Cloyne, ed. by A. A. Luce i T. E. Jessop. 1-9 t.. London 1948 (wydanie krytyczne) (zawiera m. in.: Philosophical Commentaries, czyli inaczej the Commonplace Book, lub Common Book of Occasional Metaphysical Thoughts, A Treatise Concerning the Principles of Human Knowledge, Three Dialogues between Hylas and Philonous, An Essay Towards a New Theory of Vision, The Theory of Vision Vindicated and Explained)

Bennett, J., Locke, Berkeley, Hume: Central Themes, Oxford: Oxford University Press, 1971

Berman, D., George Berkeley: Idealism and the Man, Oxford 1994

Berman, D., Berkeley: eksperymentalna filozofia, tłum. R.Flaszak, Warszawa 1998

Warnock, G. J., Berkeley. Penguin Books 1953, 1982 (poszerzone)

Elzenberg, H., Domniemany immanentyzm Berkeleya w świetle analizy tekstów, [w:] Szkice filozoficzne Romanowi Ingardenowi w darze, Warszawa 1964 oraz [w:] Elzenberg, H., Z historii filozofii, t. I, Kraków 1995

Ingarden, R., Niektóre założenia idealizmu Berkeleya, Lwów 1931

Sarnowski, S., Berkeley: zdrowy rozsądek i idealizm, Warszawa 1988

Spryszak, P., Filozofia percepcji George’a Berkeleya, Kraków 2004

Szymańska, B., Berkeley znany i nieznany, Wrocław 1987

 

HUME

Prace Hume’s w internecie: http://oll.libertyfund.org/Home3/Author.php?recordID=0129

Linki:

http://comp.uark.edu/~rlee/semiau98/humelink.html

Traktat o naturze ludzkiej, tłum. Cz. Znamierowski. Kraków 1951-1953, Warszawa 1963

Badania dotyczące rozumu ludzkiego, tłum. J. Łukasiewicz, K. Twardowski, Kraków 1947, Warszawa 1977

Badania dotyczące zasad moralności, tłum. A. Hochfeld, Warszawa 1975

Bennett, J., Locke, Berkeley, Hume: Central Themes, Oxford: Oxford University Press, 1971

Flew, A., Hume’s Philosophy of Belief, London and New York 1961

Deleuze, G., Empiryzm i subiektywność. Esej o naturze ludzkiej według Hume’a, Warszawa 2000

Jedynak S., Hume, Warszawa 1974.

Szewczyk, J., Krytyka teorii przyczynowości Dawida Hume'a na podstawie I tomu „Traktatu o naturze ludzkiej”, Kraków 1980.

 

KANT

Prace Kanta i o Kancie w Internecie:

wersja niemiecka: http://www.ikp.uni-bonn.de/kant/verzeichnisse-gesamt.html (zawiera wydanie Pruskiej Akademii Nauk Dzieł zebranych Kanta)

 wersja angielska: http://comp.uark.edu/~rlee/semiau96/kantlink.html

Projekt Gutenberg - wersje elektroniczne dzieł niemieckich myślicieli, pisarzy, dramaturgów, etc. Dostępne w sieci fragmenty, sprzedaż dzieł w całości na CD: http://gutenberg.spiegel.de/autoren/kant.htm; http://www.gutenberg.org/etext/6342;

Krytyka czystego rozumu, tłum. R. Ingarden, Warszawa 1957, 1986 

Krytyka praktycz­nego rozumu, tłum. J. Gałecki, Warszawa 1972, 1984 

Krytyka władzy sądzenia, tłum. J. Gałecki, Warszawa 1964, 1986

Metafizyczne podstawy nauki o cnocie, tłum. W.Galewicz, Kęty 2005

Eisler, R., Kantlexicon, Berlin 1930

Allison, H.E., Kant’s Transcendental Idealism, New Haven and London 2004

Cassirer, A. W., A Commentary on Kant's Critique of Judgment, London 1938

Cassirer, A. W., Kant's First Critique: an Appraisal of the Permanent Significance of Kant's Critique of Pure Reason, London 1955

Strawson, P.F., The Bounds of Sense, London 1985

Dziedzictwo Kanta, praca zbiorowa pod red. J. Carewicza, Warszawa 1976 

Höffe, O., Immanuel Kant, tłum. A. M. Kaniowski, Warszawa 1995

Kuderowicz, Z., Kant, Warszawa 2000

McDowell, J., Mind and World, Cambridge, 1996, 2003

Rolewski, J., Kant a metafizyka, Warszawa 1991 

Rożdżewski, R., Kant i Heidegger a problem metafizyki, Kraków 1991

Scruton, R. Kant, Oxford 1987

Siemek, M. J., Idea transcendentalizmu u Fichtego i Kanta, Warszawa 1977 

Żelazny, M., Idea wolności w filozo­fii Kanta, Toruń 1993, 2001

 

Literatura uzupełniająca:

LOCKE

Yolton, J. W., John Locke and the Way of ldeas, Oxford 1956 i wydania późniejsze

Yolton, J. W., John Locke and the Compass of Human Uderstanding, Cambridge 1970

 

BERKELEY

Bracken, H. M., Berkeley, London 1974

Grayling, A. C., Berkeley: The Central Arguments, La Salle, Ill. 1986

Stack, G. J., Berkeley’s Analysis of Perception, The Hague 1972

Luce, A. A., Berkeley and Malebranche: A Study in the Origins of Berkeley's Thought. New York 1934

Luce, A. A., Berkeley's Immaterialism: A Commentary on His Treatise Concerning the Principles of Human Knowledge, London 1945

Luce, A.A., The Dialectic of Immaterialism, 1963

Luce, A. A., The Life of George Berkeley, Bishop of Cloyne, London 1949

HUME

Mossner, E. C., The Life of David Hume, London 1954

Pyka, M., O uczuciach, wartościach i sympatii. David Hume, Max Scheler, Kraków: Universitas, 1999

KANT

Metafizyczne podstawy nauki prawa, tłum. W.Galewicz, Kęty 2006

Cohen, H., Kommentar zu Kants Kritik der reinen Vernunft, Leipzig 1917

Cohen, H., Kants Theorie der reinen Erfahrung, Berlin 1918

Vaihinger, H., Kommentar zur Kritik der Reinen Vernunft, t. 1-2, Stuttgart 1922

W kręgu inspiracji kantowskich, praca zbior. pod red. R. Kozłowskiego, Warszawa 1983 

Wolicka, E. Rozważania wokół Kanta. Prolegomena do filozofii kultury jako krytyki władz podmiotu, Lublin: Towarzystwo Naukowe KUL, 2002

Kant wobec problemów współczesnego świata, pod red. J. Miklaszewskiej i P. Spryszaka, Kraków 2006

 

HF04pc
Prowadzi prof. dr hab. Justyna Miklaszewska
Temat: Filozofia nowożytna - wiek XVIII
Prerekwizyty: HF03p
ECTS: 6
 
terminy
letni semestr - 60 godzin
 
warunki zaliczenia
egzamin ustny
praca pisemna
 

ĆWICZENIA - Mgr Jakub Szczepański

Charakterystyka empiryzmu brytyjskiego (Locke - Berkeley – Hume);

filozofii szkockiej (koncepcji A. Smitha, filozofii zdrowego rozsądku). Główne idee Oświecenia francuskiego (wraz z zamykającą je filozofią Rousseau). Oświecenie niemieckie: filozofia Kanta, otwierająca tradycję idealizmu niemieckiego (Kant- Fichte- Schelling –Hegel). Oddziaływanie idei Oświeceniowych i ich znaczenie dla współczesnej myśli politycznej.

Szczegółowy program zajęć:

Tematyka zajęć

I

Początki empiryzmu brytyjskiego: Franciszek Bacon

II

John Locke – twórca nowożytnej odmiany empiryzmu

III

Filozofia polityczna Locke’a

IV

Empiryzm i immaterializm: George Berkeley

V

Empiryzm metodologiczny: David Hume

VI

Filozofia szkockiego Oświecenia (A. Smith, T. Reid)

VII

Filozofia francuskiego Oświecenia: Wolter, poglądy Encyklopedystów

VIII

Oświecenie we Francji c.d..(Condillac, La Mettrie, Condorcet, Turgot)

IX

Prawo naturalne i umowa społeczna w filozofii J.J. Rousseau

X

G. Vico i oświeceniowa filozofia dziejów

XI

Oświecenie niemieckie (Thomasius, Wolff)

XII

Krytycyzm i filozofia transcendantalna Immanuela Kanta

XIII

Etyka, estetyka i filozofia polityczna Kanta

XIV

J.G. Fichte – filozofia czynu

XV

F.W.J. Schelling- filozofia przyrody, system idealizmu transcendentalnego.

 

Literatura obowiązkowa:

1. J. Locke, Rozważania dotyczące rozumu ludzkiego,(BKF), ks..I, II.

2. J. Locke, Dwa traktaty o rządzie. Traktat drugi (BKF),

rozdz.: 2,5,7,8,9.

3. G. Berkeley, Traktat o zasadach poznania,(BKF)

4. D. Hume, Badania dotyczące rozumu ludzkiego, (BKF), r.4, 7.

5. D. Hume, Traktat o naturze ludzkiej, t. I, cz. IV, rozdz. 6.

6. I. Kant, Prolegomena do wszelkiej przyszłej metafizyki (BKF)

7. I. Kant, Krytyka czystego rozumu,(BKF) t. I, cz.1: Estetyka transcendentalna.

8. I. Kant, Uzasadnienie metafizyki moralności (BKF)

lub: I. Kant Krytyka praktycznego rozumu (BKF)

9. I. Kant, Idea powszechnej historii w aspekcie kosmopolitycznym (w:) I. Kant, Rozprawy z filozofii historii (Wyd. Antyk)

10. La Mettrie, Człowiek-maszyna,(BKF)

11. Wolter, Traktat o tolerancji

12 J. J. Rousseau, Umowa społeczna (BKF), ks.I, II

lub: J.J. Rousseau, Rozprawa o pochodzeniu i podstawach nierówności między ludźmi (w:) J.J. Rousseau, Trzy rozprawy..(BKF)

13. J.G. Fichte, Powołanie człowieka

lub: J.G. Fichte, Pierwsze wprowadzenie do teorii wiedzy(w:) J.G..Fichte, Teoria wiedzy (PWN 1996), s.467-499.

14. F.W.J.Schelling, Filozoficzne badania nad istotą ludzkiej wolności i sprawami z tym związanymi, Kraków 1990.

Literatura uzupełniająca:

W. Tatarkiewicz, Historia filozofii ,t.II

F. Copleston, Historia filozofii, t. V, VI, VII.

Z. Kuderowicz, Filozofia nowożytnej Europy

Z. Rau, Wstęp (w:) J. Locke, Dwa traktaty o rządzie

J.W. Yolton, A Locke Dictionary, Blackwell, Oxford 1993

H. Elzenberg, Domniemany immanentyzm Berkeleya w świetle analizy tekstów, (w:) H. Elzenberg, Z historii filozofii, Znak 1995

S. Jedynak, Hume (seria : Myśli i ludzie)

B. Baczko, Rousseau: Samotność i wspólnota, Warszawa 1964

C.L. Becker, Państwo Boże osiemnastowiecznych filozofów, Poznań 1995.

Z. Kuderowicz, Kant (seria: Myśli i ludzie)

O. Höffe, Immanuel Kant, (PWN 2003)

E. Wolicka, Rozważania wokół Kanta,Tow. Nauk KUL, 2002

Kant wobec problemów współczesnego świata, pod red. J. Miklaszewskiej i P. Spryszaka, Wyd.UJ, 2006.

Pytania i perspektywy transcendentalizmu, pod red. A. Norasa, Katowice 2006

Z. Kuderowicz , Fichte, (seria: Myśli i ludzie)

 

HF05pa
Prowadzi prof. dr hab. Elżbieta Paczkowska-Łagowska
Temat: Historia filozofii współczesnej
Prerekwizyty: HF04p
ECTS: 12
 
terminy
zimowy semestr - 60 godzin
letni semestr - 60 godzin
 
warunki zaliczenia
egzamin ustny
praca pisemna
 

Celem nawiązania do wykładu z historii filozofii nowożytnej i ewentualnego wypełnienia „brakującego ogniwa” wykład zaczyna się od problematyki niemieckiego idealizmu po Heglu (Fichte, Schelling). Właściwa problematyka kursu obejmuje jednak rozwój filozofii od Hegla po Heideggera i nowszą filozofię niemiecką. Celem kursu jest ukazanie rozwoju filozofii w wieku XIX-tym po „kryzysie identyczności” idealizmu absolutnego w pozytywnym i krytycznym nawiązywaniu do Hegla. Do tego okresu należy historyzm, pozytywizm, którego przedstawienie obejmuje historyczną całość, poprzez modernizm do Koła Wiedeńskiego. Obraz XIX - wieku kształtuje przede wszystkim filozofia życia, reprezentowana przez antypodyczne postaci Nietzschego i Diltheya, poprzez modernizm, stanowisko Bergsona, sięgająca wpływami czasów współczesnych. Radykalizacją jej punktu wyjścia jest egzystencjalizm; w ciągu dalszym stanowi ona historyczne źródło „antropologii filozoficznej” z lat 20-tych XX wieku. Dzięki „daleko promieniującym” wpływom stanowisk z wieku XIX na wiek XX (rozpoczynający się po I wojnie światowej) zachowuje się obraz konsekwentnego rozwoju problematyki filozoficznej po współczesność, np. w przypadku Hegla i neoheglizmu, marksizmu-neomarksizmu, pozytywizmu-neopozytywizmu, filozofii życia-egzystencjalizmu-antropologii filozoficznej W swojej metodzie wykład kieruje się częściowo stylem przedstawiania według „wielkich myślicieli i ich poglądów na życie”, jak m. in. w przypadku Schopenhauera, Kierkegaarda, Nietzschego, Heideggera, częściowo ujęciami monograficznymi kierunków, jak w przypadku klasycznego pozytywizmu, filozofii życia, egzystencjalizmu, fenomenologii i filozofii hermeneutycznej.

Szczegółowy program zajęć:

Tematyka zajęć

I

Typy światopoglądów w systemach metafizycznych XIX wieku. Idealizm wolności, naturalizm, idealizm obiektywny. Znaczenie świadomości historycznej.

II

Systemy idealistyczne po Kancie.

1. J.G. Fichte. Krytycyzm i dogmatyzm. Teoria wiedzy. Idealizm transcendentalny. Czysta jaźń jako czyn. Intuicja intelektualna. Przyroda jako pole obowiązku. teoria państwa i prawa.

2. F.W.J. Schelling.

Filozofia przyrody. System idealizmu transcendentalnego. Pojęcie absolutu. jedność świadomości i nieświadomości w sztuce. Wytwory geniuszu jako objawienia natury absolutu. Schelling a Romantyzm. Filozofia mitu i religii. Filozofia absolutu jako pomost między Fichtem a Heglem. religia jako uczucie u F.D.E. Schleiermachera.

3. G.W.F. Hegel.

Kształtowanie się idealizmu absolutnego Hegla. Portret młodego Hegla u Diltheya. Powstanie mistycznego panteizmu we wczesnych pismach teologicznych i politycznych. Działy filozofii Hegla: logika, filozofia przyrody, filozofia ducha subiektywnego, obiektywnego i absolutnego. Teza o jedności rozumu i rzeczywistości. Prawo dialektyki jako powszechne prawo bytu. Filozofia dziejów i dzieje filozofii. Filozofia polityczna: mit Hegla-Prusaka. Historia jako zasada.

III

A. Schopenhauer.

Transcendentalny idealizm woluntarystyczny. Metafizyka woli. Idea „życia” w idealizmie niemieckim. Pesymizm. Ucieczka od woli w kontemplację i sztukę. Etyka współczucia. Oddziaływanie Schopenhauera na kulturę niemiecką: R. Wagner, T. Mann, F. Nietzsche.

IV

Kryzys identyczności filozofii jako systemu absolutnego idealizmu (wg H. Schnädelbacha). Punkty wyjścia z kryzysu.

1 Zmiany w pojęciu nauki i w pojęciu historii. Historyzm. Znaczenia tego pojęcia. L.Ranke i G. Droysen. Powstanie świadomości nauk humanistycznych: W. Dilthey. Antyhistoryzm J. Burckhardta i F. Nietzschego.

2. Przekształcenie idealizmu absolutnego w filozofii postheglowskiej. Od Absolutu do konkretu. Odkrycie człowieka konkretnego. L. Feuerbach: przyroda jako fundament człowieka. Istota boska czyli idea ludzka. Przekształcenie teologicznej wizji świata w antropologiczną. A. Ruge: krytyka myślenia o dziejach w kategoriach racjonalnego schematu. M. Stirner: bunt jednostki wobec heglowskiej abstrakcji. Egoizm absolutny.

3. Stawianie Hegla na nogach przez K. Marksa i F. Engelsa. Baza i nadbudowa. Historia walk klasowych. Państwo. Materializm historyczny jako teoria dziejów i filozofia człowieka. Człowiek jako istota społeczna i historyczna.

V

S. Kierkegaard i odkrycie myśliciela egzystującego. Krytyka Hegla: zniknięcie jednostki w procesie powszechnym Powrót do postulatów Chrześcijaństwa: egzystować przed Bogiem jako jaźń w jednostkowości przeciwstawionej masie. Dialektyka stadiów życia: estetycznego, etycznego, religijnego. Filozoficzna/antropologiczna doniosłość odkrycia trwogi.

VI

Pozytywizm (od Comte’a do neopozytywizmu Koła Wiedeńskiego).

1. A. Comte. Stadia rozwoju myśli ludzkiej: teologiczne, metafizyczne, pozytywne. Wiedza pozytywna. Zadanie syntezy nauk i reorganizacji społeczeństwa. Socjologia. Religia ludzkości. Inni przedstawiciele klasycznego pozytywizmu: E. Littré, C. Bernard, J.E. Renan, E. Durkheim.

2. H. Taine: filozofia kultury i jej arsenał pojęciowy. Teoria rasy, środowiska i momentu historycznego. Jakość zasadnicza (qualité maitresse), fakt ogólny. Antropologia historyczna: wielość typów ludzkich w historii. Indywidualizowanie się tego, co uniwersalne i uniwersalizowanie się tego, co indywidualne. „Sposób czucia i myślenia”.

3. J.Stuart Mill i program utylitaryzmu.

4. Pozytywizm modernistyczny (wg Leszka Kołakowskiego).

(a). Empiriokrytycyzm E. Macha i R. Avenariusa. Poszukiwanie sytuacji pierwotnej człowieka wobec świata. Monizm. Podział na świat zewnętrzny i wewnętrzny stanowi sztuczny produkt introjekcji. Destrukcja podmiotu w empiriokrytycyzmie. Zasada ekonomii. Nauka jako doświadczenie uporządkowane ekonomicznie. Krytyka empiriokrytycyzmu: Lenin i zasada partyjności w filozofii.

(b). Konwencjonalizm. H. Poincaré, P. Duhem. E. Le Roi, K. Ajdukiewicz. Krytyka „czystego doświadczenia”. Fakty naukowe jako konwencje.

5. Empiryzm logiczny/Koło wiedeńskie. Walka z metafizyką. Filozofia jako logiczna analiza języka. L. Wittgenstein.

VII

Pragmatyzm. Ch.S. Peirce: funkcją myślenia osiąganie przeświadczeń. Koncepcja znaczenia. Empiryzm W. Jamesa i jego obrona metafizyki. Świat jako strumień doświadczeń. Uniwersum pluralistyczne. Pojęcie świadomości. Metoda pragmatyczna jako sposób rozwiązywania sporów i jako koncepcja prawdy. Wola podstawą przekonań. Filozofia religii. Pragmatyzm jako pomost między pozytywizmem a filozofią życia.

VIII

Filozofia życia. Przedstawiciele: F. Nietzsche i W. Dilthey w swojej antypodyczności. Bergson, Simmel, Ortega y Gasset, poeci: Rilke. Ruch młodoniemiecki. Byt a życie. Czas przeżyty. Struktura przeżycia. Życie jako tworzenie. Dziejowość życia. Historyczność człowieka: jego samokształtowanie się w oparciu o utrwalone obiektywizacje życia historycznego. Krytyka intelektualizmu. Hasło „krytyki rozumu historycznego”. Intelekt a intuicja. Znaczenie prawdy, wiedzy i sztuki dla życia. Zasada apollińska i dionizyjska. Życiowe znaczenie formy. Walka z panującą moralnością. Afirmacja niebezpieczeństwa i awanturnictwa: E. Jünger. Niezgłębialność i niewyczerpywalność życia. Odparcie zarzutu o braku metodyczności f.ż-a. Dilthey jako twórca filozofii hermeneutycznej. Uwaga: układ treści częściowo w nawiązaniu do: O.F. Bollnow/ Lebensphilosophie, Stuttgart, 1955.

IX

Egzystencjalizm.

K. Jaspers, M. Heidegger, J.P. Sartre. Egzystujący myśliciel. Doświadczenie egzystencjalne. Pojęcie egzystencji. Rzuconość. Współżycie. jednostka i „się”: gadanina, ciekawość, dwuznaczność. Sytuacja i sytuacja graniczna. Trwoga i nicość. Problem śmierci, skończoność życia, czasowość. Zdecydowanie. Zaangażowanie. Granice filozofii egzystencjalnej. Potrzeba wyjścia poza egzystencjalizm. Uwaga: układ treści w nawiązaniu do: O.F. Bollnow/Existenzphilosophie, 1978.

X

Fenomenologia. E. Husserl. M. Heidegger. M. Merleau-Ponty. (Układ treści do dalszego opracowania)

XI

Antropologia filozoficzna: M. Scheler, H. Plessner, A. Gehlen (układ treści do dalszego opracowania).

XII

Teoria krytyczna/Szkoła z Frankfurtu.

M. Horkheimer i zasady teorii krytycznej. Adorno: diallektyka negatywna. Krytyka pozytywizmu i scjentyzmu. Dialektyka Oświecenia. Krytyka rozumu instrumentalnego. Badania nad systemami autorytarnymi. Krytyka egzystencjalizmu. W. Benjamin: mistyka, historia i krytyka kultur w epoce technicznej. J. Habermas: racjonalność komunikacyjna.

XIII

Filozofia hermeneutyczna.

Wcześniejsze źródła w W.v. Humboldta filozofii języka. Punkt wyjścia od świata rozumianego. Logika hermeneutyczna H. Lippsa. Ontologia fundamentalna M. Heideggera a filozofia hermeneutyczna. Krytyka G. Mischa. H.-G. Gadamer i świadomość oddziaływania dziejów. P. Ricoeur: konflikt interpretacji. O. F. Bollnow.

XIV

Szkoła Joachima Rittera (układ treści do dalszego opracowania)

 

Literatura obowiązkowa:

J.G. Fichte, Teoria wiedzy I, przeł. M. Siemek, PWN, Warszawa 1996, s.471-499.

G.W.F. Hegel, Filozofia i historia, przeł. J. Prokopiuk, w: Z. Kuderowicz, Hegel i jego uczniowie, Wiedza Powszechna, Warszawa, 1984, s.276 - 293.

G.W.F. Hegel, Zasady filozofii prawa. Przedmowa, fragm. w: T. Kroński, Hegel, Wiedza Powszechna, Warszawa, 1961, s.140-154. Także: przekł. A. Landmana, PWN, Warszawa 1969, s.3-22.

F.W.J. Schelling, Badania filozoficzne nad istotą ludzkiej wolności…, przeł. K. Krzemieniowa, w: R. Panasiuk, Schelling, Wiedza Powszechna, Warszawa, 1987, s. 203-223. Istnieje przekład B.Barana całości dzieła (inter esse, Kraków 2003) – tam: s. 67-113, 139-140.

S. Kierkegaard, Wprawki do chrześcijaństwa, przeł. A. Szwed, Antyk, Kęty 2002, s. 17- 66.

A. Schopenhauer, O metafizycznej potrzebie człowieka oraz Charakterystyka woli życia, w: Świat jako wola i przedstawienie, przeł. J. Garewicz, PWN, Warszawa 1995, t. II, s. 226-269, 502-519.

F. Nietzsche, Pożyteczność i szkodliwość historii dla życia, w: Niewczesne rozważania, przeł. L. Staff, Zielona Sowa, Kraków 2003, s.63-122.

A. Comte, w: B. Skarga, Comte, Wiedza Powszechna, Warszawa, 1966, s.139-152 (Czym jest filozofia pozytywna), 170-177 (Prawo trzech stadiów).

W. Dilthey, Typy światopoglądów i ich rozwinięcie w systemach metafizycznych, w: O istocie filozofii i inne pisma, przeł. E. Paczkowska-Łagowska, PWN, Warszawa 1987, s.115-175. Albo: Budowa świata historycznego..., przeł. E. Paczkowska-Łagowska, słowo/obraz terytoria, Gdańsk 2004, s. 90-167.

H. Bergson, Intuicja filozoficzna, w: Myśl i ruch. Dusza i ciało, przeł. Beylin, PWN, Warszawa 1963, s.69-96.

W. James, Potok świadomości oraz Pojęcie świadomości, w: H. Buczyńska-Garewicz, James, Wiedza Powszechna, Warszawa 2001, s.133-160.

E. Husserl, Kryzys europejskiego człowieczeństwa a filozofia, przeł. J. Sidorek, Warszawa 1993, s.9-51.

13. Merleau-Ponty, Proza świata. Eseje o mowie, Czytelnik, Warszawa

1999, s. 62-156.

14.G. Bachelard, Poetyka marzenia, słowo/obraz terytoria, Gdańsk 1998,

s. 165-195.

15.M. Scheler, Człowiek i historia, w: Pisma z antropologii filozoficznej i teorii wiedzy, PWN, 1987, s.150-190.

16.H. Plessner, Homo absconditus, w: Pytanie o conditio humana.. Wybór pism, PIW, 1988, s.107-121.

17.A. Gehlen, Obraz człowieka w świetle nowoczesnej antropologii, w: W kręgu antropologii i psychologii społecznej. Studia, Czytelnik, 2001, s.91-110.

18.M. Horkheimer, Społeczna funkcja filozofii, w: Społeczna funkcja filozofii..., PIW, 1987, s.222-243.

19.J. Habermas, Kłopoty z przygodnością: powrót historyzmu, w: J. Habermas, R.Rorty, L.Kołakowski, Stan filozofii współczesnej, IFiS PAN, 1996, s.13-40.

20.R. Rorty, Filozofia bez zwierciadeł, w: Filozofia a zwierciadło natury, Spacja/aletheia, 1994, s.317-349.

21.M. Heidegger, Bycie i czas, PWN, Warszawa 2004, §31- 42, s.183-255.

22. H.-G. Gadamer, Estetyka i hermeneutyka, w: Rozum, słowo, dzieje, PIW, 2000, s.132-141.

23.P. Ricoeur, Zadanie hermeneutyki, w: Język, tekst, interpretacja, PIW, 1989, s.191-223.

24.J. Ritter, Krajobraz. O postawie estetycznej w nowoczesnym społeczeństwie, w: Studia z filozofii niemieckiej, t.2: Szkoła Rittera, Toruń 1996, s.45-66.

 

Literatura uzupełniająca:

1. H. Schnädelbach: Filozofia w Niemczech1831-1933, Wydawnictwo Naukowe PWN , 1992.

2. L. Kołakowski: Główne nurty marksizmu. Powstanie. Rozwój. Rozkład. Londyn, Aneks, 1988.

3. L. Kołakowski: Filozofia pozytywistyczna (Od Hume’a do Koła Wiedeńskiego), Warszawa, 1966.

4. B. Skarga: Kłopoty intelektu. Między Comte’m a Bergsonem, PWN, Warszawa, 1975.

 

HF14s
Prowadzi dr hab. Janusz Mizera
Temat: Przezwyciężanie transcendentalizmu
Prerekwizyty: HF05p
ECTS: 6
 
terminy
zimowy semestr - 60 godzin
letni semestr - 60 godzin
 
warunki zaliczenia
aktywne uczestnictwo w zajęciach
praca pisemna
 

Kurs „Przezwyciężanie transcendentalizmu” ma charakter seminarium przeznaczonego dla studentów starszych lat oraz doktorantów. Tytułowy problem zostanie prześledzony głównie, choć nie tylko, na przykładzie myśli Kierkegaarda, Nietzschego oraz Heideggera. W najbliższym roku zamierzam kontynuować analizę i interpretację rozprawy Martina Heideggera pt. „Kant a problem metafizyki”.

 

HF15z
Prowadzi prof. dr hab. Jan Skoczyński
Temat: Wybrane zagadnienia z filozofii polskiej
Prerekwizyty: RO01p
ECTS: 6
 
terminy
letni semestr - 60 godzin
 
warunki zaliczenia
egzamin ustny
praca pisemna
 

w roku akademickim 2008/09 kurs zawieszony

Zagadnienia: Polska filozofia średniowieczna (Paweł Włodkowic, Stanisław ze Skarbimierza); Apologeci i krytycy liberum veto (Fredro, Opaliński, Starowolski, Kożuchowski); Myśl polityczna XVI wieku (Sebastian Petrycy, Andrzej Frycz Modrzewski); Polskie reformy doby Oświecenia (Kołłątaj i Staszic); Początki filozofii romantycznej (J.K. Szaniawski, J. Głuchowski; Filozofia mesjanistyczna (Mickiewicz, Słowacki, Krasiński, Norwid); XIX-wieczna filozofia historii (Lelewel, Historyczna Szkoła Krakowska); Współcześni myśliciele polscy wobec przemian politycznych XX wieku

 

HF20
Prowadzi dr hab. Piotr Mróz, dr hab. Joanna Hańderek,
Temat: Egzystencjalizm
Prerekwizyty: HF04p
ECTS: 5
 
terminy
letni semestr - 60 godzin
 
warunki zaliczenia
egzamin ustny
 
Analiza podstawowych problemów filozofii egzystencjalistycznej i fenomenologii bytu ludzkiego. Rys historyczny od Kierkegaarda po egzystencjalizm amerykański. Wątki ontologii i konstytucji świata; trwoga istnienia, podstawowe projekty egzystencji ludzkiej, absurd istnienia. Analiza tekstów filozoficznych, literackich i dzieł sztuki.
 

HF22s
Prowadzi dr hab. Franciszek Chmielowski - prof. UJ
Temat: Hermeneutyka
Prerekwizyty: HF01p,ES01p
ECTS: 6
 
terminy
zimowy semestr - 60 godzin
 
warunki zaliczenia
aktywne uczestnictwo w zajęciach
praca pisemna
referat
 

Celem kursu jest wprowadzenie w problematykę współczesnej hermeneutyki filozoficznej (głównie H.­G. Gadamera i P. Ricoeura) oraz określenie jej stosunku wobec dziedzictwa kultury nowożytnej. W charakterystyce myśli hermeneutycznej zostanie uwzględniona dynamika jej rozwoju od starożytnej sztuki interpretacji, poprzez romantyczną i Dilthey'owską wykładnię obiektywizacji ducha do współczesnych, ontologiczno­epistemologicznych ujęć natury rozumienia jako jednego z wyznaczników ludzkiej kondycji

Szczegółowy program zajęć:

Tematyka zajęć

I

Określenie swoistości hermeneutycznego nurtu w filozofii współczesnej. Hermeneutyka a epistemologia

II

Zarys dziejów hermeneutyki: od hermeneutike techne do hermeneutyki filozoficznej

III

Główne pojęcia i tezy hermeneutyki filozoficznej (postheideggerowskiej). Rozumienie jako pojęcie ontologiczne (egzystencjał Dasein). Dialogiczność rozumienia. Zasada Wirkungsgeschichte.

IV

Bliższa charakterystyka rozumienia hermeneutycznego: [1] kwestia dychotomii: logos - nous, ratio - intellectus, Verstand – Vernunft, [2] rozumienie a interpretacja, [3] rozumienie a wyjaśnianie.
V Szczegółowe aspekty struktury rozumienia: dziejowość, przedsądowość, ważność autorytetu i tradycji, horyzontalność i kontekstualność rozumiejącego poznania, problem koła hermeneutycznego.
VI Problem doświadczenia hermeneutycznego. Hermeneutyka wobec uroszczeń scjentystycznego empiryzmu. Doświadczenie jako Erfahrung i jako Experiment.
VII Hermeneutyka wobec pojęcia prawdy.
VIII Hermeneutyczna koncepcja sztuki a współczesna świadomość artystyczna. Kultura nowożytna i awangarda. Hermeneutyka a postmodernizm.

 

Literatura obowiązkowa:

  1. Grondin Jean, Wprowadzenie do hermeneutyki filozoficznej, wyd. WAM, Kraków 2007;
  2. Dilthey Wilhelm, Powstanie hermeneutyki [w:] Pisma estetyczne, opr. Z. Kuderowicz, BKF, wyd. PWN, Warszawa 1982;
  3. Heidegger Martin, Bycie i czas, tłum.: B. Baran, wyd. PWN, Warszawa 1994; § 31: Bycie ­tu ­oto jako rozumienie, §32: Rozumienie i wykładnia; Gadamer Hans-­Georg, Cóż to jest prawda, [w:] Rozum, słowo, dzieje, opr.: K. Michalski, Warszawa 1979.
  4. Gadamer Hans-­Georg, Aktualność piękna. Sztuka jako gra, symbol i święto, tłum. K. Krzemieniowa, posłowie S. Morawski, Warszawa 1993.

Literatura uzupełniająca:

  1. Bronk Andrzej, Rozumienie, dzieje, język. Filozoficzna hermeneutyka H.­ G. Gadamera. Lublin [1982], 1988.
  2. Chmielowski Franciszek, Sztuka, sens, hermeneutyka. Filozofia sztuki H.G. Gadamera. Kraków 1993.
  3. Krasnodębski Zdzisław, Rozumienie ludzkiego zachowania, Warszawa 1986.
  4. Paczkowska-Łagowska Elżbieta, Logos życia, wyd.: Słowo / Obraz Terytoria, Gdańsk 2000.
  5. Polony Leszek, Hermeneutyka i muzyka, wyd. Akademii Muzycznej, Kraków 2003.
  6. Przyłębski Andrzej, Gadamer, wyd. Wiedza Powszechna, Warszawa 2006.
  7. Przyłębski Andrzej, Dziedzictwo Gadamera, wyd. Humaniora, Poznań 2004.
  8. Rosner Katarzyna, Hermeneutyka jako krytyka kultury. Heidegger, Gadamer, Ricoeur. Warszawa 1991.
  9. Szulakiewicz Marek, Filozofia jako hermeneutyka, wyd.UMK, Toruń 2004.
  10. Drwięga Marek, Paul Ricoeur daje do myślenia, Bydgoszcz 1998.
  11. Lorenc Włodzimierz, Hermeneutyczne koncepcje człowieka. „Scholar”, Warszawa 2003.
 

HF27sk
Prowadzi prof. dr hab. Włodzimierz Galewicz
Temat: Seminarium z filozofii nowożytnej
Prerekwizyty: HF02p
ECTS: 6
 
terminy
zimowy semestr - 30 godzin
letni semestr - 30 godzin
 
warunki zaliczenia
praca pisemna
referat
seminarium
 
W roku 2008/2009 seminarium będzie poœwięcone etyce Immanuela Kanta. Wymagana bierna znajomoœć języka angielskiego lub niemieckiego.
 

HF40k
Prowadzi dr hab. Marcin Karas - prof. UJ
Temat: Filozofia przyrody Williama Ockhama
Prerekwizyty: RO01p
ECTS: 3
 
terminy
letni semestr - 30 godzin
 
warunki zaliczenia
egzamin ustny
aktywne uczestnictwo w zajęciach
praca pisemna
 
Kurs obejmuje analizę wybranych pism angielskiego filozofia z XIV stulecia, Williama Ockhama, z zakresu filozofii przyrody, ze szczególnym uwzględnieniem takich pojęć ogólnych jak miejsce, ruch i czas. Celem kursu jest prześledzenie pewnych wątków recepcji arystotelizmu w myśli europejskiej, a także wprowadzenie w zagadnienia kosmologiczne rozwijane w tradycji chrześcijańskiego arystotelizmu. Istotne miejsce mają również rozważania nad stanowiskiem Ockhama w sporze o uniwersalia (konceptualizm realistyczny).

Szczegółowy program zajęć:

Tematyka zajęć

I-XV

Na poszczególnych zajęciach pierwsza połowa przeznaczona jest na wykład wprowadzający w badane zagadnienia, zaś druga połowa polega na lekturze tekstów łacińskich w przekładzie na język polski. Dyskusje nad tekstem służą dojściu do poprawnej interpretacji filozofii przyrody Ockhama

Literatura obowiązkowa:

F. Copleston, Historia filozofii, t. II: Od Augustyna do Szkota, przeł. S. Zalewski, Warszawa 2000.

M. Karas, Koncepcja czasu Williama Ockhama, Kraków 2003.

Literatura uzupełniająca:

A. Crombie, Nauka średniowieczna i początki nauki nowożytnej, t. 1-2, przeł. S. Łypacewicz, Warszawa 1960.

The Cambridge Companion to Ockham, ed. P. Spade, Cambridge 1999.

A. Goddu, The Physics of William of Ockham, Leiden-Köln 1984.

H. Shapiro, Motion, Time and Place According to William Ockham, St. Bonaventure 1957.

 

HF41sk
Prowadzi prof. dr hab. Jan Skoczyński
Temat: Filozofia wobec historii
Prerekwizyty: HF29
ECTS: 6
 
terminy
zimowy semestr - 22 godzin
letni semestr - 38 godzin
 
warunki zaliczenia
referat
 

w roku akademickim 2008/09 kurs zawieszony

Celem seminarium jest próba podejmowania refleksji filozoficznej nad aktualnymi zjawiskami historycznymi.

 

HF42sk
Prowadzi prof. dr hab. Justyna Miklaszewska
Temat: Z dziejów pojęcia demokracji
Prerekwizyty: RO01p
ECTS: 6
 
terminy
zimowy semestr - 30 godzin
letni semestr - 30 godzin
 
warunki zaliczenia
aktywne uczestnictwo w zajęciach
praca pisemna
referat
 
Tematem seminarium będzie teoria demokracji ukształtowana w dziełach filozoficznych, począwszy od starożytności - po współczesność, ze szczególnym uwzględnieniem epoki nowożytnej. Rozważane będą związki między koncepcjami teoretycznymi a praktyką polityczną oraz wpływ tradycji, systemów etycznych i dziedzictwa kulturowego na powstawanie określonych modeli demokracji.
 

HF48s
Prowadzi prof. dr hab. Elżbieta Paczkowska-Łagowska
Temat: Człowiek i historia
Prerekwizyty: HF05p,HF02p
ECTS: 6
 
terminy
zimowy semestr - 30 godzin
letni semestr - 30 godzin
 
warunki zaliczenia
praca pisemna
referat
 

Celem seminarium jest sformułowanie pytania o związki antropologii filozoficznej i historii w myśleniu współczesnym. Czego dowiadujemy się o człowieku z historii ? Czego uczy nas ona o naturze ludzkiej ? Czy natura ludzka jest stała i ustalona, czy też otwarta i historycznie zmienna ? Jakie znaczenie przypada dziejom w kształtowaniu się człowieczeństwa ? Na te i pokrewne pytania można odpowiedzieć biorąc pod uwagę poglądy tych, którzy głoszą - za Diltheyem - że „kim człowiek jest, o tym poucza nas dopiero historia”, że „człowiek nie ma natury, lecz ma historię” ( jak m. in. Ortega y Gasset, Stanisław Brzozowski, H. Plessner, N. Elias). Następnie tych, którzy - przeciwnie - poszukują „człowieka, jakim był, jest i będzie” wzorem Schopenhauera, Nietzschego, J. Burckhardta i K. Löwitha. Obok dwóch stanowisk skrajnych w sprawie „natury ludzkiej i historii” istnieje stanowisko koncyliacyjne, uwzględniające zarazem trwałość i zmienność tego, co ludzkie.

program zajęć:

I. Przegląd stanowisk łączących naturę ludzką z historią (punkty:1- 10).
II. Przegląd stanowisk przemawiających przeciwko „człowiekowi historycznemu” (punkty: 11 – 13).
III. Czy istnieje możliwość pośredniczenia między tymi stanowiskami (I, II) ? Punkty: 14-15.

Tematyka zajęć

I

Historia jako organon/narzędzie poznania tego, co ludzkie. Człowiek nie ma natury, lecz historię. Znaczenie filozoficzne biografii i autobiografii. Sformułowanie klasycznego stanowiska przez W. Diltheya. Nawiązanie do Hegla.

II

Odrzucenie eleackiej koncepcji bytu jako nietrafnej dla określenia ludzkiego bycia. Życie nie jest, lecz żyje. Yorck von Wartenburg.

III

Człowiek nie jest substancją, lecz dramatem. Rozum witalny i narracja u Ortegi y Gasseta.

IV

Nasze życie jako „rezultat pracy dziejowej” u Stanisława Brzozowskiego.

V

Dziejowość ludzkiego istnienia. Istnienie a czasowość według Heideggera. Czasowość jako horyzont bycia. Troska, faktyczność, rzuconość; życie ludzkie między narodzinami a śmiercią. Czasowy i dziejowy charakter prawdy bycia.

VI

Ekspresyjność życia jako podstawa jego dziejowości. Życie jako „kształtowanie”, jako twórcza „moc”, jako określanie tego, co nieokreślone. Człowiek jako „pytanie otwarte”, jako istota ukryta przed sobą (homo absconditus).G. Misch i H. Plessner.

VII

Człowiek tworzy dzieje i one zwrotnie na niego oddziaływują. Człowiek jako twórca i wytwór kultury. M. Landmann.

VIII 

Bycie „uwikłanym” w różne historie. Kim i czym każdorazowo jesteśmy, o tym decydują „historie”, w które jesteśmy wpleceni. Historia w singularis i pluralis. Funkcje opowiadania w teorii identyczności osobowej. Wilhelm Schapp i przezwyciężenie fenomenologicznego punktu widzenia świadomości.

IX

Stanowisko antropologii historycznej na temat kształtowania się struktur świadomości, wrażliwości, uczuciowości, przeobrażeń agresji, kształtowania się „sfery wewnętrznej” w procesie cywilizacyjnym. Proces cywilizacji jako „wyłanianie się człowieka nowożytnego” według Norberta Eliasa.

X

Przeciwko projektowi absolutyzacji człowieka: O. Marquard i pochwała przypadkowości.

XI

Schopenhauer: nie historia/dziejopisarstwo, lecz metafizyka i poezja dramatyczna pouczają człowieka o tym, kim jest.

XII

J. Burckhardt: przedmiotem badań filozofa kultury jest to, co powtarzalne, stałe, typowe. „Duch podlega zmianom, lecz nie przemija”. „Punkt wyjścia od jedynego trwałego i dla nas możliwego centrum, od cierpiącego, dążącego i działającego człowieka, jakim on jest, zawsze był i będzie”.

XIII

Spór „starożytników” z „nowożytnikami” o stałość i zmienność natury ludzkiej. Natura ludzka a historia według K. Löwitha. Obrona trwałości natury ludzkiej przeciwko Marksowi i Heideggerowi.

XIV

Trwałość/stałość natury ludzkiej i zmienność człowieka. H. Jonas. Próba bilansu pod znakiem Goetheańskiej sentencji: „Jedynie wszyscy ludzie żyją tym, co ludzkie” i Diltheyowskiego: „Typ człowieka roztapia się w procesie dziejowym”. Rozróżnienie pytania „kim człowiek jest ?” od pytania „jak człowiek poznaje siebie?”

XV

Pożytki z uwzględnienia wymiaru historycznego w antropologii. Zwrócenie się z pytaniem: po co rodzajowi ludzkiemu/człowiekowi potrzebna jest historia? również do myślicieli nowożytnych: Kanta i Herdera.

 

Literatura obowiązkowa

(dyskutowana na zajęciach):

I. Na rzecz człowieka jako „istoty dziejowej” i doniosłości historii dla jego filozoficznego zrozumienia przemawiają:

1. Wilhelm Dilthey: Budowa świata historycznego w naukach humanistycznych, słowo obraz terytoria, Gdańsk 2005, fragmenty dotyczące rozumienia własnego życia, biografii, autobiografii, dziejowości człowieka m. in. na str. 172-186, 245-252, 306-307 (konkluzja rozprawy).

2. Ralph W. Emerson: Historia. W: Eseje I, Wydawnictwo test, Lublin 1997, str. 29-61.

3. Jose Ortega y Gasset: Dzieje jako system. W: Po co wracamy do filozofii ? Wydawnictwo spacja, W-wa, 1992, str. 171-207.

4. Stanisław Brzozowski: Nasze „ja” i historia. W: Legenda Młodej Polski. Studia o strukturze duszy kulturalnej. W-wa, 1937, str. 1-16.

5. Martin Heidegger: Bycie i czas, PWN, 1994, rozdział V: Czasowość i dziejowość, str. 522-563.

6. Helmuth Plessner: Władza a natura ludzka. Esej o antropologii światopoglądu filozoficznego. W-wa, PWN, 1994, rozdz. 6,7,8 (str. 36-68).

7. Tegoż: Homo absconditus. W: Pytanie o conditio humana, PWN, 1988, str. 107-121.

8. Hans-Georg Gadamer: Problem dziejów w nowszej filozofii niemieckiej, w: Rozum, słowo, dzieje. PWN, W-wa, 2000, str. 22-34.

9. Odo Marquard: Apologia przypadkowości. Dociekania filozoficzne na temat człowieka. Oficyna Naukowa, W-wa, 1994, str. 119-142.

10. Herbert Schnädelbach: O rozumności historii i historyczności rozumu. W: Rozum i historia. odczyty i rozprawy I, Oficyna Naukowa, W-wa, 2001, str. 5-17.

11. Norbert Elias: Przemiany obyczajów w cywilizacji Zachodu, PIW, 1980, część IV.

12. Ernst Cassirer: Historia, w: Esej o człowieku. Wstęp do filozofii kultury, str. 279-330.

 

II. Przeciwko koncepcji „człowieka historycznego” przemawiają lub dyskutują z tą koncepcją:

13. Artur Schopenhauer, O historii. W: Świat jako wola i przedstawienie, t. II, wydawnictwo naukowe PWN, W-wa, str. 629-640.

14. Jacob Burckhardt: Weltgeschichtliche Betrachtungen, wyd. R. Marx, Kröner Verlag, Stuttgart, 1978, str. 3-13 (rozdział: Unsere Aufgabe).

15. Karl Löwith, Mensch und Geschichte (1961). W: Der Mensch inmitten der Geschichte. Philosophische Bilanz des 20. Jahrhunderts, Metzler Verlag, 1990, str. 223- 254.

16.Tegoż z dzieła : Od Hegla do Nietzschego.Rewolucyjny przełom w myśli XIX wieku, Wydawnictwo KR, W-wa, 2001, rozdz. IV : Nietzsche: filozof współczesności i wieczności, str. 215-246.

17. Leszek Kołakowski: Czy „człowiek historyczny” umarł i czy powinniśmy jego śmierć opłakiwać ? W: Moje słuszne poglądy na wszystko, Znak, 1999, str. 100-115.

III. Stanowiska pośredniczące:

18. Hans Jonas: Zmiana i trwałość. O podstawach rozumienia przeszłości (1969), W-wa, 1993.

19. Barbara Skarga: Historia i metafizyka. W: Granice historyczności. Wydawnictwo IFiS PAN, 2005, str. 217-235.

Literatura uzupełniająca:

1. Max Scheler: Człowiek i historia. W: Pisma z antropologii filozoficznej i teorii wiedzy, W-wa PWN, 1987, str. 150-190.

2. G. Boehme, Antropologia filozoficzna. Ujęcie pragmatyczne, wykład XVII, wydawnictwo IFiSPAN, Warszawa, 1998.

 

HF50
Prowadzi prof. dr hab. Jan Skoczyński, dr Piotr Krzystek,
Temat: Warsztat historyka filozofii
Prerekwizyty: RO01p
ECTS: 6
 
terminy
zimowy semestr - 30 godzin
letni semestr - 30 godzin
 
warunki zaliczenia
egzamin ustny
praca pisemna
 

w roku akademickim 2008/09 kurs zawieszony

Kurs przygotowuje studentów do podejmowania samodzielnych prac pisemnych (prace roczne, seminaryjne, magisterskie, artykuły naukowe. Kurs składa się z dwu części: teoretycznej (semestr jesienny) i praktycznej (wiosenny). W części teoretycznej jest mowa o: informacji naukowej, bibliografiach ogólnych i szczegółowych, słownikach i encyklopediach filozoficznych. Inne zagadnienia to: opis bibliograficzny, kompozycja wydawnicza tekstu naukowego oraz przegląd metod historii filozofii.

W części praktycznej prezentowane SA: redagowanie tekstów naukowych z wykorzystaniem komputera, zasady cytowania, przypisy, adiustacja i korekta tekstu, tłumaczenie i redagowanie przekładów, multiteksty.

Szczegółowy program zajęć:

Tematyka zajęć

I

Jak w „założeniach i celach”

 

Literatura obowiązkowa:

Kurs ma charakter autorski. Nie ma więc podręcznika przeznaczonego stricte dla filozofów.

Literatura uzupełniająca:

S. Starnawski, Warsztat historyka filozofii

Z. Kuderowicz, Przegląd metod historii filozofii

Forma i warunki zaliczenia przedmiotu:
Obecność na zajęciach; przeprowadzenie korekty oraz samodzielna redakcja tekstu naukowego

 

HF52
Prowadzi dr hab. Leszek Augustyn
Temat: Rosyjska filozofia religijna XIX i XX w.
Prerekwizyty: HF55
ECTS: 5
 
terminy
letni semestr - 60 godzin
 
warunki zaliczenia
egzamin ustny
 
Kurs Rosyjska filozofia religijna (XIX/XX w.) ma charakter wprowadzający w specyfikę tzw. renesansu religijno - filozoficznego w Rosji przełomu XIX i XX wieku oraz jego kontynuacje w postaci filozofii tworzonej przez Rosjan w okresie porewolucyjnym, na emigracji. Tematyka podejmowana w ramach kursu dotyczy zarówno dziewiętnastowiecznych rosyjskich źródeł, przede wszystkim filozofii Włodzimierza Sołowjowa i idei Fiodora Dostojewskiego, jak również związku tych stanowisk filozoficznych z tradycjami filozofii zachodnioeuropejskiej. (Kurs ten należy traktować jako kontynuację prowadzonego już od lat w Instytucie Filozofii kursu Filozofia rosyjska, który obejmuje zakresowo dzieje filozofii rosyjskiej dziewiętnastowiecznej).

W ramach kursu podjęta zostanie problematyka złożoności relacji pomiędzy myślą filozoficzną i religijną, a także specyfiką filozofii rosyjskiej i jej europejskiego, uniwersalnego wymiaru.

Tematyka zajęć

I

Charakterystyka rosyjskiego „renesansu religijno-filozoficznego”. Od „legalnego marksizmu” do „Problemów idealizmu” oraz dalsze dzieje filozofii rosyjskiej. Prezentacja sylwetek głównych przedstawicieli rosyjskiej filozofii religijnej: W. Sołwjow, S. Frank, M. Bierdiajew, L. Szestow, a także m.in. S. i E. Trubieckoje, D. Mereżkowski, L. Karsawin, B. Wyszesławcew, S. Bułgakow, P. Florenski, I. Iljin, M. Łosski.

II

Zagadnienie etyczne i religijne w myśli rosyjskiej na przełomie XIX i XX wieku. Rosyjski nietzscheanizm. Filozofia i religia.

III

F. Dostojewski (I). Wykład wprowadzający. Analiza pojęć: samowola – wolność, człowiekobóg – bogoczłowieczeństwo.

IV

F. Dostojewski (II). Dalsza analiza pojęć: samowola – wolność, personalizm – depersonalizacja, wolność osobowa – wolność społeczna, byt – nicość. Problem cierpienia. Filozofia dobra i filozofia zła u Dostojewskiego w oparciu o filozofię moralną Sergiusza Hessena.

V

W. Sołowjow. Metafizyka wszechjedności – jej podstawowe kategorie. Sołowjow a idealizm niemiecki. Etyka i religia (uzasadnienie dobra). Filozofia zła.

VI

S. Frank. Ontognoseologia, ontologia, antropologia, filozofia religii, filozofia społeczna.

VII

M. Bierdiajew. Wstęp: „nowa świadomość religijna”. Problematyka etyczna, tematyka religijno-mistyczna, historiozofia, personalizm.

VIII

L. Szestow. Wolność i rozum: „misologia”. Wolność i zbawienie. Antropologia. Odkrycie Kierkegaarda. Spór z Husserlem.

 

Literatura obowiązkowa:

M. Łosski, Historia filozofii rosyjskiej, przeł. H. Paprocki, Kęty 2000, rozdz. VIII, XIII-XXVII.
A. Walicki, Zarys myśli rosyjskiej od oświecenia do renesansu religijno-filozoficznego, Kraków 2005, część IV, rozdz. XVII-XVIII; część V, rozdz. XXI-XXIII.

Literatura uzupełniająca:

L. Augustyn, Myślenie z wnętrza objawienia. Studium filozofii Siemiona L. Franka, Kraków 2003.
M. Bierdiajew, Autobiografia filozoficzna, przeł. H. Paprocki, Kęty 2002,
M. Bierdiajew, Rosyjska idea, przeł. J.C. – S.W., Warszawa 1999.
M. Bierdiajew, Światopogląd Dostojewskiego, przeł. H. Paprocki, Kęty 2004.
J. Dobieszewski, Włodzimierz Sołowjow. Studium osobowości filozoficznej, Warszawa 2002.
F. Dostojewski, Bracia Karamazow, przeł. A. Pomorski, Kraków 2004.
P. Evdokimov, Gogol i Dostojewski, przeł. A. Kunka, Bydgoszcz 2002, część druga.
H. Kryshtal, Problem zła w twórczości F. Dostojewskiego. Studium teologicznomoralne, Lublin 2004.
S. Mazurek, Utopia i łaska. Idea rewolucji moralnej w rosyjskiej filozofii religijnej, Warszawa 2006.
M. Styczyński, Umiłowanie przyszłości albo filozofia spraw ostatecznych. Studia nad filozofią Mikołaja Bierdiajewa, Łódź 2001.
T. Špidlik, Myśl rosyjska. Inna wizja człowieka, przeł. J. Dembska, Warszawa 2000.
C. Wodziński, Wiedza a zbawienie. Studium myśli Lwa Szestowa, Warszawa 1991.
 

HF55
Prowadzi dr hab. Leszek Augustyn
Temat: Filozofia rosyjska – od Oświecenia do marksizmu i Wiechów
Prerekwizyty: HF04p
ECTS: 5
 
terminy
zimowy semestr - 60 godzin
 
warunki zaliczenia
egzamin ustny
 

Cel zajęć: Przedstawienie dziejów rosyjskiej myśli filozoficznej XVIII i XIX wieku, a także przełomu XIX i XX wieku.

Celem kursu jest przekazanie podstaw wiedzy o filozofii rosyjskiej, ukazania jej specyfiki oraz łączności z myślą Zachodu. W zamierzeniu kurs jest próbą odpowiedzi na pytanie: czy filozofię rosyjską można uznać za formę dialogu, czy raczej konfrontację z filozofią europejską? Obejmuje sobą problematykę filozoficzną, a zwłaszcza filozofię społeczną, filozofię polityczną, historiozofię i etykę.

Tematy poszczególnych zajęć:

I Filozofia w Rosji a filozofia rosyjska.
Początki filozofii w Rosji.
II Filozofia Oświecenia
III Piotr Czaadajew
IV Myśl społeczno-filozoficzna słowianofilstwa: I. Kiriejewski, A. Chomiakow, K. Aksakow
V Okcydentalizm i Wisarion Bieliński
VI Aleksander Hercen
VII Oświecicielstwo i Mikołaj Czernyszewski
VIII Poczwiennictwo. Pisarze-filozofowie: F. Dostojewski i L. Tołstoj
IX Narodnictwo: M. Michajłowski, P. Ławrow, P. Tkaczow
X Anarchizm: M. Bakunin, P. Kropotkin
XI Wersje marksizmu rosyjskiego i jego krytycy
XII Tradycja inteligencka „Wiechów”

 

Literatura obowiązkowa:

  1. Walicki A., Zarys myśli rosyjskiej od Oświecenia do Renesansu religijno-filozoficznego, Kraków 2005.
  2. Przebinda G., Od Czaadajewa do Bierdiajewa, Kraków 1998.
  3. Berlin I., Rosyjscy myśliciele, przeł. S. Kowalski, Warszawa 2003.
  4. Bierdiajew M., Rosyjska idea, przeł. J.C. – S.W., Warszawa 1999.

Literatura uzupełniająca:

  1. Bakunin M., Pisma wybrane, przeł. B. Wścieklica i Z. Krzyżanowska, t. 1-2, Warszawa 1965.
  2. Bohun M., Kontrrewolucja i pesymizm. Filozofia społeczna K. Leontjewa, Kraków 2000.
  3. Czaadajew P., „Listy”, przeł. M. Leśniewska i L. Suchanek, Kraków 1992.
  4. Dobieszewski J., Włodzimierz Sołowjow. Studium osobowości filozoficznej, Warszawa 2003.
  5. Dostojewski F., Bracia Karamazow, przeł. A. Pomorski, Kraków 2004.
  6. Dostojewski F., Dziennik pisarza, przeł. M. Leśniewska, t. 1-3, Warszawa 1982.
  7. Drogowskazy. Zbiór rozpraw o inteligencji rosyjskiej, przeł. PAJCAW, Warszawa 1986.
  8. Filozofia społeczna narodnictwa rosyjskiego, pod red. A. Walickiego, t. 1-2, Warszawa 1965.
  9. Hercen A., Pisma filozoficzne, t. 1-2, przeł. J. Walicka i E. Bieńkowska, Warszawa 1965-1966.
  10. Idee w Rosji. Idiei w Rosii. Ideas in Russia, Leksykon polsko-rosyjsko-angielski, t. 1 (Warszawa 1999), t. 2-6 (Łódź 1999-2008).
  11. Kucharzewski J., Od białego do czerwonego caratu, t. 1-7, Warszawa 1998-2000.
  12. Lazari de A., W kręgu idei Fiodora Dostojewskiego. Poczwiennictwo, Łódź 2000.
  13. Łosski M., Historia filozofii rosyjskiej, przeł. H. Paprocki, Kęty 2000.
  14. Rydzewski W., Kropotkin, Warszawa 1979.
  15. Szkłowski W., Lew Tołstoj, przeł. R. Granas, Warszawa 2008.
  16. Sołowjow W., Rosyjska idea, Zielona Góra 2004.
  17. Śliwowscy W. i R., Aleksander Hercen, Warszawa 1973.
  18. Walicki A., W kręgu konserwatywnej utopii, Warszawa 2002.
  19. Wokół słowianofilstwa, pod red. J. Dobieszewskiego, Warszawa 1998.
 

HF56sk
Prowadzi dr hab. Michał Bohun, dr hab. Leszek Augustyn,
Temat: Wątki filozoficzne w literaturze rosyjskiej
Prerekwizyty: 
ECTS: 6
 
terminy
zimowy semestr - 30 godzin
letni semestr - 30 godzin
 
warunki zaliczenia
aktywne uczestnictwo w zajęciach
praca pisemna
referat
 

Cel zajęć:

Seminarium jest pomyślane jako kontynuacja zajęć prowadzonych przez prof. W. Rydzewskiego w Instytucie Filozofii UJ od początku lat 90. Celem seminarium jest poszukiwanie i analiza wątków filozoficznych w literaturze rosyjskiej XIX i XX wieku. Zadaniem seminarium jest ukazanie kontekstów filozoficznych dzieł literackich, jak też wpływu idei filozoficznych na literaturę oraz samoistnej wartości filozoficznej wielkich dzieł literatury rosyjskiej.

W każdym roku akademickim seminarium poświęcone jest dociekaniu innych problemów. W roku akademickim 2007/2008 wiodącym tematem była demonologia filozoficzna w literaturze pięknej od Gogola do M. Bułhakowa oraz w dziełach rosyjskich filozofów religijnych. W roku akademickim 2008/2009 przedmiotem analiz jest twórczość Lwa Tołstoja, zarówno jego dzieła literackie (przede wszystkim Wojna i pokój oraz Anna Karenina), jak również doktryna moralno-religijna „późnego” Tołstoja w jej literackich i filozoficzno-publicystycznych egzemplifikacjach.

Tematy poszczególnych zajęć:

   

 

Literatura obowiązkowa:

Szczegółowy wykaz bibliograficzny podawany jest każdorazowo na początkowych zajęciach i jest uzależniony od aktualnie w danym roku akademickim podejmowanej tematyki.

Literatura uzupełniająca:

  1. I. Berlin, Myśliciele rosyjscy, Warszawa 2003.
  2. M. Bierdiajew, Rosyjska idea, Warszawa 1999
  3. J.H. Billington, Ikona i topór. Historia kultury rosyjskiej, Kraków 2008.
  4. B. Jegorow, Oblicza Rosji. Szkice z historii kultury rosyjskiej XIX wieku, Gdańsk 2002
  5. B. Mucha, Historia literatury rosyjskiej od początków do czasów najnowszych, Warszawa 2002.
  6. O. Figes, Taniec Nataszy. Z dziejów kultury rosyjskiej, Warszawa 2007
  7. Historia literatury rosyjskiej XX wieku, pod red. A. Drawicza, Warszawa 2007.
  8. Idee w Rosji. Leksykon rosyjsko-polsko-angielski, pod red. A. de Lazari, t. I-VI, Warszawa – Łódź 1999-2007
  9. M. Łosski, Historia filozofii rosyjskiej, Kęty 2000
  10. V. Nabokov, Wykłady o literaturze rosyjskiej, Warszawa 2002.
  11. A. Pomorski, Sceptyk w piekle. Z dziejów ideowych literatury rosyjskiej, Warszawa 2004.
  12. Słownik pisarzy rosyjskich, pod red. F. Nieuważnego, Warszawa 1994.
  13. E. M. Thompson, Trubadurzy imperium. Literatura rosyjska i kolonializm, Kraków 2000
  14. A. Walicki, Zarys myśli rosyjskiej od oświecenia do renesansu religijno-filozoficznego, Kraków 2005.
 

HF57
Prowadzi dr hab. Michał Bohun, dr hab. Leszek Augustyn,
Temat: Historia marksizmu: filozofia i utopia
Prerekwizyty: HF04p
ECTS: 5
 
terminy
letni semestr - 60 godzin
 
warunki zaliczenia
egzamin ustny
 

Cel zajęć: Kurs przedstawia dzieje kształtowania się doktryny Karola Marksa i jej różne formy w myśli XIX i XX wieku. Nacisk zostanie położony na filozoficzne źródła i konteksty marksizmu oraz jego utopijne paradoksy

Tematy poszczególnych zajęć:

I Genealogia marksizmu: socjalizm utopijny i lewica heglowska
II Materializm historyczny: filozoficzne fundamenty i implikacje
III Komunizm i utopia racjonalnego kresu dziejów
IV Fryderyk Engels i zwrot naturalistyczny. Paradoksy dialektyki przyrody.
V II Międzynarodówka i marksizm ortodoksyjny
VI Rewizjonizm polityczny i filozoficzny w marksizmie XX wieku
VII Kazimierz Kelles-Krauz i Stanisław Brzozowski: oblicza marksizmu w Polsce
VIII Narodnictwo i początki marksizmu rosyjskiego. Georgij Plechanow
IX Marksizm legalny, czyli rewizjonizm w Rosji. Narodziny bolszewizmu
X Lenin i leninizm. Rewolucja bolszewicka a marksizm
XI Marksizm porewolucyjny: Antonio Gramsci, György Lukács, Karl Korsch
XII Szkoła frankfurcka i krytyczna teoria społeczna

 

Literatura obowiązkowa:

Literatura obowiązkowa do egzaminu (jedna książka do wyboru):

  1. L. Kołakowski, Główne nurty marksizmu. Powstanie-rozwój-upadek, t. I-III (dostępnych jest kilka różnych wydań)

  2. A. Walicki, Marksizm i skok do królestwa wolności. Dzieje komunistycznej utopii, Warszawa 1996

Literatura uzupełniająca:

  1. R. Aron, Opium intelektualistów, Warszawa 2000

  2. E. Balibar, Filozofia Marksa, Warszawa 2007

  3. I. Berlin, Karol Marks. Jego życie i środowisko, Warszawa 1999

  4. M. Bierdiajew, Źródła i sens komunizmu rosyjskiego, Kęty 2005

  5. J. M. Bocheński, Lewica, religia, sowietologia, Warszawa 1996

  6. M. Broda, Mentalność, tradycja i bolszewicko-komunistyczne doświadczenie Rosji, Łódź 2007

  7. A. Flis, Antynomie wielkiej wizji. Rekonstrukcja i krytyka marksowskiej teorii historii, Kraków 1990

  8. Marksizm XX wieku. Antologia tekstów, cz. 1-3, pod red. J. Dobieszewskiego i M. J. Siemka, Warszawa 1990

  9. R. Panasiuk, Dziedzictwo heglowskie i marksizm, Warszawa 1979

  10. R. Panasiuk, Hegel i Marks. Studia i szkice, Warszawa 1986

  11. K. R. Popper, Społeczeństwo otwarte i jego wrogowie, t. II, Warszawa 1993

  12. R. Stobiecki, Bolszewizm a historia. Próba rekonstrukcji bolszewickiej filozofii dziejów, Łódź 1998

  13. A. Walicki, Polska, Rosja, marksizm. Studia z dziejów marksizmu i jego recepcji, Warszawa 1983

(jest to tylko skromny wybór z olbrzymiej literatury przedmiotu, inne pozycje bibliograficzne będą podawane sukcesywnie w trakcie wykładów i ćwiczeń)

 

HF58
Prowadzi dr hab. Jan Kiełbasa
Temat: Człowiek jako mikrokosmos, imago Dei, osoba.
Prerekwizyty: HF01p, HF02p
ECTS: 3
 
terminy
zimowy semestr - 30 godzin
letni semestr - 30 godzin
 
warunki zaliczenia
egzamin ustny
praca pisemna
 

Rekonstrukcja i badanie trzech wizji człowieka w myśli patrystycznej (Orygenes, Nemezjusz, Grzegorz z Nyssy, Augustyn, Boecjusz) i scholastycznej (Abelard, wiktoryni, Albert Wielki, Tomasz z Akwinu, Bonawentura) na podstawie analizy tekstów źródłowych. Rozpoznanie historycznych (filozoficznych i biblijnych) inspiracji, ontologicznych, kosmologicznych i teologicznych założeń i różnych szczegółowych wariantów motywu mikrokosmicznego, ikonicznego i personalistycznego. Badanie faktycznych (historycznych) i możliwych relacji między trzema koncepcjami: sprawdzanie hipotezy koncyliacyjnej (pola zgodności bądź komplementarności) i hipotezy konfrontacyjnej (pola logicznej sprzeczności bądź faktycznej rywalizacji); próby porównywania i hierarchizowania trzech koncepcji. Nurt „godnościowy” i nurt „marnościowy” w średniowiecznej refleksji o człowieku.

 

HF60sk
Prowadzi prof. dr hab. Elżbieta Paczkowska-Łagowska
Temat: Seminarium z filozofii współczesnej
Prerekwizyty: HF02p
ECTS: 6
 
terminy
zimowy semestr - 30 godzin
letni semestr - 30 godzin
 
warunki zaliczenia
aktywne uczestnictwo w zajęciach
praca pisemna
 

Zamierzam przedstawić sylwetki wybranych klasyków współ-czesności na podstawie ich znaczących tekstów przełożonych na język polski. Łączą one walory filozoficzne z literackimi w eseistycznej formie wypowiedzi.

W ciągu semestru zimowego 2008/2009 skupimy się wokół Georga Simmela (1858-1918) i Hansa Blumenberga (1920-1996). Celem seminarium jest uzyskanie zrozumienia procesów zachodzących w myśleniu współczesnym w nawiązaniu do nowszej filozofii życia i filozofii hermeneutycznej.

Jako lekturę proponuję (fragmenty) tekstów:

1. G. Simmel: (a) Filozofia życia. Cztery rozdziały metafizyczne. przeł. Monika Tomaszewska, Wydawnictwo IFiS Pan, Warszawa, 2007. (b) Most i drzwi. Wybór esejów, przeł. Małgorzata Łukasiewicz, Oficyna Naukowa, Warszawa, 1997. 2. H. Blumenberg: Rzeczywistości, w których żyjemy, przeł. Wanda Lipnik, Oficyna Naukowa, Warszawa, 1997

 

HF62
Prowadzi dr Steffen Huber
Temat: Polnische Philosophiegeschichte. Deutschsprachiges Konversatorium für Erasmus-Teilnehmer.
Prerekwizyty: HF01p
ECTS: 6
 
terminy
zimowy semestr - 30 godzin
letni semestr - 30 godzin
 
warunki zaliczenia
aktywne uczestnictwo w zajęciach
referat
 

Ausgewählte Texte sollen aus philosophischer Sicht Probleme der polnischen Staatlichkeit, der Religionsvielfalt und die Entwicklung der Geisteswissenschaften beleuchten.

Mögliche Schwerpunkte:

  • - Polnische Naturrechtsschule seit 1400.
  • - Renaissance und Humanismus.
  • - Auseinandersetzungen um die Religionsvielfalt bis 1650.
  • - Aufklärung und Romantik.
  • - Philosophische Auseinandersetzung mit der Erfahrung des Totalitarismus im 20. Jh.

Die Auswahl der Quellen, von denen nur wenige in Deutsch vorliegen, erfolgt in Zusammenarbeit mit den Teilnehmern entsprechend ihren Interessen und sprachlichen Möglichkeiten.

 

HF64
Prowadzi dr hab. Jan Kiełbasa
Temat: Transcendentalia. Pojęcia transcendentalne w myśli scholastycznej
Prerekwizyty: HF01p, HF02p, ON01p
ECTS: 3
 
terminy
letni semestr - 30 godzin
 
warunki zaliczenia
egzamin ustny
praca pisemna
 

Starożytne źródła problematyki transcendentaliów (Platon, Arystoteles, Plotyn, Proklos). Pierwsze sformułowania tej problematyki w myśli średniowiecznej (Summa de Bono Filipa Kanclerza i Summa fratris Alexandri) i jej dojrzała postać w myśli Alberta Wielkiego, Bonawentury, Tomasza z Akwinu. Kontrowersje związane z „kanoniczną” listą transcendentaliów: spór o transcendentalny status piękna. Alternatywny zestaw transcendentaliów Dunsa Szkota. Warunki transcendentalności pojęć. Wyprowadzanie transcendentaliów z pojęcia bytu - próba odpowiedzi na pytanie: co to znaczy, że do pojęcia bytu dodając negację bądź relację inne transcendentalia różnią się od bytu jedynie pojęciowo, a nie realnie. Konwertybilność transcendentaliów. Transcendentalne a nietranscendentalne użycie pojęć „jedność”, „prawda”, „dobro”.

 

HF65
Prowadzi dr Steffen Huber
Temat: Traktaty polityczne polskiego renesansu
Prerekwizyty: HF01p lub HF02p lub HF03p
ECTS: 3
 
terminy
zimowy semestr - 30 godzin
 
warunki zaliczenia
praca pisemna
 

Traktaty Andrzeja Frycza Modrzewskiego (1503-1572), Stanisława Orzechowskiego (1513- 1566) i Wawrzyńca Goślickiego (1538- 1607) reprezentują podstawowe opcje myśli społecznej w renesansowej Polsce. Najbardziej filozoficzny i najobszerniejszy z nich, Modrzewskiego projekt Poprawy Rzeczypospolitej, przedstawia bogate instrumentarium myśli polifonicznej, inspirowanej sceptycyzmem i empiryzmem. Przyjaciel, rywal i wróg Frycza, Stanisław Orzechowski, operuje pięknym pod względem literackim i retorycznym, acz filozoficznie mało zaawansowanym platonizmem, kładąc podwaliny pod pisarstwo późniejszych pokoleń sarmatów. Młodszy o pokolenie Wawrzyniec Goślicki jest także platonikiem, ale - dysponując większą filozoficzną swobodą - prowadzi dialog z różnymi starożytnymi i renesansowymi nurtami myślowymi.

Traktaty te zostaną omówione w następującym kontekście:

  • Akademicka i pozaakademicka myśl społeczna w Polsce w XV w. (Mateusz z Krakowa, Paweł Włodkowic, Benedykt Hesse, Michał Ostroróg, Kallimach),

  • Spór między Lutrem a Erazmem o wolną wolę,

  • Antropologia Jana Kalwina,

  • Kontakty intelektualne między Polską a Europą Zachodnią (Bazylea, Wittenberga, Padwa).

 

HF66s
Prowadzi dr hab. Jerzy Szymura
Temat: Martina Heideggera "Bycie i czas"
Prerekwizyty: HF02p, ON01p
ECTS: 6
 
terminy
zimowy semestr - 30 godzin
letni semestr - 30 godzin
 
warunki zaliczenia

Warunki zaliczenia: dwa referaty, pożytecznie aktywny udział w zajęciach, kolokwium

Kolejne rozdziały Bycia i czasu analizowane będą – o ile to okaże się możliwe - za pomocą narzędzi wypracowanych w filozofii analitycznej. W związku z tym może się też okazać, że niejednokrotnie poglądy Heideggera są bliskie myślom wybitnych filozofów analitycznych, np.: L. Wittgensteina rozumieniu filozofii jako „pokazującej”, a nie dostarczającej twierdzeń, wyjaśnień czy dowodów; Wittgensteinowskiemu pojęciu „granic języka”; stanowisku Wittgensteina w kwestii rzeczywistego istnienia reguł, którymi kierujemy s i ę „ślepo”; G. Ryle’a koncepcji wiedzy; J. L. Austina teorii aktów mowy; oraz innych.

Trzeba będzie rozstrzygnąć, czy Heideggera z różnymi filozofami analitycznymi języka naturalnego łączy tylko teza, że znaczenie – a przez to wiedza - nie ogranicza się do tego, co wyrażalne w języku, lecz jest zakorzenione w praktyce bardziej podstawowej, czy też z tezą tą wiążą się dalej idące podobieństwa porównywanych poglądów.

Analizy porównawcze prawdopodobnie nie ograniczą się do zestawiania Bycia i czasu z klasyczną filozofią analityczną, lecz obejmą też neopragmatyzm i pewne postacie dekonstrukcjonizmu.

Przede wszystkim jednak będzie chodziło o analityczną lekturę Bycia i czasu.

Literatura obowiązkowa:

M. Heidegger, Bycie i czas. Przeł. B. Baran, Wydawnictwo Naukowe PWN, BKF, Warszawa 1994.

Literatura uzupełniająca:

 

  1. K. Michalski, Heidegger i filozofia współczesna. PIW, Warszawa 1978.

  2. H. L. Dreyfus, Being-in-the-World. A Commentary on Heidegger’s “Being and Time” Division I. Cambridge Mass. MIT 1992.

  3. S. Mulhall, Heidegger and “Being and Time”. Routledge, London- New York 1994.

  4. S. Mullhall, Inheritage and Originality: Wittgenstein, Heidegger, Kierkegaard, OUP 2001.

  5. S. Glendinning, On Being with others: Heidegger, Derrida, Wittgenstein, Routledge, Abington 1998.

  6. A. Rudd, Expressing the World. Scepticism, Wittgenstein and Heidegger, Carus Publishing Company, Peru Illinois 2003.

 

HF67s
Prowadzi dr Jakub Szczepański
Temat: Konwersatoriom z myśli politycznej Immanuela Kanta
Prerekwizyty: FS02p, HF04pc
ECTS: 6
 
terminy
zimowy semestr - 30 godzin
letni semestr - 30 godzin
 
warunki zaliczenia
aktywne uczestnictwo w zajęciach
referat
 

Kurs obejmuje analizę traktatu „Do wiecznego pokoju”, przetłumaczonej po raz pierwszy w całości na język polski „Metafizyki moralności” w przekładzie prof. W. Galewicza a także tzw. pism politycznych filozofa z Królewca. Celem kursu jest próba rekonstrukcji politycznej myśli wielkiego myśliciela, która to rekonstrukcja jest rozwijana w duch szkoły Karla Jaspersa (H. Arendt, H. Saner i inni) a także w oparciu o współczesnych interpretatorów myśli Kanta (H. Williams, E. Ellis i inni).

 

HF68s
Prowadzi prof. dr hab. Elżbieta Paczkowska-Łagowska
Temat: Seminarium z filozofii współczesnej: Esej filozoficzny
Prerekwizyty: HF05pa
ECTS: 6
 
terminy
zimowy semestr - 60 godzin
letni semestr - 60 godzin
 
warunki zaliczenia
aktywne uczestnictwo w zajęciach
praca pisemna
referat
 

Przedmiotem seminarium są współczesne teksty filozoficzne wyróżniające się walorami estetycznymi i/lub podkreślające aspekt retoryczny w twórczości/pisarstwie filozoficznym. Studiując je, będzie można zapoznać się z sylwetkami kilku filozofów współczesnych. Mam tu na uwadze twórczość G. Simmela (Most i drzwi), H. Blumenberga (O aktualności retoryki w wymiarze antropologicznym), H.Plessnera (Drogi do nietykalności: ceremoniał i prestiż; Logika dyplomacji. Higiena taktu. Teksty z książki: Granice wspólnoty), Golo Manna: Bertrand Russell, Ortegi y Gasseta (Dehumanizacja sztuki i inne eseje), R. Rorty’ego (Filozofia jako rodzaj pisarstwa. Esej o Derridzie).
Student przekona się, że filozofowanie łączy się z pewnymi wymogami stylistycznymi, ponieważ świat jawi się nam w sposób, w jaki filozof stawia nam go przed oczyma za pomocą środków językowych. Zapozna się również z sylwetkami wybitnych współczesnych filozofów i reprezentowanych przez nich kierunków (m.in. filozofia życia, metaforologia, neopragmatyzm).

 

HF69s
Prowadzi dr hab. Miłowit Kuniński - prof. WSB-NLU
Temat: Istnienie przedmiotów zmysłowych i umysłów w świetle "Trzech dialogów między Hylasem a Philonousem" G. Berkeleya
Prerekwizyty: HF01, HF02
ECTS: 6
 
terminy
zimowy semestr - 60 godzin
letni semestr - 60 godzin
 
warunki zaliczenia
aktywne uczestnictwo w zajęciach
praca pisemna
 

Wymagana bierna znajomość języka angielskiego

Cel kursu: Analiza zagadnienia sposobów istnienia przedmiotów zmysłowych i umysłów na podstawie interpretacji ,,Trzech dialogów między Hylasem i Philonousem’’ w trzechsetną rocznicę wydania tego dzieła (1713). Jaka jest różnica między sposobem stwierdzania istnienia idei i ich zespołów oraz umysłów postrzegających? Czy w ten sposób można określić sposób istnienia przedmiotów zmysłowych i umysłów?

Literatura podstawowa:

  1. Trzy dialogi między Hylasem i Philonousem, przeł. J. Sosnowska [w:] Traktat o zasadach poznania ludzkiego. Trzy dialogi między Hylasem i Philonousem, Warszawa 1956.
  2. Traktat o zasadach poznania ludzkiego, przeł. J. Leszczyński [w:] Traktat o zasadach poznania ludzkiego. Trzy dialogi między Hylasem i Philonousem, Warszawa 1956.
  3. T. Stoneham, Berkeley's World. An Examination of the "Three Dialogues", OUP, Oxford 2002.
 

HF74s
Prowadzi prof. dr hab. Elżbieta Paczkowska-Łagowska
Temat: Kategorie antropologiczne w dziełach klasyków współczesności
Prerekwizyty: 
ECTS: 6
 
terminy
zimowy semestr - 30 godzin
letni semestr - 30 godzin
 
warunki zaliczenia
praca pisemna
referat
 

Celem kursu jest zapoznanie studentów z pojęciami, kategoriami ujmowania człowieka i jego świata, powstałymi we współczesnej antropologii filozoficznej. Kurs obejmuje komentowanie (na podstawie domowej lektury) pism M. Schelera, H. Plessnera, A. Gehlena, E. Cassirera i O. F. Bollnowa, częściowo przedstawianych w streszczeniu przez prowadzącą kurs, częściowo znanych studentom z pierwszej ręki. Komentowanie nastawione jest na uwypuklenie zasadniczych pojęć antropologicznych, umożliwiające w ciągu dalszym ich stosowanie w kontekście systematycznym, bądź też w celu opisu i konceptualizacji położenia współczesnego człowieka.

Katalog kategorii antropologicznych obejmuje następujące rozpoznania: 1. człowiek jako istota otwarta na świat; 2. człowiek jako istota ekscentryczna; 3. jako istota naznaczona brakiem; 4. jako istota działająca; 5. człowiek jako twórca kultury; 6. jako istota symboliczna; 7. aspekty: przestrzenny, czasowy, językowy ludzkiego istnienia.

Antropologia filozoficzna nie jest traktowana jako jedna z dyscyplin filozoficznych, lecz jako podstawa filozofii i jej uzasadnienie (por. O.F. Bollnow). Zapoznanie się z wieloma kategoriami antropologicznymi służy uniknięciu absolutyzowania i fundamentalizowania jednego aspektu ludzkiego istnienia kosztem innych oraz zwraca uwagę na „otwarty”,(w sensie„niewyczerpywalny” i „niezgłębialny”) charakter ludzkiego życia.

Kurs uwzględnia również aspekt krytyki kultury jako korelatywny wobec opisu sytuacji człowieka. Ta jedność/zbieżność antropologii i krytyki kultury daje o sobie znać zwłaszcza w przypadku A. Gehlena. Należy przy tym odróżnić liberalne stanowisko Plessnera od konserwatyzmu Gehlena.

Szczegółowy program zajęć:
(pkt:1,2 i 7 są wykładami z uwagi na trudną dostępność literatury)

Tematyka zajęć

I

Zasady metodyczne antropologii filozoficznej: zasada relatywizacji ponadczasowych sfer sensu do człowieka jako ich twórcy w horyzoncie historii (H. Plessner). Zasada „organonu”. Rola dyscyplin humanistycznych jako narzędzia poznania antropologicznego. Zasada fenomenologicznego opisu i interpretacji poszczególnych zjawisk ludzkiego życia (O.F. Bollnow). Zasada „pytania otwartego” (H. Plessner).

II

Okoliczności powstania antropologii fil. w wieku XX. Ojcowie-założyciele i ich dzieła. M. Scheler, H. Plessner, A. Gehlen. A.f. jako pogłębienie i poszerzenie filozofii transcendentalnej (E. Cassirer).

III

Koncepcja antropologiczna M. Schelera:

Metafizyczny schemat warstw świata. Ustopniowanie bytu: pęd do wzrostu i krzewienia się, życie popędowe, instynkt, pamięć asocjacyjna, inteligencja praktyczna składają się na „zasadę życia”. O szczególności stanowiska człowieka decyduje przeciwstawny jej „duch”. Charakterystyka ducha. Otwartość wobec świata. Rzeczowość. Poznanie eidetyczne. Samoświadomość. Opór wobec popędu. Zdolność uprzedmiotowiania. Osoba. Struktura ludzkiego bytu pozwala objaśnić kategorie rzeczy i substancji, wyobrażenie „pustej” przestrzeni i czasu. Rozum jest stały, lecz jego organizacja podlega historycznym przemianom. Człowiek jako „asceta” i „wieczny protestant”. Skąd pochodzi energia ducha, skoro wyższe warstwy bytu są słabsze a duch nie posiada własnej energii ? Wzajemne przenikanie się bezsilnego ducha i pędu życiowego: uduchowienie pędu i ożywienie ducha czyli stawanie się człowiekiem. Krytyka kartezjańskiej nauki o człowieku Rozwiązanie problemu psychofizycznego: jedność życia w miejsce dualizmu Współtworzenie stającego się Boga jako przenikanie się pędu i ducha. Krytyka koncepcji naturalistycznych. Antropologiczne warunki możliwości filozofii. Pytanie o stosunek do „zasady wszechrzeczy” i odkrycie możliwości „nicości absolutnej”.

IV

Kategorie antropologiczne H. Plessnera:

Pozycjonalność centryczna zwierząt. Ekscentryczna pozycjonalność człowieka. Jego „miejsce u-topijne. Zapośredniczona bezpośredniość ludzkiego życia i jego naturalna sztuczność. Konstytutywna nierównowaga człowieka jako źródło kultury. Homo absconditus: ukrycie człowieka jako odwrotna strona jego otwartości. Dziejowość człowieka: indywidualizacja i ucieleśnianie się w roli. Spór z Heideggerem: egzystować może jedynie ktoś, kto żyje. Krytyka Russa: jedynie dystans w stosunku do „naturalnej bezpośredniości” pozwala zachować to, co ludzkie. Człowiek jako istota kulturowa: niezbędność normy i formy (obyczaju, maski, ceremoniału, konwencji). Polityka jako konieczność antropologiczna.

V

Kategorie antropologiczne A. Gehlena:

Pojęcie kategorii antropologicznych pochodzi właśnie od Gehlena i oznacza istotne, niesprowadzalne do niczego innego właściwości człowieka rozważanego w aspekcie kulturowym, społecznym, historycznym. My stosujemy to pojęcie szerzej: gdyż odnosimy je również do człowieka w aspekcie biologicznym. Uprawnia do tego „empiryczna filozofia” Gehlena, która jest rezultatem odrzucenia idealizmu i Fichteańskiego pojęcia „czynu”.

Człowiek jako istota naznaczona brakiem (Protagoras, Pliniusz, Herder). Morfologiczne niedobory. Retardacja. Biologiczna/egzystencjalna konieczność działania. Odwartościowanie świadomości i dowartościowanie instynktu życia. Działanie: zajmowanie stanowiska na zewnątrz (duch rzeczywisty). Zasada „odciążenia”. Język. Pochodzenie instytucji („systemów kierowniczych”) i ich rola w stabilizacji istoty pełnej niedoborów. Człowiek jako istota podlegająca wychowaniu i dyscyplinie (por. Kant). Uroki i niebezpieczeństwa autorytaryzmu. Liberalna a konserwatywna krytyka kultury. Kultura jako ochrona człowieka przed nim samym. Słabość instytucji źródłem nadpobudliwości i agresji. Krytyka „człowieka kontemplacyjnego” w stylu W. Diltheya. Gehlena portret człowieka współczesnego („dusza w epoce techniki”).

VI

Cassirerowska koncepcja człowieka jako popularyzacja jego „Filozofii form symbolicznych”.

Jak Cassirer objaśnia zjawisko wielości poglądów na człowieka (prokrustowe łoże dla faktów). Nie introspekcja, lecz refleksja nad kulturą/droga pośrednia/ poucza człowieka o tym, kim jest. A.= nie problem teoretyczny, lecz przeznaczenie człowieka. Człowiek nie ma natury, lecz jest „mieszaniną bycia i nie-bycia”, jego znakiem rozpoznawczym jest praca, a nie metafizyczna „natura”. Symbol - „klucz do natury człowieka.” Uniwersum symboliczne języka, mitu, sztuki, religii i historii wkracza między naturę a człowieka. Przykłady znaczenia symboli dla ludzkiego życia. Autobiografia: prawda własnego życia domaga się kształtu symbolicznego. Utopia: wyobrażona możliwość jako krytyka istniejącego faktu.

VII

Przestrzenny, czasowy i językowy charakter ludzkiego życia według Otto F. Bollnowa.

Człowiek wykorzeniony i zadomowiony (antropologia przestrzeni domu). Rola nastrojów w przeżywaniu czasu. Krytyka Heideggera z punktu widzenia filozofii życia. Kształtująca moc słowa.

 

Literatura obowiązkowa:

1. M. Scheler: Stanowisko człowieka w kosmosie. W: M. Scheler, Pisma z antropologii filozoficznej i teorii wiedzy, PWN, W-wa, 1987, str. 43-149.

2. H. Plessner: Pytanie o conditio humana. W: H. Plessner, zbiór rozpraw pod tym samym tytułem, PIW, W-wa, 1988, str. 29-106.

3. A. Gehlen: W kręgu antropologii i psychologii społecznej. Studia. Z części pt. Antropologia filozoficzna rozdziały: III. Obraz człowieka; V. Człowiek i instytucje; VI. O kulturze, naturze i naturalności. Z części Psychologia społeczna rozdziały II. Zjawiska kulturalne nowego typu; IV. Nowy subiektywizm.

4. E. Cassirer: Czym jest człowiek. W: E. Cassirer, Esej o człowieku. Wstęp do filozofii kultury, Czytelnik, W-wa, 1971, str. 35-121.

5. E. Cassirer: Definicja człowieka w kategoriach kultury. W: por. sub 4, str. 125-136.

Literatura uzupełniająca:

1. Studia z filozofii niemieckiej. Tom 4: Antropologia filozoficzna. Tamże teksty Plessnera, Gehlena oraz na ich temat.

2. E.Paczkowska-Łagowska: Między filozofia życia a egzystencjalizmem. Droga O.F. Bollnowa. W: E. Paczkowska-Łagowska, Logos życia. Filozofia hermeneutyczna w kręgu Wilhelma Diltheya, 2001, str. 327-336.

 

HF79sk
Prowadzi dr hab. Marcin Karas - prof. UJ
Temat: Seminarium z filozofii średniowiecznej
Prerekwizyty: HF01p, HF02p
ECTS: 6
 
terminy
zimowy semestr - 30 godzin
letni semestr - 30 godzin
 
warunki zaliczenia
aktywne uczestnictwo w zajęciach
praca pisemna
referat
 

Tematyka zajęć
Seminarium z dziejów filozofii średniowiecznej będzie poświęcone analizie wybranych zagadnień z metafizyki i kosmologii średniowiecza. Dokładny przebieg zajęć będzie uzależniony od zainteresowań i badań prowadzonych przez uczestników. Często będą się także pojawiać odniesienia do filozofii starożytnej (gł. Arystotelesa). Obok tekstu wiodącego, którego lektura będzie dominować na zajęciach, sporo czasu zostanie również poświęcone na indywidualne zagadnienia rozważane przez studentów. Kurs przeznaczony jest zarówno dla osób zainteresowanych od niedawna filozofią średniowieczną, jak również dla studentów starszych lat, znających język łaciński.

 

Literatura obowiązkowa:

Wybrane pisma autorów średniowiecznych, przede wszystkim św. Tomasza z Akwinu, a także klasyczne opracowania historii filozofii i literatura monograficzna.
 

HF80s
Prowadzi dr hab. Jerzy Szymura
Temat: Jürgena Habermasa 'Filozoficzny dyskurs nowoczesności'
Prerekwizyty: HF03p, ON01p
ECTS: 6
 
terminy
zimowy semestr - 30 godzin
letni semestr - 30 godzin
 
warunki zaliczenia

Warunki zaliczenia: dwa referaty, pożytecznie aktywny udział w zajęciach, kolokwium

Celem kursu będzie prześledzenie – za Habermasem – drogi, którą przeszła filozofia Zachodu od Kartezjańskiego mitu absolutnie autonomicznego podmiotu, poprzez różne propozycje wyzwolenia się z mitologii Oświecenia (między innymi Nietzschego, Heideggera, Derridy i Foucaulta), do koncepcji „rozumu komunikacyjnego” autora Filozoficznego dyskursu nowoczesności. Ta ostatnia koncepcja będzie rozważana w konfrontacji ze współczesną filozofią języka.

Systematycznie analizowany będzie Filozoficzny dyskurs nowoczesności; teksty innych – w szczególności wyżej wymienionych - filozofów omawiane będą, gdy analiza tekstu Habermasa będzie tego wymagała.

 

HF81s
Prowadzi dr hab. Michał Bohun
Temat: Filozofia rosyjska i zmierzch Zachodu
Prerekwizyty: HF04 lub FS01 lub FS02
ECTS: 6
 
terminy
zimowy semestr - 60 godzin
letni semestr - 60 godzin
 
warunki zaliczenia
praca pisemna
referat
 

Celem seminarium jest analiza najważniejszych koncepcji i idei antyokcydentalistycznego katastrofizmu w filozofii rosyjskiej XIX i XX wieku. Warto zadać pytanie, czy diagnozy i prognozy formułowane przez rosyjskich myślicieli są w jakiejś mierze przydatne dla zrozumienia dokonujących się obecnie procesów i wzmagającej się świadomości kryzysu (gospodarczego, społecznego, politycznego i kulturalnego) świata zachodniego. Punktem wyjścia do dyskusji w ramach seminarium będą klasyczne teksty rosyjskich krytyków kultury europejskiej, szczególnie tych, którzy byli przekonani, że skutkiem kryzysu może być zagłada Zachodu. Czytać będziemy między innymi pisma słowianofilów, Aleksandra Hercena, Fiodora Dostojewskiego, Konstantego Leontjewa, Lwa Tołstoja, Włodzimierza Erna, Mikołaja Bierdiajewa i ideologów ruchu euroazjatyckiego. Zadaniem seminarium będzie odniesienie rosyjskich koncepcji i poglądów do stanowisk myśli zachodniej, podkreślającej kryzys i schyłek Starego Świata.

 

HF82
Prowadzi dr hab. Leszek Augustyn
Temat: Problem religii w filozofii rosyjskiej (religia, irreligia, ateizm)
Prerekwizyty: HF04pa lub HF04pb
ECTS: 6
 
terminy
letni semestr - 60 godzin
 
warunki zaliczenia
egzamin ustny
praca pisemna
 

Kurs obejmuje prezentację i analizę zagadnienia religii w XIX i XX-wiecznej filozofii rosyjskiej. Poruszana w nim problematyka dotyczyć będzie następujących kwestii: filozofia i/a religia, rosyjska filozofia religijna, filozofia ateizmu, filozofia irreligii, filozofia sekularyzmu, problem „religii ateistycznej”, religijność/areligijność myślenia filozoficznego, miejsce religii w kwestii społecznej, krytyka społecznej funkcji religii, konserwatywna i rewolucyjna funkcja religii. W ramach kursu zostanie podjęta próba przezwyciężenia uproszczonych schematów, podziałów i przyporządkowań w percepcji i historiografii filozofii rosyjskiej. Pojawią się klasycy i mniej znani myśliciele. Rozważane stanowiska filozofii rosyjskiej zostaną także skonfrontowane z odpowiadającymi im zagadnieniami (ujęciami i rozstrzygnięciami) z obszaru klasycznej i współczesnej zachodnioeuropejskiej filozofii religii. Zakres kursu obejmuje m.in. następujących myślicieli i nurty filozoficzne: P. Czaadajew, słowianofile i okcydentaliści, M. Bakunin, K. Leontjew, M. Fiodorow, pisarze-myśliciele: M. Gogol, F. Dostojewski i L. Tołstoj, nurt nowej świadomości religijnej, krąg bogostroitielstwa, myśl marksistowska, renesans religijno-filozoficzny, filozofia emigracyjna.

 

HF83sk
Prowadzi prof. dr hab. Włodzimierz Galewicz
Temat: Seminarium z filozofii moralnej Tomasza z Akwinu
Prerekwizyty: HF02
ECTS: 6
 
terminy
 
warunki zaliczenia
aktywne uczestnictwo w zajęciach
referat
 

W roku 2012/2013 seminarium będzie poświęcone Tomaszowej teorii ludzkiego działania (struktura ludzkich czynów, intencjonalność, czyny dobrowolne i niedobrowolne, działanie a wola) oraz teorii prawa natury. Przewiduje się analizę odpowiednich partii Sumy teologicznej, źródłowych fragmentów z Etyki nikomachejskiej Arystotelesa oraz wybranych tekstów ze współczesnej literatury przedmiotu.

 

HF84
Prowadzi dr Anna Tomaszewska
Temat: Konwersatorium z filozofii I. Kanta. Wybrane zagadnienia teorii poznania
Prerekwizyty: HF04pc, EP01pa, bierna znajomo?? j?zyka angielskiego<
ECTS: 6
 
terminy
zimowy semestr - 30 godzin
letni semestr - 30 godzin
 
warunki zaliczenia
aktywne uczestnictwo w zajęciach
praca pisemna
 

Kurs będzie poświęcony analizie fragmentów Krytyki czystego rozumu oraz Pism przedkrytycznych dotyczących m.in. takich zagadnień jak: relacja pojęć do danych naocznych (intuicji), sądy analityczne vs. syntetyczne, świadomość i syntezy mentalne – w odniesieniu do współczesnej problematyki teoriopoznawczej. W szczególności, interesować nas bedzie pytanie, czy Kantowska koncepcja doświadczenia (poznania empirycznego) pozwala rozwiązać problem “mitu danych” (W. Sellars), a tym samym pokazać, jak doświadczenie może uzasadniać formułowane na jego podstawie przekonania (L. BonJour, J. McDowell, W. Brewer, C. Peacocke, G. Evans i inni).

Literatura, obejmująca teksty I. Kanta i autorów współczesnych, zostanie podana na pierwszych zajęciach.

 

HF99
Prowadzi 
Temat: Wykład monograficzny z historii filozofii
Prerekwizyty: ON01p;ON02p
ECTS: 0
 
terminy
 
warunki zaliczenia
Wykład - efemeryda przedstawiany jednorazowo dla studentów filozofii w siedzibie Instytutu; wymaga zadeklarowania na KARCIE ZGŁOSZENIA WYKŁADÓW MONOGRAFICZNYCH.
 

KWF01
Prowadzi dr hab. Jerzy Szymura, dr Krzysztof Posłajko, mgr Benedykt Olszewski,
Temat: Wprowadzenie do filozofii
Prerekwizyty: 
ECTS: 6
 
terminy
zimowy semestr - 60 godzin
 
warunki zaliczenia
egzamin pisemny
pożytecznie aktywne uczestnictwo w zajęciach

 

Szczegółowy program zajęć:

Tematy wykładów

I Filozofia jako mądrość i filozofia jako nauka. Arystotelesowska koncepcja metafizyki.
II Nowożytne rozumienie „filozofii pierwszej”. Filozofia wobec nauki i zdrowego rozsądku.
III Kryzys metafizyki w XX wieku. Od neopozytywizmu do postmodernizmu.
IV Uniwersalia i indywidua.
V Pojęcie istoty rzeczy i typy esencjalizmu.
VI Znaczenie i prawda.
VII Różne teorie prawdy.
VIII Problem percepcji.
IX Sceptycyzm starożytny i nowożytny.
X Spór internalizmu z eksternalizmem na temat pojęcia wiedzy.
XI Problem racjonalności w starożytności, w czasach nowożytnych i współcześnie.
XII Problem psychofizyczny i różne próby jego rozwiązania.
XIII Pojęcie osoby i znaczenie słowa „ja”.
XIV Antynomie wolności.
XV Problematyka wartości. Dobro.

 

Literatura obowiązkowa:

I. Co znaczy „wiedzieć”, „być pewnym”, „wierzyć”?

1. R. Descartes, Medytacje o pierwszej filozofii, przeł. M. i K. Ajdukiewiczowie, BKF, PWN, Warszawa 1958, [stamtąd:] Medytacja pierwsza, s. 20-29 i Medytacja druga, s. 30-43.
2. L. Wittgenstein, O pewności, przeł. M. i W. Sady, Aletheia, Warszawa 1993, uwagi 1-192, s.19-50.
3. A. J. Ayer, Problem poznania, przeł. Ewa Kőnig-Chwedeńczuk, PWN, Warszawa 1965, [stamtąd:] Rozdział I. Problem poznania, s. 7-43.
4. K. Popper, Wiedza obiektywna. Ewolucyjna teoria epistemologiczna, przeł. A. Chmielewski, BKF, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 1992, [stamtąd:] Rozdział I. Moje rozwiązanie problemu indukcji, s. 9-49.

II. Jaka jest natura rzeczy?

5. Platon, Menon [w:] Gorgiasz. Menon, przeł. P. Siwek, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 1991, s. 143-203.
6. Tomasz z Akwinu, Byt i istota , tłum. W. Seńko [w:] „Znak” 1965, nr 1 (127), s. 52-72; [także w:] Byt i istota. Św. Tomasza „De ente et essentia”, tłum. i opr. M. A. Krąpiec, Tow. Nauk. KUL, Lublin 1994.
7. G. Berkeley, Traktat o zasadach poznania ludzkiego, przeł. J. Sosnowska, BKF, PWN, Kraków 1956, [stamtąd:] Wstęp, s. 7-33 oraz fragmenty Części pierwszej, s. 35-83.
8. I. Kant, Krytyka czystego rozumu, przeł. R. Ingarden, BKF, PWN, Warszawa 1957, [stamtąd:] Przedmowa do drugiego wydania, s. 21-55.
9. G. E. Moore, Z głównych zagadnień filozofii, przeł. Cz. Znamierowski, PWN, Warszawa 1967, [stamtąd:] Rozdział I. Co to jest filozofia?, s. 11-57.

III. Świadomość i problem istnienia świata zewnętrznego.
Przyroda i problem istnienia świadomości.

10. G.W. Leibniz, Zasady filozofii, czyli monadologia, przeł. C. Cichowicz [w:] Wyznanie wiary filozofa, BKF, PWN, Warszawa 1969, s. 295-317.
11. D. J. Chalmers, Świadomość i jej miejsce w naturze, przeł. R. Poczobut, T. Ciecierski [w:] Analityczna metafizyka umysłu, red. M. Miłkowski, R. Poczobut, Wydawnictwo IFiS PAN, Warszawa 2008, s. 442-494.
12. T. Nagel, Widok znikąd, przeł. C. Cieśliński, Aletheia, Warszawa 1997, [stamtąd:] II. Umysł, s. 19-36; III. Umysł i ciało, s. 37-66; IV. Obiektywna jaźń, s. 67-81.

IV. Wolność i moralność

13. Arystoteles, Etyka Nikomachejska, przeł. D. Gromska, PWN, Warszawa 1982, Księga I i II, s. 3-72.
14. Kant, Uzasadnienie metafizyki moralności, przeł. M. Wartenberg, BKF, Warszawa 1971.
15. A. Schopenhauer, O wolności ludzkiej woli, przeł. A. Stögbauer i oprac. L. Szczegóła, Abc, Warszawa 1991 [stamtąd:] Rozdz. I. Określenie pojęć, s. 13-22 i Rozdz. II. Wola wobec samowiedzy, s. 23-34.

 

LO00
Prowadzi 
Temat: Wykład pozainstytutowy z logiki
Prerekwizyty: LO01
ECTS: 0
 
terminy
 
warunki zaliczenia
Tematyka wg merytorycznie umotywowanego zgłoszenia studenta. Podjęcie takiego kursu wymaga akceptacji dyrektora ds. dydaktycznych IF. Kurs może być wysłuchany na innym kierunku Wydziału Filozoficznego, dowolnym innym wydziale UJ, a nawet na innej uczelni.
 

LO01pa
Prowadzi prof. dr hab. Andrzej Wroński
Temat: Wstęp do logiki
Prerekwizyty: 
ECTS: 12
 
terminy
zimowy semestr - 60 godzin
letni semestr - 60 godzin
 
warunki zaliczenia
egzamin pisemny
 
Prezentacja podstawowych pojęć i twierdzeń współczesnej logiki.

Szczegółowy program zajęć:

Tematyka zajęć

I

Wprowadzenie:

1. Zbiory i działania na zbiorach;

2. Relacje i funkcje - podstawowe własności;

3. Relacje równoważnościowe i relacje porządkujące;

4. Porównywanie liczności zbiorów - twierdzenie Cantora-Bernsteina i twierdzenie Cantora;

5. Zbiory a klasy właściwe - paradoksy.

II

Rachunek zdań:

1. Rozumowanie niezawodne, pojęcie tautologii i pojęcie konsekwencji, przegląd ważniejszych tautologii;

2. Języki zdaniowe i ich semantyka;

3. Formalizacja rachunku zdań, pojęcie inferencji;

4. Postacie normalne, definiowalność spójek i funkcyjna zupełność;

5. Pełność i rozstrzygalność rachunku zdań;

6. Informacja o logikach nieklasycznych i semantykach Kripkego.

III

. Rachunek kwantyfikatorów:

1. Języki elementarne, kategorie semantyczne, hierarchia rzędów;

2. Hierarchia stopni i paradoksy;

3. Pojęcia spełnienia, konsekwencji oraz przegląd ważniejszych tautologii;

4. Formalizacja logiki elementarnej, pojęcie inferencji;

5. Własności logiki elementarnej: pełność, nierozstrzygalność, zwartość; porównanie z niektórymi logikami nieelementarnymi.

 

Literatura obowiązkowa:

 

Literatura uzupełniająca:

[1] H.-D. Ebbinghaus, J. Flum, W. Thomas, Mathematical Logic, Springer-Verlag, New York, 1984;
[2] A. Grzegorczyk, Zarys logiki matematycznej, Warszawa 1969;
[3] W. Marek, J. Onyszkiewicz, Elementy logiki i teorii mnogości w zadaniach, Warszawa 1972.
 

LO01pb
Prowadzi prof. dr hab. Wojciech Suchoń, dr Małgorzata Porębska,
Temat: Wstęp do logiki: przegląd rachunków logicznych
Prerekwizyty: 
ECTS: 12
 
terminy
zimowy semestr - 60 godzin
letni semestr - 60 godzin
 
warunki zaliczenia
egzamin pisemny
kolokwium
 

Założenia i cele przedmiotu

Opanowanie podstaw współczesnej logiki formalnej – podstawowe pojęcia metodologii rachunków logicznych, przykłady doniosłych rachunków logicznych. Nadto elementy teorii mnogości.

 

Forma i warunki zaliczenia przedmiotu, w tym zasady dopuszczenia do egzaminu, zaliczenia z przedmiotu, a także formę i warunki zaliczenia poszczególnych form zajęć wchodzących w zakres danego przedmiotu

Ocenianie ciągłe aktywności studenta na ćwiczeniach;
Pisemne sprawdziany podsumowujące poszczególne merytorycznie spójne fragmenty materiału – jako podstawa zaliczenia ćwiczeń/dopuszczenia do egzaminu
Egzamin z całości materiału w letniej sesji egzaminacyjnej (termin regulaminowy) - pisemny.

Szczegółowy program zajęć:

Tematyka zajęć

I

Język podstawowy zdaniowego rachunku logicznego (zdania w sensie logiki - dobór spójników podstawowych – standardowa konstrukcja języka symbolicznego - język symboliczny a język naturalny);
II Klasyczny rachunek zdań (klasyczna definicja prawdy i zasada dwuwartościowości - ekstensjonalność spójników podstawowych – wartościowanie boolowskie – system aksjomatyczny KRZ - twierdzenie o pełności);
III Intuicjonistyczny rachunek zdań (intucjonistyczna koncepcja prawdy - wiązka wartościowań - system aksjomatyczny INT – twierdzenie o pełności);
IV Język modalny zdaniowego rachunku logicznego (rozszerzenie zestawu analizowanych spójników – język symboliczny rachunków modalnych jako rozszerzenie języka podstawowego);
V Trójwartościowy rachunek zdań L3 Łukasiewicza (rozszerzone rozumienie oceny logicznej - wartościowanie łukasiewiczowskie – wzajemny stosunek L3, INT i KRZ - system aksjomat. L3 - twierdzenie o pełności);
VI Modalny rachunek zdań Lewisa S4 (współwyznaczanie oceny zdań modalnych: wiązka wartościowań - wzajemne stosunki S4 i KRZ oraz S4 i L3 - system aksjomatyczny S4 - twierdzenie o pełności);
VII Język rachunku predykatów (pogłębiona analiza struktury zdania – kwantyfikacja - język symboliczny – klasyfikacja zmiennych: wolne/związane);
VIII Klasyczny węższy rachunek predykatów (wartościowanie pierwszego rzędu - system aksjomatyczny KWRP - twierdzenie o pełności);
IX Naiwna teoria mnogości i antynomie - system Zermelo-Fraenkla - rachunek zbiorów i relacji – równoważność - częściowy porządek - dobry porządek - alefy, bety i hipoteza continuum);

 

Literatura obowiązkowa:

M.Porębska, W.Suchoń: Elementarny wykład logiki formalnej Universitas 1999;
B.Stanosz: Ćwiczenia z logiki PWN 1998;
W.Suchoń: Elementy teorii mnogości Wydawnictwo UJ 1995;

Literatura uzupełniająca:

L.Borkowski: Logika formalna PWN 1969;
G.Hunter: Metalogika PWN 1982;
B.Stanosz: Wprowadzenie do logiki formalnej. Podręcznik dla humanistów PWN 1985;
P.Borowik: Wprowadzenie do problematyki podstaw matematyki WSP 2003;
J.Musielak: Wstęp do matematyki PWN 1970;
A.Wojciechowska: Elementy logiki i teorii mnogości PWN 1979;

 

LO02p
Prowadzi prof. dr hab. Wojciech Suchoń
Temat: Wybrane problemy logiki współczesnej
Prerekwizyty: 
ECTS: 6
 
terminy
zimowy semestr - 30 godzin
letni semestr - 45 godzin
 
warunki zaliczenia
egzamin pisemny
tłumaczenie
 

Założenia i cele przedmiotu

Opanowanie podstaw współczesnej logiki formalnej – podstawowe pojęcia metodologii rachunków logicznych, przykłady doniosłych rachunków logicznych.

Forma i warunki zaliczenia przedmiotu, w tym zasady dopuszczenia do egzaminu, zaliczenia z przedmiotu, a także formę i warunki zaliczenia poszczególnych form zajęć wchodzących w zakres danego przedmiotu

Ocenianie ciągłe aktywności studenta na ćwiczeniach;
Pisemne sprawdziany podsumowujące poszczególne merytorycznie spójne fragmenty materiału – jako podstawa zaliczenia ćwiczeń/dopuszczenia do egzaminu
Egzamin z całości materiału w wiosennej sesji egzaminacyjnej (termin regulaminowy) - pisemny.

 

Szczegółowy program zajęć:

Tematyka zajęć

I

Refleksja nad językiem wstępem do uprawiania filozofii (Organon): forma wyrażenia a jego ocena logiczna – zdanie w sensie lo­giki (struktury złożone zdań i struktury wewnątrz zdaniowe) – stałe logiczne – ocena lo­giczna (aspekty zasady dwuwartościowości);
II Standardy budowy teorii logicznych: kon­stru­kcja języka symboli­cznego (alfabet/wyraże­nia/for­muły) – ujęcie se­mantyczne (wartościowania/tautologie/wynikanie; inne podejścia) – ujęcie syntaktyczne (system aksjomaty­cz­ny/tezy/inferencja; inne podejścia);
III Język podstawowy zdaniowego rachunku logicznego – dobór spójników podstawowych;

Klasyczny rachunek zdań (ekstensjonalność spójników podstawowych – wartościowania boolowskie: tautologie KRZ, wynikanie w  KRZ, normalność i niezawodność reguł wnioskowania, wzajemna definiowalność i funkcyjna pełność funktorów);

IV Trójwartościowy rachunek zdań L3 Łukasiewicza (rozszerzenie skali ocen logicznych – wartościowania łukasiewiczowskie: tautologie L3, wynikanie w L3, wzajemny stosunek L3 i KRZ);
V Intuicjonistyczny rachunek zdań (intucjonistyczna koncepcja prawdy – wiązki wartościowań INT: tautologie INT, wynikanie w INT, wzajemny stosunek INT, L3 i KRZ);
VI Język modalny zdaniowego rachunku logicznego (rozszerzenie zestawu spójników – język symboliczny rachunków modalnych jako rozszerzenie języka podstawowego);
VII Trójwartościowy rachunek zdań L3 Łukasiewicza jako rachunek modalny (wykorzystanie rozszerzenia skali ocen logicznych do analizy: ekstensjonalizacja intensjonalności);
VIII Modalny rachunek zdań Lewisa S4 (temporalna koncepcja modalności – wiązki wartościowań S4: tautologie S4, wynikanie w S4, wzajemny stosunek S4 i L3);
IX Pogłębiona analiza struktury zdania: nowoczesna (zdania a funkcje zdaniowe, kwantyfikacja, dobór podstawowych kwantyfikatorów, konstrukcja adekwatnego języka symbolicznego) – starożytna (zdanie kategoryczne, spójki a,e,i,o);
X Klasyczny węższy rachunek predykatów (wartościowania pierwszego rzędu: tautologie KWRP, wynikanie w  KWRP, wzajemna definiowalność kwantyfikatorów);
XI Sylogistyka Arystotelesa (zdanie zakresowe – kwadrat logi­czny – rozumowania sylogistyczne: figury/tryby – prawa sylogizmu: konkluzywność figury/ważność trybu – redukcja trybów ważnych – tradycyjna postać sylogistyki).

 

Literatura obowiązkowa: M.Porębska, W.Suchoń: Elementarny wykład logiki formalnej Universitas 1999;
W.Suchoń: Sylogistyki klasyczne, Kraków 2001;
B.Stanosz: Ćwiczenia z logiki PWN 1998
Literatura uzupełniająca: L.Borkowski: Logika formalna PWN 1969
T.Czeżowski, Logika, Warszawa 1960;
G.Hunter: Metalogika PWN 1982;
B.Stanosz: Wprowadzenie do logiki formalnej. Podręcznik dla humanistów PWN 1985
 

LO03
Prowadzi prof. dr hab. Andrzej Wroński
Temat: Teoria mnogości
Prerekwizyty: LO01
ECTS: 6
 
terminy
zimowy semestr - 60 godzin
 
warunki zaliczenia
egzamin ustny
 
Przystępna prezentacja podstawowych pojęć i twierdzeń teorii mnogości.

Szczegółowy program zajęć:

Tematyka zajęć

I

Wprowadzenie:

1. Intuicje leżące u podstaw pojęcia zbioru, zbiory a klasy właściwe - tzw. paradoksy teoriomnogościowe;

2. Aksjomatyzacja ZF, kłopoty z pewnikiem wyboru;

3. Działania na zbiorach, relacje i funkcje;

4. Relacje równoważnościowe i porządki;

5. Porównywanie mocy zbiorów - twierdzenie Cantora-Bernsteina i przekątniowe twierdzenie Cantora;

6. Zbiory przeliczalne.

II

Równoważniki pewnika wyboru: lemat Teichmüllera-Tukey'a, lemat Hausdorffa, lemat Kuratowskiego-Zorna, twierdzenie Zermeli.

III

Liczby porządkowe i liczby kardynalne.

IV

Informacja o hipotezie continuum i o niektórych wynikach dotyczących niezależności.

 

Literatura obowiązkowa:

 

Literatura uzupełniająca:

[1] H. B. Enderton, Elements of Set Theory, Academic Press, San Diego 1977;

[2] K. Devlin, The Joy of Sets (Second Edition), Springer-Verlag, New York 1992;

[3] T.J. Jech, About the axiom of choice, w: Handbook of Mathematical Logic, J. Barwise (ed.), North Holland Publ. Comp., Amsterdam 1977.

 

LO04
Prowadzi dr Leszek Wroński
Temat: Wprowadzenie do logiki modalnej dla filozofów
Prerekwizyty: 
ECTS: 6
 
terminy
zimowy semestr - 60 godzin
 
warunki zaliczenia
egzamin pisemny
aktywne uczestnictwo w zajęciach
praca pisemna
 

O wielu filozoficznych problemach możemy na serio dyskutować dopiero wtedy, gdy wydobędziemy na światło dzienne przyświecające im intuicje modalne. Dzięki różnego typu logikom modalnym możemy precyzyjnie ustalić, jakie wnioski wynikają z naszych intuicji, a w szczególności, czy wynikają te, na których nam zależy. Kurs stanowi proste wprowadzenie do podstawowych typów logik modalnych. Omówimy m.in. problemy związane z zaangażowaniem ontologicznym, tzw. „sztywnymi desygnatora- mi”, tożsamością indywiduów w różnych możliwych światach, deskrypcjami określonymi oraz modalnościami de dicto i de re. Posługiwać będziemy się intuicyjną metodą tzw. dedukcji naturalnej.

 

LO05
Prowadzi prof. dr hab. Andrzej Wroński
Temat: Elementy semantyki
Prerekwizyty: LO03
ECTS: 6
 
terminy
letni semestr - 60 godzin
 
warunki zaliczenia
egzamin ustny
 
Przystępna prezentacja podstawowych pojęć i twierdzeń teorii modeli.

Szczegółowy program zajęć:

Tematyka zajęć

I

Wprowadzenie:

1. Uwagi historyczno-metodologiczne;

2. Pojęcie modelu, definicja spełniania - podstawowe własności. Przykłady teorii elementarnych - elementarne klasy modeli;

3. Związki między semantyką a syntaksą.

II

Pełność:

1. Konstruowanie modeli ze stałych: diagramy, rozszerzenia świadkowe (metoda Henkina);

2. Twierdzenie o pełności i płynące zeń wnioski;

3. Twierdzenia limitacyjne, paradoks Skolema.

III

.

Wybrane konstrukcje teoriomodelowe:

1. Podmodele (elementarne podmodele);

2. Łańcuchy (elementarne łańcuchy);

3. Homomorfizmy i kongruencje;

4. Produkty zredukowane , ultraprodukty, twierdzenie Łosia;

5. Twierdzenia o prezerwacji i twierdzenie Herbranda;

6. Twierdzenie Robinsona o jednoczesnej niesprzeczności i twierdzenie interpolacyjne Craiga.

IV

Informacja o wynikach Morleya dotyczących kategoryczności.

V

Informacja o abstrakcyjnej teorii modeli - twierdzenie Lindströma.

 

Literatura obowiązkowa:

 

Literatura uzupełniająca:

[1] M. Goldstern, H. Judah, The Incompletness Phenomenon, A. K. Peters Ltd. Wellesley MA 1995;

[2] H.J. Keisler, Fundamentals of Model Theory, w: Handbook of Mathematical Logic, J. Barwise (ed.) North Holland Publishing Company, Amsterdam 1977;
[3] C.C. Chang, H.J. Keisler, Model Theory (Third Edition), North Holland Publishing Company, Amsterdam 1990.

 

LO06
Prowadzi prof. dr hab. Wojciech Suchoń, dr Małgorzata Porębska,
Temat: Historia logiki dawniejszej (od Zenona z Elei do J.S. Milla)
Prerekwizyty: LO01
ECTS: 5
 
terminy
zimowy semestr - 60 godzin
 
warunki zaliczenia
egzamin pisemny
 

Założenia i cele przedmiotu

Przedstawienie rozwoju logiki z naciskiem na wątki aktualnie w niej dominujące.

Forma i warunki zaliczenia przedmiotu, w tym zasady dopuszczenia do egzaminu, zaliczenia z przedmiotu, a także formę i warunki zaliczenia poszczególnych form zajęć wchodzących w zakres danego przedmiotu

Ocenianie ciągłe aktywności studenta na ćwiczeniach;
Referaty przedstawiające zagadnienia szczegółowe ilustrujące tematykę wykładu – jako podstawa zaliczenia ćwiczeń/dopuszczenia do egzaminu
Egzamin z całości materiału w zimowej sesji egzaminacyjnej (termin regulaminowy) - pisemny.

Szczegółowy program zajęć:

Tematyka zajęć

I

Zagadnienia objęte kursem a problematyka kursów wprowadzających – problem periodyzacji rozwoju badań logicznych;
II Starożytność: Granice okresu – ubóstwo źródeł – ważniejsi twórcy i ich wkład w rozwój logiki – problematyka charakterystyczna dla okresu (charakter prawdziwości – modalności aletyczne – arystotelesowska analiza form zdania prostego – teoria opozycji – protosemantyka zdań kategorycznych quinque voces – sylogistyka zdań asertorycznych – sylogistyka zdań modalnych – stoicka analiza form zdań złożonych – semantyka spójników zdaniowych – system dialektyki stoickiej – aporie i błędy logiczne – elementy metodologii ogólnej)
III Średniowiecze: Granice okresu – ograniczenia dostępu do źródeł – ważniejsi twórcy i ich wkład w rozwój logiki – problematyka charakterystyczna dla okresu (poszerzona analiza form zdania prostego – logiczny aspekt sporu o uniwersalia – dydaktyczna prezentacja sylogistyki zdań asertorycznych – teoria supozycji i prawa sylogizmu – dyskusja wokół sylogistyki modalnej – teoria konsekwencyj – insolubilia – metoda scholastyczna)
IV Nowożytność: Granice okresu – konieczność doboru źródeł i jego kryteria – ważniejsi twórcy i ich wkład w rozwój logiki – problematyka charakterystyczna dla okresu (kryteria prawdy – krytyka logiki formalnej – logika jako „sztuka myślenia” – semantyka formalna (geometryczna i arytmetyczna) dla zdań kategorycznych – nowe formalizmy dla sylogistyki zdań asertorycznych – elementy metodologii ogólnej: definicja i indukcja eliminacyjna)

 

Literatura obowiązkowa i uzupełniająca:

I. Bocheński, Ancient Formal Logic, Amsterdam 1963.
Ph. Boehner, Medieval Logic, Manchester 1952.
M & W. Kneale, The Development of Logic, Oxford 1962.
T. Kotarbiński, Wykłady z dziejów logiki, Łódź 1957.
B. Mates, Logika stoików, Warszawa 1971.
H. Scholz, Zarys historii logiki, Warszawa 1965.
W.Suchoń: Wykłady o dziejach logiki dawniejszej, Kraków 2001.s
E. Żarnecka-Biały, Historia logiki dawniejszej, Kraków 1995 (seria DiaLOGIKON).
 

LO08
Prowadzi prof. dr hab. Andrzej Wroński
Temat: Elementy teorii rekursji
Prerekwizyty: LO01
ECTS: 6
 
terminy
letni semestr - 60 godzin
 
warunki zaliczenia
egzamin ustny
 
Przystępna prezentacja podstawowych pojęć i twierdzeń teorii rekursji.

Szczegółowy program zajęć:

Tematyka zajęć

I

Wprowadzenie:

1. Intuicyjne pojęcie rozstrzygalności;

2. Algorytmy i funkcje obliczalne - teza Churcha.

II

Maszyny Turinga:

1. Definicje i przykłady;

2. Numeracja Gödla;

3. T-obliczalność funkcji i relacji, rekurencyjność i rekurencyjna przeliczalność;

4. Przykłady problemów nierozstrzygalnych i funkcji nieobliczalnych (problem nieśmiertelności, zawody pracowitych bobrów itp.).

III

Nierozstrzygalność:

1. Twierdzenie Churcha o nierozstrzygalności logiki elementarnej;

2. Twierdzenia Gödla, Churcha, Rossera i Tarskiego o arytmetyce;

3. Hierarchia Kleene-Mostowski.

IV

Informacja o stopniach nierozstrzygalności.

V

Informacja o maszynach niedeterministycznych, problem P=NP?

 

Literatura obowiązkowa:

 

Literatura uzupełniająca:

[1] A. Grzegorczyk, Zarys logiki matematycznej, Warszawa 1969;
[2] J.R. Shoenfield, Mathemathical Logic, AddisonWesley Publishing Co., Reading, Massachusetts 1968;
[3] S.C. Kleene, Introduction to Metamathematics, North Holland Publishing Co., Amsterdam 1967;
[4] H. Enderton, Elements of Recursion Theory, w: Handbook of Mathematical Logic, J. Barwise (ed.) North Holland Publishing Coompany, Amsterdam 1977;
[5] G. Boolos, R. Jeffrey, Computability and Logic (Second Edition), Cambridge University Press, Cambridge 1980;

[6] P. Odifreddi, Classical Recursion Theory, North Holland Publishing Coompany, Amsterdam 1992.

 

LO12
Prowadzi prof. dr hab. Wojciech Suchoń, dr Małgorzata Porębska,
Temat: Sylogistyka jako rachunek zdań zakresowych
Prerekwizyty: LO01
ECTS: 6
 
terminy
zimowy semestr - 60 godzin
 
warunki zaliczenia
egzamin pisemny
 

Założenia i cele przedmiotu

Przedstawienie aktualnego stanu sylogistyki z naciskiem na ujęcie zakresowe.

Forma i warunki zaliczenia przedmiotu, w tym zasady dopuszczenia do egzaminu, zaliczenia z przedmiotu, a także formę i warunki zaliczenia poszczególnych form zajęć wchodzących w zakres danego przedmiotu

Ocenianie ciągłe aktywności studenta;
Pisemne sprawdziany podsumowujące poszczególne merytorycznie spójne fragmenty materiału – jako podstawa dopuszczenia do egzaminu.
Egzamin z całości materiału w zimowej sesji egzaminacyjnej (termin regulaminowy) - pisemny.

Szczegółowy program zajęć:

Tematyka zajęć

I

Uwagi historyczne: O korzeniach i rozwoju sylogistyki – od Arystotelesa do wieku XX;
II Sylogistyka jako rachunek zdań zakresowych: Język rachunku zdań zakresowych – semantyczne ujęcie rachunku zdań zakresowych (stosunki zakresowe, charakterystyka prawdziwościowa spójek, prawa sylogizmu) – syntaktyczne ujęcie rachunku zdań zakresowych (redukcja);
III Przegląd sylogistyk klasycznych: standardowych (Arystotelesa, Kraszewskiego, Czeżowskiego) – niestandardowych (Wasiljewa logika pojęć, Wasiljewa logika „urojona”– osobliwych (jałowych, asorytowych, kompletnych);
IV Sylogistyki nieklasyczne: drogi rozszerzania semantyki: o nazwy puste (Sleszyński, Słupecki, Jaśkowski) – o nazwy jednostkowe (Czeżowski) – o multi-zakresy (sylogistyki modalne).

 

Literatura obowiązkowa i uzupełniająca:

T.Czeżowski, Logika, Warszawa 1960.
M & W. Kneale, The Development of Logic, Oxford 1962.
W.Suchoń: Sylogistyka. Interpretacja zakresowa, Kraków 1996.
W.Suchoń: Sylogistyki klasyczne, Kraków 2001.
E. Żarnecka-Biały, Historia logiki dawniejszej, Kraków 1995 (seria DiaLOGIKON).
 

LO13sk
Prowadzi prof. dr hab. Andrzej Wroński
Temat: Logika filozoficzna
Prerekwizyty: LO03
ECTS: 6
 
terminy
zimowy semestr - 30 godzin
letni semestr - 30 godzin
 
warunki zaliczenia
referat
 
Kształcenie umiejętności śledzenia współczesnej literatury oraz samodzielnego prezentowania wyników z obszaru logiki filozoficznej.

Szczegółowy program zajęć:

Tematyka zajęć

I

Referowanie artykułu Wilfrieda Hodgesa, Elementary Predicate Logic zamieszczonego w: Handbook of Philosophical Logic (Reidel 1983).

II

Referowanie fragmentów opracowania Keesa Doetsa, Introduction to Ehrenfeucht's Game, Schooweek Ozsl, Amsterdam, December 1999.

 

Literatura obowiązkowa:

[1] Wilfried Hodges, Elementary Predicate Logic: in Handbook of Philosophical Logic Volume I, D. Gabbay and F. Guenthner (eds), D. Reidel Publishing Company, Dordrecht 1983,

[2] Kees Doets, Introduction to Ehrenfeucht's Game, Schooweek Ozsl, Amsterdam, December 1999.

Literatura uzupełniająca:

 
 

LO14sk
Prowadzi prof. dr hab. Wojciech Suchoń
Temat: Logika - retoryka - błąd logiczny
Prerekwizyty: LO01
ECTS: 6
 
terminy
zimowy semestr - 30 godzin
letni semestr - 30 godzin
 
warunki zaliczenia
referat
 
Program seminarium (adresowanego także do doktorantów I.F.) przewiduje rozwijanie wątków z zakresu logiki ogólnej zarówno w aspekcie historycznym jak i systematycznym. Proponowane przez uczestników własne tematy wystąpień będą uwzględniane, przy czym referaty dotyczące kwestii związanych z analizą języka naturalnego, historią logiki, błędami logicznymi, a także związane z filozofią logiki mają priorytet.
 

LO16
Prowadzi prof. dr hab. Wojciech Suchoń
Temat: Wybrane problemy logiki praktycznej
Prerekwizyty: LO01
ECTS: 6
 
terminy
letni semestr - 60 godzin
 
warunki zaliczenia
egzamin pisemny
 

Założenia i cele przedmiotu

Przegląd podstawowych problemów związanych z aplikacją logiki do dyskursu prowadzonego w języku natu­ralnym – retoryka logiczna.

Forma i warunki zaliczenia przedmiotu, w tym zasady dopuszczenia do egzaminu, zaliczenia z przedmiotu, a także formę i warunki zaliczenia poszczególnych form zajęć wchodzących w zakres danego przedmiotu

Ocenianie ciągłe aktywności studenta na ćwiczeniach polegających na analizie przykładów ilustrujących tematykę wykładu – jako podstawa dopuszczenia do egzaminu

Egzamin z całości materiału w wiosennej sesji egzaminacyjnej (termin regulaminowy) - pisemny.

 

Szczegółowy program zajęć:

Tematyka zajęć

I

Logika jako „organon” – aporie powstające przy aplikacji logiki do rozumowań języka naturalnego – Critical thinking, new rhetoric jako wyraz kryzysu logiki współczesnej – więź logiki z retoryką;
II Dyskusja zasięg stosowalnoś­ci środków formalnych – problem pojmowania prawdy jako źródło aporii – specyfika błędów logicznych;
III Klasyczne błędy logiczne (wieloznaczność: homonimia – nieostrość – okazjonalność – amfibologia);
IV Logika „nieformalna” i próby jej formalizacji: entymematy – presupozycje – implikatury;);
V Rachunki logiczne wykraczające poza standardy logiki elementarnej: Logika dyskusyjna Jaśkowskiego D2 – logika deontyczna DKRZ – logika erotetyczna Wiśniewskiego PZ?).

 

Literatura obowiązkowa i uzupełniająca:

Ajdukiewicz K., Logika pragmatyczna, Warszawa 1965.
Hołówka T.,
Błędy – spory – argumenty (szkice z logiki stosowanej), Warszawa 1998.
Hołówka T., Kultura logiczna w przykładach, Warszawa 2005.
Marciszewski W., Logika z retorycznego punktu widzenia, Warszawa 1991.
Perelman Ch., Imperium retoryki. Retoryka i argumentacja, Warszawa 2002.
Stanosz B., Logika języka naturalnego, Warszawa 1999.
Szymanek K., Sztuka argumentacji. Słownik terminologiczny, Warszawa 2001.
Szymanek K., Argument z podobieństwa, Katowice 2008.
Szymanek K., Wieczorek K.A., Wójcik A.S., Sztuka argumentacji. Ćwiczenia w badaniu argumentów, Warszawa 2003.
Tokarz M., Elementy pragmatyki logicznej, Warszawa 1993.
Tokarz M., Argumentacja, perswazja, manipulacja, Gdańsk 2006.
Tokarz M., Ćwiczenia z wnioskowania i argumentacji, Tychy 2006.
Trzęsicki K., Logika nieformalna, Warszawa–Białystok 1995.
Żarnecka‑Biały E., Mała logika. Podstawy logicznej analizy tekstów, wnioskowania i argumentacji, Kraków 2006.
 

LO17
Prowadzi dr Jerzy Hanusek
Temat: Wstęp do algebry uniwersalnej
Prerekwizyty: LO01p
ECTS: 6
 
terminy
zimowy semestr - 60 godzin
 
warunki zaliczenia
egzamin ustny
 

Celem jest zapoznanie słuchaczy z podstawowymi pojęciami, konstrukcjami i twierdzeniami algebry uniwersalnej. Przedstawionym twierdzeniom towarzyszą dowody. Przedstawione zostaną związki między problematyką algebraiczną i logiczną (algebraizacja logiki). Na ćwiczeniach uczestnicy kursu rozwiązują zadania, mające na celu praktyczne zapoznanie się z technikami rachunkowymi stosowanymi w praktyce algebraicznej.

Szczegółowy program zajęć:

Tematyka zajęć

I

A. Ogólne pojęcie algebry, algebra indeksowana i nieindeksowana, rodzaje algebr: unarne, grupoidy, skończone, trywialne, skończonego typu, półgrupy, monoidy, grupy, półkraty, kraty. Pojęcie operacji termalnej i wielomianowej oraz klonu operacji.

B. Podstawowe pojęcia algebraiczne: poduniwersum, homomorfizm, kongruencja, kraty poduniwersów i kongruencji, monoid endomorfizmów, operatory klasowe, rozmaitości. Własności krat.

C. Podstawowe konstrukcje algebraiczne: podalgebra, algebra ilorazowa, produkt algebr

D. Twierdzenia o izomomorfizmie wraz z dowodami

E. Pojęcie operatora domknięcia, algebraiczne operatory domknięcia.

F. Algebry Boole'a, pojęcie filtru i ultrafiltru. Produkty zredukowane algebr i ultraprodukty. Twierdzenie Łosia o ultraprodukcie. Twierdzenia preserweracyjne: zachowawanie zdań różnego typu w konstrukcjach algebraicznych.

G. Twierdzenie o zwartości, dowód z wykorzystanie ultraproduktu.

H. Algebra Lindenbauma-Tarskiego, związki między własnościami algebraicznymi i metateoretycznymi.

I. Pojęcie systemu dedukcyjnego. Algebraizacja systemów dedukcyjnych. Procedura Lindenbauma-Tarskiego. Algebry Heytinga

J. Twierdzenia Tarskiego o rozmaitościach, klasy definiowane poprzez identyczności. Twierdzenia Birkhoffa

K. Twierdzenie o korespondencji. Algebry prosto i podprosto nierozkładalne. Twierdzenia o reprezentacji.

L. Algebry wolne

 

Literatura obowiązkowa:

-----

Literatura uzupełniająca:

1. Burris S., Sankappanavar H. P. , "A course in Universal Algebra", Springer Verlag New York Inc., 1981

2. McKenzie R. N., McNulty G. F., Taylor W.F., "Algebras, Lattices, Varieties",

Wadsworth Inc. 1987

3. Marek W., Onyszkiewicz J., "Elementy logiki I teorii mnogości w zadaniach", PWN 1973

4. Blok W.J., Pigozzi D., "Algebraizable logics", American Mathematical Society, Providence, Rhode Island, USA 1989

5. Blok W.J., Pogozzi D., "Abstract Algebraic Logic and the Deduction Theorem", manuscript 2001

 

LO19
Prowadzi dr Jerzy Hanusek
Temat: Arytmetyka
Prerekwizyty: LO01p
ECTS: 6
 
terminy
letni semestr - 60 godzin
 
warunki zaliczenia
egzamin ustny
 

Zamierzeniem jest zapoznanie słuchaczy z rozmaitymi zagadnieniami logicznymi wiążącymi się z pojęciem liczb naturalnych: od dobrze znanych liczb naturalnych do najistotniejszych twierdzeń dotyczących teorii formalnych. Wykład i ćwiczenia obejmują również przypomnienie podstawowych wiadomości z Teorii Mnogości i Teorii Modeli. Przedstawianym twierdzeniom towarzyszą na ogół dowody.

Szczegółowy program zajęć:

Tematyka zajęć

I

A. Teoria mnogości: system aksjomatyczny Zermelo-Fraenkla z aksjomatem wyboru (ZFC), znaczenie poszczególnych aksjomatów, podstawowe konstrukcje teoriomnogościowe

B. Teoria modeli: pojęcia języka elementarnego i modelu podobnego do tego języka, pojęcie interpretacji, definicja spełniania formuły w modelu

C. Teorie arytmetyczne: postulaty Dedekinda, nieelementarna teoria artytmetyki Peano, teorie elementarne Robinsona i Peano, aksjomaty, pojęcie kategoryczności teorii, dowód kategoryczności nieelementarnej artytmetyki Peano, relacja między arytmetyką Robinsona i arytmetyką Peano, pojęcie modelu arytmetycznego i standardowego arytmetyki

D. liczby naturalne w teorii mnogości: genetyczna konstrukcja liczb naturalnych (całkowitych, wymiernych, rzeczywistych), definicje indukcyjne, twierdzenie o definiowaniu przez indukcję wraz z dowodem

E. Pojęcie interpretowalności jednej teorii w drugiej: interpretacja arytmetyki Peano w teorii mnogości ZFC, interpretacja tzw. skończonej teorii mnogości w arytmetyce Peano.

F. Twierdzenie o pełności Henkina (szczegółowy dowód), twierdzenie Godla-Malcewa jako wniosek z twierdzenia Henkina.

G. Niestandardowe modele arytmetyki: niestandardowe liczby naturalne, dowód istnienia modelu niestandardowego, badanie jego zawartości, porządek w modelu niestandardowym, twierdzenie o istnieniu nieprzeliczalnie wielu przeliczalnych niestandardowych modeli arytmetyki wraz z dowodem

H. Funkcje rekurencyjne i pojęcie reprezentowalności funkcji rekurencyjnych, arytmetyzacja składni, predykaty prawdy i dowiedlności. Pojęcie aksjomatyzowalności, rozstrzygalności, zupełności teorii elementarnych. Twierdzenia metateoretyczne będące konsekwencją reprezentowalności funkcji rekurencyjnych.

 

Literatura obowiązkowa:

-----

Literatura uzupełniająca:

1. Kuratowski K., Mostowski A. , "Teoria Mnogości wraz z wstępem do opisowej Teorii Mnogości", PWN, Warszawa 1978

2. Fraenkel A.A. , Bar-Hillel Y., Levy A. , "Found of set theory", Studies in Logic and The Founds of Mathematics, vol. 67, North-Holland Publishing Company-Amsterdam, 1973

3. Grzegorczyk Andrzej, "Zarys Logiki matematycznej", PWN 1981

4. Boolos G., Jeffrey R., "Computability and Logic", Cambridge University Press, 1995

5. Judah H., Goldstern M., "Incompleteness Phenomenon. A New course in Mathematical Logic", A.K. Peters Ltd, 1995

 

LO25
Prowadzi prof. dr hab. Jan Woleński
Temat: Philosophical Logic
Prerekwizyty: LO01p, EP01p
ECTS: 6
 
terminy
letni semestr - 30 godzin
 
warunki zaliczenia
praca pisemna
 
Program:
  1. Philosophy and logic: historical connections;
  2. Philosophy and logic: systematic connections;
  3. Modal logic;
  4. Deontic logic;
  5. Epistemic logic;
  6. Other modal-like logical systems;
  7. Logic and existence;
  8. Logic and language;
  9. Logical analysis of philosophical concepts: truth;
  10. Logical analysis of philosopohical concepts: knowledge;
  11. Logical analysis of philosophical concepts: being;
  12. Logical analysis of philosophical concepts: transcendentals;

Literatura: w trakcie zajęć.

 

LO99
Prowadzi 
Temat: Wykład monograficzny z logiki
Prerekwizyty: EP01p
ECTS: 0
 
terminy
 
warunki zaliczenia
Wykład - efemeryda przedstawiany jednorazowo dla studentów filozofii w siedzibie Instytutu; wymaga zadeklarowania na KARCIE ZGŁOSZENIA WYKŁADÓW MONOGRAFICZNYCH.
 

ON00
Prowadzi 
Temat: Wykład pozainstytutowy z ontologii
Prerekwizyty: ON01p;ON02p
ECTS: 0
 
terminy
 
warunki zaliczenia
Tematyka wg merytorycznie umotywowanego zgłoszenia studenta. Podjęcie takiego kursu wymaga akceptacji dyrektora ds. dydaktycznych IF. Kurs może być wysłuchany na innym kierunku Wydziału Filozoficznego, dowolnym innym wydziale UJ, a nawet na innej uczelni.
 

ON01p.a
Prowadzi dr hab. Jerzy Szymura
Temat: Ontologia I. Podstawowe problemy i kategorie ontologiczne. (Dla studentów II roku trzyletnich studiów licencjackich)
Prerekwizyty: RO01p
ECTS: 6
 
terminy
zimowy semestr - 60 godzin
 
warunki zaliczenia
egzamin pisemny
praca pisemna
pożytecznie aktywny udział w konwersatorium

 

Wstępna część kursu będzie prezentacją różnych rozumień ontologii i metafizyki. Omówiony zostanie stosunek różnych rodzajów metafizyki – resp. ontologii – do różnych typów sceptycyzmu, różnie pojmowanego „zdrowego rozsądku” i różnie rozumianej nauki. W związku z tym przedstawione i zanalizowane zostaną różne zadania i metody metafizyki, resp. ontologii.

Głównym przedmiotem wykładu będzie ontologia pojmowana jako teoria kategorii bytu. Do podstawowych kategorii ontologicznych analizowanych w trakcie kursu będą należały pojęcia: bytu i niebytu, przedmiotu, powszechnika i indywiduum, substancji, własności i relacji, stanu rzeczy i sądu, faktu, tożsamości, sprzeczności, istnienia, możliwości i konieczności, zjawiska i rzeczywistości, pierwszej osoby, świata zewnętrznego i innych umysłów.

Literatura obowiązkowa:

  1. Arystoteles, Metafizyka, opr. K. Leśniak, UKF, PWN, Warszawa 1983, [stamtąd:] Księga G (IV), s. 71-102; Księga Z (VII), s. 158-203; [także w:] M.A. Krąpiec, A. Żeleźnik, Arystotelesa koncepcja substancji, Tow. Nauk. KUL, Lublin 1966, Księga G, s. 83-102; Księga Z, s.109-136.
  2. Tomasz z Akwinu, Byt i istota , tłum. W. Seńko [w:] „Znak” 1965, nr 1 (127), s. 52-72; [także w:] Byt i istota. Św. Tomasza „De ente et essentia”, tłum. i opr. M. A. Krąpiec, Tow. Nauk. KUL, Lublin 1994.
  3. G. Frege, Sens i znaczenie [w:] Pisma semantyczne, BKF, PWN, Warszawa 1977, s. 60 – 88.
  4. B. Russell, Problemy filozofii, [stamtąd:] Rozdz. 9. Świat powszechników i Rozdz. 10. Nasza wiedza o powszechnikach, Wyd. Naukowe PWN, Warszawa 1995, s. 102-121.
  5. K. Ajdukiewicz, Problemat transcendentalnego idealizmu w sformułowaniu semantycznym [w:] Język i poznanie, PWN, Warszawa 1985, t. 1, s. 264-277.
  6. D. Davidson, O schemacie pojęciowym [ w:] „Literatura na Świecie” 1991, nr 5, s. 100-119.
  7. M. Dummett, Realizm, tłum. T. Placek, P. Turnau [w:] „Principia” VII, s. 5-31.
  8. C. Wright, Realizm, znaczenie i prawda [w:] Metafizyka w filozofii analitycznej, red. T. Szubka, Tow. Naukowe KUL, Lublin 1995, s. 295-325.
  9. M. Black, Zasada identyczności rzeczy nieodróżnialnych, przeł. M. Iwanicki [w:] „Roczniki Filozoficzne” LV (2007), s. 285-296.
  10. D. Lewis, Światy możliwe [w:] Metafizyka w filozofii analitycznej, op. cit., s. 127-135.
  11. R. C. Stalnaker, Światy możliwe [w:] Metafizyka w filozofii analitycznej, op. cit, s.137-154.
  12. S. Kripke, Nazywanie a konieczność , PAX, Warszawa 1988 ( bez Przedmowy).
  13. K. Paprzycka, O możliwości antyredukcjonizmu, Temper, Warszawa 2005 [stamtąd:] Część I. Spór o antyredukcjonizm w filozofii umysłu, s. 25-52.
  14. R. Rorty, Identyczność ciała i umysłu [w:] Filozofia umysłu, red. B. Chwedeńczuk, Aletheia, Warszawa 1995, s. 215-244.
  15. T. Nagel, Widok znikąd, przeł. C. Cieśliński, Aletheia, Warszawa 1997, [stamtąd:] II. Umysł, s. 19-36; III. Umysł i ciało, s. 37-66; IV. Obiektywna jaźń, s. 67-81.
  16. R. Ingarden, Spór o istnienie świata, PWN, Warszawa 1960, [stamtąd:] Rozdz. III. Podstawowe pojęcia egzystencjalne, s. 75-146.

Literatura uzupełniająca:

  1. W. Stróżewski, Ontologia, Znak-Aureus, Kraków 2004
 

ON01p.b
Prowadzi dr Sebastian Kołodziejczyk
Temat: Ontologia I
Prerekwizyty: RO01, LO01
ECTS: 6
 
terminy
letni semestr - 60 godzin
 
warunki zaliczenia
egzamin pisemny
aktywne uczestnictwo w zajęciach
praca pisemna
 

Celem kursu jest zapoznanie słuchaczy z podstawowymi pojęciami i tezami ontologii, głównie dotyczącymi takich zagadnień, jak istnienie, istota, przedmiot, powszechność i partykularność.

Program kursu będzie przedstawiał się następująco:

Wykład 1. Wprowadzenie. Koncepcje metafizyki.
Wykład 2. Krytyka i odrodzenie metafizyki.
Wykład 3. Krytyka i odrodzenie metafizyki – filozofia współczesna.
Wykład 4. Problematyka bytu i istnienia. Podejście klasyczne.
Wykład 5. Problematyka bytu i istnienia. Podejście współczesne.
Wykład 6. Problematyka istoty (natury). Koncepcje klasyczne.
Wykład 7. Problematyka istoty (natury). Stanowiska współczesne.
Wykład 8. Teorie przedmiotu: substancjalna, substratywna i wiązkowa.
Wykład 9. Uniwersalia. Stanowiska tradycyjne i współczesne.
Wykład 10. Uniwersalia i transcendentalia.
Wykład 11. Identyczność i tożsamość osobowa.
Wykład 12. Problem determinizmu i wolności.
Wykład 13. Spór o naturę umysłu.
Wykład 14. Spór o realizm.

Szczegóły dotyczące literatury obowiązującej w ramach kursu zostaną podane na pierwszych zajęciach.

Warunki zaliczenia: aktywność na ćwiczeniach, praca pisemna, egzamin pisemny

 

ON01p.c
Prowadzi dr Sebastian Kołodziejczyk
Temat: Wprowadzenie do ontologii
Prerekwizyty: RO01, LO01
ECTS: 6
 
terminy
zimowy semestr - 60 godzin
 
warunki zaliczenia
egzamin pisemny
aktywne uczestnictwo w zajęciach
praca pisemna
 

Celem kursu jest zapoznanie słuchaczy z podstawowymi pojęciami i tezami ontologii, głównie dotyczącymi takich zagadnień, jak istnienie, istota, przedmiot, powszechność i partykularność. Program kursu będzie przedstawiał się następująco:

 

Wykład 1. Wprowadzenie. Koncepcje metafizyki.
Wykład 2. Krytyka metafizyki. Problemy metodologiczno-semantyczne.
Wykład 3. Krytyka metafizyki. Problemy przedmiotowo-teleologiczne.
Wykład 4. Odrodzenie dyskursu metafizycznego w filozofii współczesnej.
Wykład 5. Problematyka bytu i istnienia. Podejście klasyczne.
Wykład 6. Problematyka bytu i istnienia. Podejście współczesne.
Wykład 7. Problematyka istoty (natury). Stanowiska klasyczne i współczesne.
Wykład 8. Teorie przedmiotu: substancjalna, substratywna i wiązkowa.
Wykład 9. Uniwersalia. Stanowiska tradycyjne i współczesne.
Wykład 10. Transcendentalia.
Wykład 11. Identyczność i tożsamość osobowa.
Wykład 12. Problem determinizmu i wolności.
Wykład 13. Spór o naturę umysłu.
Wykład 14. Spór o realizm.

Szczegóły dotyczące literatury obowiązującej w ramach kursu zostaną podane na pierwszych zajęciach. Jeśli Uczestnicy będą zainteresowani, część lektur może być w j. angielskim.

 

ON02p.a
Prowadzi dr hab. Jerzy Szymura
Temat: Ontologia II. Uniwersalia, prawda, realizm.
Prerekwizyty: ON01p
ECTS: 6
 
terminy
letni semestr - 60 godzin
 
warunki zaliczenia
egzamin pisemny
praca pisemna
pożytecznie aktywny udział w konwersatorium

 

Głównym zadaniem kursu będzie pokazanie sposobów, w jakie wybór teorii uniwersaliów przesądza o rozstrzygnięciu innych problemów ontologicznych i epistemologicznych.

Najwięcej miejsca zajmie krytyczna analiza różnych koncepcji powszechników. Omawiane będą między innymi: nominalizm fonograficzny, nominalizm teoriomnogościowy, nominalizm mereologiczny, nominalizm prostego podobieństwa, teoria tropów, koncepcja znaczenia rodzinowego, realizm idealnego wzorca, realizm niedookreślonego pojęcia, realizm stopniowalnej cechy, scjentystyczny realizm własności fizycznych i teoria tzw. konkretnego powszechnika.

Zostaną pokazane konieczne związki między określonymi rozwiązaniami kwestii uniwersaliów i określonymi teoriami prawdziwości – deflacyjnymi, minimalistycznymi, pragmatycznymi, koherencyjnymi, korespondencyjnymi i identycznościowymi – co powinno wzbogacić obiegowe interpretacje niektórych z nich. W szczególności okaże się, że co najmniej te wersje koncepcji prawdy jako zgodności sądu z rzeczywistością, które zakładają eksternalistyczną koncepcję znaczenia jako warunków prawdziwości, są w istocie różnymi odmianami teorii identycznościowej, utożsamiającej sąd prawdziwy ze stwierdzanym w nim stanem rzeczy. W rezultacie zaproponowana zostanie tzw. adiustacyjna teoria prawdy, w ramach której problem prawdy redukuje się do problemu uniwersaliów.

Pojawi się kwestia, czy wszystkie rozważane teorie można adekwatnie podzielić na realistyczne i antyrealistyczne w sensie zaproponowanym przez M. Dummetta.

Omówione będą zalety i wady antyrealizmu.

Literatura obowiązkowa:

  1. W. V. O. Quine, O tym, co istnieje [w:] Z punktu widzenia logiki, przeł. B. Stanosz, PWN, Warszawa 1969, s. 9-34.
  2. Arystoteles, Kategorie i hermeneutyka z dodaniem Isagogi Porfiriusza, przeł. K. Leśniak PWN, Warszawa 2975 [stamtąd:] Arystoteles, Kategorie. Rozdziały I-VI (s.3-14) i Porfiriusz,Wstęp do „Kategorii” Arystotelesa (s.85-114).
  3. Jan Duns Szkot, Czy substancja materialna ze swej natury jest substancją jednostkową i indywidualną, przeł. Martyna Koszkało, [w:] Elżbieta Jung-Palczewska Wszystko to ze zdziwienia. Antologia tekstów filozoficznych z XIV wieku, WN PWN, Warszawa 2000, s. 51–75.
  4. W. Ockham, Suma logiczna, przeł. T. Włodarczyk, BKF, PWN, Warszawa 1971 [stamtąd:] Księga I, rozdziały 1-18, s. 11-85.
  5. D. M. Armstrong, Czy naturalista może wierzyć w uniwersalia, przeł. M. Hempoliński [w:] „Studia Filozoficzne 1986, nr 4, s. 3-13; [oraz w:] Co istnieje? Ed. J. J. Jadacki, T. Bigaj, A. Lissowska, Wyd. PETIT, Warszawa 1996, t. I, s. 190-201.
  6. F. H. Bradley, Zjawisko a rzeczywistość. Rozważania metafizyczne, przeł. J. Szymura, Wydawnictwo Comer, Toruń 1996 [stamtąd:] Rozdziały I-III, s. 9-31.
  7. B. Russell, Problemy filozofii, Wyd. Naukowe PWN, Warszawa 1995 [stamtąd:] Rozdz. 9. Świat powszechników (s. 102-111) i Rozdz. 12. Prawda i fałsz (s. 131-142).
  8. D. Dennett, Rzeczywiste wzorce przeł. M. Miłkowski [w:] Analityczna metafizyka umysłu, IFiS PAN, Warszawa 2008 s. 299 – 325
  9. S. A. Kripke, Wittgenstein o regułach i języku prywatnym, przeł. K. Posłajko i L. Wroński, Aletheia, Spacja, Warszawa 2007.
  10. G. E. Moore, Z głównych zagadnień filozofii, przeł. Cz. Znamierowski, PWN, Warszawa 1967 [stamtąd:] Rozdz. XVII Prawdy i uniwersalia (s. 550-576) i Rozdz. XVIII Stosunki, cechy i podobieństwa (s. 577-603).
  11. G. Frege, Myśl, przeł. B. Wolniewicz, [w:] Pisma semantyczne, Warszawa, PWN, 1977, s. 101 – 129.
  12. W. V. O. Quine, Na tropach prawdy, przeł. B. Stanosz, Aletheia, Spacja , Warszawa 997.
  13. J. Szymura O stwierdzaniu faktów [w:] „Przegląd Filozoficzny”, 2000, nr 2, s. 47-67.
  14. C. Wright, Prawda: przegląd tradycyjnego sporu, przeł. T. Szubka [w:] „Kwartalnik Filozoficzny”, 2000, T. XXVIII, z. 4, s. 153-189.

Literatura uzupełniająca:

  1. A. Chrudzimski, Realistyczne teorie uniwersaliów (w:) Przewodnik po metafizyce, red. S. T. Kołodziejczyk, WAM, Kraków 2011, s. 127-159.
  2. J. Szymura, Nominalizm, tamże, s. 161-210.
  3. T. Szubka, Realizm i antyrealizm, tamże,,s. 519-548.
 

ON02p.b
Prowadzi dr Sebastian Kołodziejczyk
Temat: Ontologia II : Istnienie i identyczność
Prerekwizyty: RO01p, LO01, ON01, EP01
ECTS: 6
 
terminy
letni semestr - 60 godzin
 
warunki zaliczenia
egzamin pisemny
aktywne uczestnictwo w zajęciach
praca pisemna
 

Kurs zaawansowany z ontologii, podczas którego Słuchacz zapozna się i pogłębi zagadnienia istnienia, identyczności (także osobowej), istoty i modalności. Wstępny program wykładów przewiduje następujący porządek:

Wykład 1. Istnienie i identyczność. Wprowadzenie do problematyki.
Wykład 2. Istnienie jako fenomen metafizyczny.
Wykład 3. Nieanalityczne teorie istnienia i bytu.
Wykład 4. Koncepcje istnienia jako pojęcia pierwszego rzędu i ich krytyka.
Wykład 5. Koncepcje istnienia jako pojęcia drugiego rzędu i ich krytyka.
Wykład 6. Istnienie i kwantyfikacja.
Wykład 7. Identyczność: problem czy pseudoproblem?
Wykład 8. Logiczna, semantyczna i ontologiczna struktura problemu identyczności.
Wykład 9. Identyczność przedmiotów trwających w czasie: podstawowe teorie.
Wykład 10. Identyczność przedmiotów trwających w czasie: argumenty za i przeciw.
Wykład 11. Identyczność osobowa.
Wykład 12. Esencjalizm klasyczny i współczesny.
Wykład 13. Semantyczny i logiczny wymiar esencjalizmu.
Wykład 14. Esencjalizm a własności modalne.

Szczegóły dotyczące literatury obowiązującej w ramach kursu zostaną podane na pierwszych zajęciach. Część lektur może być w j. angielskim.

 

ON07
Prowadzi prof. dr hab. Józef Lipiec
Temat: Ontologia bytu realnego
Prerekwizyty: ON01p
ECTS: 6
 
terminy
zimowy semestr - 60 godzin
 
warunki zaliczenia
egzamin ustny
praca pisemna
 
Byt realny. Istota i kryteria realności. Rzeczy i relacje. Stany i procesy. Przedmiot realny i jego struktura. Tożsamość i zmienność. Kreacja i kontynuacja. Universum realne.
 

ON12
Prowadzi prof. dr hab. Józef Lipiec
Temat: Filozofia miłości
Prerekwizyty: HF01;ON01;PO12
ECTS: 6
 
terminy
zimowy semestr - 60 godzin
 
warunki zaliczenia
egzamin ustny
praca pisemna
 

Człowiek abstrakcyjny (bezpłciowy) a człowiek skonkretyzowany. Ciało i świadomość bytu płciowo określonego. Ontologiczna analiza wybranych miłosnych mitów. Platońska wizja poszukujących się "połówek". Adam i Ewa w raju. Don Juan. Romeo i Julia.

Trzy pojęcia miłości:
(a) stan podmiotowy,
(b) relacja między ludźmi,
(c) enklawa wyższego rzędu.

Podmiot miłosny. Dialektyka miłosnych powikłań. Miłość jako szczęście i jako dramat egzystencji. Autoteliczność i instrumentalizm: miłość dla siebie a miłość dla bytu i gatunku ludzkiego.

 

ON19
Prowadzi dr hab. Jerzy Gołosz
Temat: Filozofia czasu i przestrzeni
Prerekwizyty: ON01p,EP01p
ECTS: 5
 
terminy
zimowy semestr - 60 godzin
 
warunki zaliczenia
egzamin ustny
 

Celem kursu jest zaznajomienie uczestników kursu z podstawowymi zagadnieniami z zakresu filozofii czasu i przestrzeni, sposobami ich rozwiązywania oraz argumentami, jakich używano przy ich analizie.

Przedmiotem analizy będą następujące problemy: dlaczego czas i przestrzeń zastąpione zostały czasoprzestrzenią, na czym polega problem konwencjonalności geometrii czasoprzestrzeni, spór pomiędzy absolutystyczną i relacjonistyczną koncepcją ruchu, spór o ontologiczny status czasu i przestrzeni (czasoprzestrzeni), problem istnienia przeszłości, teraźniejszości i przyszłości, problemy anizotropii czasu, realności upływu czasu oraz kontrowersja dotycząca sposobu trwania rzeczy w czasie.

Kurs oparty jest na trzech podstawowych założeniach: realizmu ontologicznego i naukowego oraz obiektywnego istnienia czasu i przestrzeni.

Szczegółowy program zajęć:

 

Tematyka zajęć

I Podstawowe własności matematyczne czasu i przestrzeni. Czas i przestrzeń a czasoprzestrzeń.
II Problem konwencjonalności struktury czasoprzestrzeni.
III Obiektywistyczne i subiektywistyczne koncepcje upływu czasu.
IV Upływ czasu i fizyka
V Asymetria czasu i asymetria procesów w czasie.
VI Problem obiektywności istnienia przeszłości, teraźniejszości i przyszłości (prezentyzm i różne wersje blokowych koncepcji czasu).
VII Spór o sposób trwania rzeczy w czasie (endurantyzm, perdurantyzm) i problem zmiany.
VIII Upływ czasu i język (A-ciągi i B-ciągi, argumenty McTaggarta, Priora, oraz tzw. argumenty z weryfikatora i z relacji).
IX Symetrie czasoprzestrzenne i spór o naturę ruchu (absolutystyczne i relacjonistyczne koncepcje ruchu).
X Ontologiczny status czasu, przestrzeni oraz czasoprzestrzeni (substancjalizm, relacjonizm, atrybutywizm). Historyczne tło sporu.

 

Teksty analizowane na ćwiczeniach:

  1. Sklar, L. (1974), Space, Time, and Spacetime, University of California Press, Berkeley, s. 13 – 25, 398- 411.
  2. Hawking, S. Krótka historia czasu, r. II, III.
  3. Gödel, K. (1949), “A Remark about the Relationship between Relativity Theory and Idealistic Philosophy”, [w:] P. A. Shilpp (1949), s. 557 – 562.
  4. Poincare, H. Nauka i hipoteza, rozdz. I, III, IV (fragmenty), Nauka i metoda, rozdz. III (fragmenty).
  5. Davies, P. „Zagadka upływającego czasu”, Świat Nauki, 11, 2002.
  6. Broad, C. D. (1938), An Examination of McTaggart’s Philosophy, [w:] Gale (1968), s. 117 – 128.
  7. Loux, M. J. (1998), Metaphysics. A Contemporary Introduction, s. 203 – 222.
  8. Platon, Timajos, 27a-34b, 37d-39, 48a-56d; Państwo, ks. VI, 509b-511e.
  9. Św. Augustyn, Wyznania, ks. 11.
  10. Newton, I. (1986), „Scholium”, Zagadnienia Filozoficzne w Nauce, 8, 88-98.
  11. Leibniz, G. W. (1969), „Polemika z S. Clarke’iem”, [w:] Wyznanie wiary filozofa, s. 321-347, 355-364, 385-392, 416-418.
  12. Earman, J. (1989), World Enough and Spacetime, s. 6-7, 11-15, 61-65.
  13. McTaggart, J. M. E. (1927), The Nature of Existence, [w:] Hempoliński, (1994), s. 362 – 368.

 

Literatura obowiązkowa:

  1. Św. Augustyn, Wyznania, ks. 11.
  2. Davies, P. „Zagadka upływającego czasu”, Świat Nauki, 11, 2002.
  3. Earman, J. (1989), World Enough and Space-Time, Cambridge, MIT Press.
  4. Gale, R. M. (red.), The Philosophy of Time, Macmillan, London (1968).
  5. Gödel, K. (1949), “A Remark about the Relationship between Relativity Theory and Idealistic Philosophy”, [w:] P. A. Shilpp (red.), Albert Einstein: Philosopher-Scientist, Open Court, La Salle, (1949), s. 557 – 562.
  6. Leibniz, G. W. (1969), „Polemika z S. Clarke’iem”, Wyznanie wiary filozofa,  PWN, Warszawa.
  7. Loux, M. J. (1998), Metaphysics. A Contemporary Introduction, Routledge, London.
  8. Newton, I. (1986), „Scholium”, Zagadnienia Filozoficzne w Nauce, 8, s. 88-98. 
  9. Platon, Timajos, Państwo.
  10. Poincare, H. (1908), Nauka i hipoteza, Nakład J. Mortkowicza, Warszawa.
  11. Savitt, S. F. (2001), “Being and Becoming in Modern Physics”, [w:] The Stanford Encyclopedia of Philosophy, (Fall 2008 Edition), Edward N. Zalta (red.), URL = http://plato.stanford.edu/archives/fall2008/entries/spacetime-bebecome/>).
  12. Sklar, L. (1974). Space, Time and Spacetime, University of California Press, Berkeley.

Literatura uzupełniająca:

  1. Davies P. (2002), Czas Niedokończona rewolucja Einsteina, Prószyński i Spółka, Warszawa.
  2. Eilstein, H. (1994), “O transjentyźmie (I, II)” Filozofia Nauki, 2, 49-67, 3-4, 69-91.
  3. Einstein, (1999), Pisma filozoficzne, Wydawnictwo IFiS PAN, Warszawa.
  4. Friedman, M. (1983), Foundations of Space-Time Theories, Princeton University Press, Princeton.
  5. Gołosz, J. (2001), Spór o naturę czasu i przestrzeni, WUJ, Kraków.
  6. Gołosz, J. (2011), Upływ czasu i ontologia, WUJ, (w druku).
  7. Hawking, S. (1990), Krótka historia czasu, Wyd. „Alfa”, Warszawa.
  8. Heller, M. (1993): Fizyka ruchu i czasoprzestrzeni, Warszawa, PWN.
  9. Hempoliński, M. (red.), Ontologia. Wybór tekstów klasycznych, Ossolineum, Wrocław (1994).
  10. Hinchliff, M. (1996), “The Puzzle of Change”, Philosophical Perspectives, 10, Metaphysics, s. 119- 136.
  11. Kartezjusz, Zasady filozofii, cz. II.
  12. Misiek, J., Werszowiec Płazowski, J. (red.) Filozofia czasoprzestrzeni. Wybór tekstów, Skrypt UJ (1988).
  13. Penrose, R. (1996), Nowy umysł cesarza, PWN, Warszawa.
  14. Poincare, H. (1911), Nauka i metoda, Nakład J. Mortkowicza, Warszawa.
  15. Savitt, S. F. (1996), “The Direction of Time”, Brit. J. Phil. Sci., 47, s. 347- 370.
 

ON20s
Prowadzi dr hab. Andrzej J. Nowak
Temat: Przedstawienie - przedmiot - rzecz. Seminarium ontologiczno - semiotyczne
Prerekwizyty: LO01p, ON01p
ECTS: 6
 
terminy
letni semestr - 60 godzin
 
warunki zaliczenia
aktywne uczestnictwo w zajęciach
referat
 

Seminarium poświęcone zagadnieniem z pogranicza ontologii oraz filozoficznej semiotyki, nazywanej w kręgach perice'ologów semeiotyką lub fenomenologią mediacji. Omawiane będą między innymi następujące zagadnienia:

  1. istota a jakość (punktem wyjścia VII List Platona);

  2. podobieństwo (jakości) a różnica (istoty);

  3. tożsamość a takożsamość (podobieństwo);

  4. tożsamości przedmiotu – jej typy (z zagadnień szczegółowych: jakościowa a numeryczna u Ingardena, suchness a identity u Peirce'a itp.);

  5. status zdań stwierdzających tożsamość przedmiotów;

  6. formalno-ontologiczne i egzystencjalne zróżnicowanie przedmiotów (z zagadnień szczegółowych: uniwersalia a generalia u Peiece'a, jakości idealne a idee u Ingardena, Peirce'a rozróżnienie między przedmiotem dynamicznym a bezpośrednim i Ingardena rozróżnienie między przedmiotem także intencjonalnym a czysto intencjonalnym, przedmiot intencjonalny wg. Husserla z fazy Dociekań logicznych a przedmiot czysto intencjonalny wg Ingardena; continuum a individuum wg Peirce'a; przedmioty proste a fakty w ujęciu Wittgensteina; Firstness/Secondness Peirce'a a przedmiot/fakt Wittgensteina; itp.)

  7. przedstawienie a tożsamość: intencja, reprezentacja i interpretacja a tożsamość przedmiotu (z zagadnień szczegółowych: o perspektywie relatywizacji tożsamości przedmiotu do semiotycznego systemu reprezentacji i/lub interpretacji);

  8. dodatek: o niektórych systemach metafizycznych, kwestionujących prawo tożsamości.

Seminarium przeznaczone jest głównie dla doktorantów i studentów lat starszych.

 

ON21
Prowadzi dr hab. Jan Czerniawski
Temat: Czas, przestrzeń, ruch
Prerekwizyty: LO01p,ON01p
ECTS: 6
 
terminy
letni semestr - 60 godzin
 
warunki zaliczenia
egzamin ustny
praca pisemna
 
Zapoznanie uczestników z problematyką natury czasu i przestrzeni oraz względności ruchu, zwłaszcza w kontekście szczególnej teorii względności, lecz również w nawiązaniu do ujęć historycznych. Wymagane jest uprzednie zaliczenie kursów podstawowych z logiki i ontologii. Zakłada się znajomość podstawowych pojęć matematycznych na poziomie szkoły średniej. Pożądana, choć nie obligatoryjna, jest też bierna znajomość języka angielskiego i/lub niemieckiego.

Szczegółowy program zajęć:

Tematyka zajęć

I

Paradoksy ruchu

II

Upływ czasu a relacje czasowe

III

Problem próżni. Spór o naturę przestrzeni

IV

Zasada względności. Czasoprzestrzeń

V

Dynamiczna interpretacja teorii względności

VI

Epistemologiczny status geometrii

VII

Zasada Macha

VIII

Teoria względności a względność ruchu

 

Literatura obowiązkowa:

Platon „Timajos”, Arystoteles „Fizyka”, św. Augustyn „Wyznania” ks. 11, R. Descartes „Zasady filozofii” cz. II, I. Newton „Scholium” (Zagadnienia Filozoficzne w Nauce VIII, 1986), G.W. Leibniz „Polemika z Clarke'iem” w: „Wyznanie wiary filozofa” I. Kant „Estetyka transcendentalna” w: „Krytyka czystego rozumu”, H. Poincaré „Nauka i hipoteza” cz. II; „Miara czasu” w: „Wartość nauki”, H. Reichenbach „Natura geometrii” i „Czym jest czas?” w: „Powstanie filozofii naukowej”

Literatura uzupełniająca:

I. Kant „Prolegomena” §§ 1-13; „O naczelnej podstawie różnicy kierunków w przestrzeni” w: „Pisma przedkrytyczne”, A. Einstein „Geometria a doświadczenie”; „Eter a teoria względności”, H. Reichenbach „The Philosophy of Space and Time”, R. Carnap „Przestrzeń w teorii względności” i „Zalety nieeuklidesowej geometrii fizycznej” i „Sądy syntetyczne a priori Kanta” w: „Wprowadzenie do filozofii nauki”, J. Czerniawski „Zrozumieć teorię względności”, W. Kopczyński i A. Trautman „Czasoprzestrzeń i grawitacja”, J. Gołosz „Spór o naturę czasu i przestrzeni”
 

ON35
Prowadzi dr hab. Józef Bremer - prof. UJ
Temat: Filozofia umysłu - wykład i konwersatorium
Prerekwizyty: 
ECTS: 6
 
terminy
zimowy semestr - 60 godzin
 
warunki zaliczenia
egzamin ustny
aktywne uczestnictwo w zajęciach
 

Cel wykładu: celem wykładu jest zapoznanie słuchaczy z zasadniczymi założeniami i formami argumentacji we współczesnych anglo-amerykańskich teoriach umysłu.

Opis wykładu: Współczesna filozofia umysłu (the philosophy of mind) zadaje teoretyczne pytania o funkcjonowanie umysłu, jego cechy i związek z ciałem. Poszukiwanie odpowiedzi na pytania na te pytania stara się przebiegać w zgodzie z wynikami nauk empirycznych, a w szczególności neurofizjologii.W ramach proponowanego wykładu zostaną przedstawione dwa problemy: (I) szeroko dzisiaj dyskutowane ujęcie zależności pomiędzy stanami mentalnymi i cielesnymi (the body-mind problem), oraz (II) zagadnienia związane z naukowym traktowaniem problemu świadomego umysłu (the conscious mind).

(I) Pierwszy problem wyraża się w filozoficznych pytaniach typu: Jaka jest zależność pomiędzy stanami mentalnymi (umysłowymi), a fizykalnymi (cielesnymi)? Czy stany mentalne są tożsame z fizykalnymi? W jaki sposób wrażenia i przeżycia wewnętrzne wiążą się z zewnętrzną rzeczywistością? Klasycznych odpowiedzi na tego typu pytania udzielają solipsyzm, dualizm, idealizm, okazjonalizm. Dwa główne współczesne nurty filozoficzne, próbujące rozwiązać problem ciało-umysł to dualizm i monizm. Usystematyzowany dualizm wywodzi się od Platona i Arystotelesa, a swój silny wyraz znalazł w dualizmie substancjalnym Kartezjusza. Współcześni moniści są najczęściej – redukcyjnymi lub nieredukcyjnymi - materialistami (naturalistami, fizykalistami), włączając w to behawioryzm, teorię identyczności własności oraz funkcjonalizm. Materialiści przyjmują, że jedyną substancją jest fizycznie dostępna materia. Można również sformułować mentalistyczno-monistyczne stanowisko, mówiące, że nie ma żadnej materii a jedynie duch. Tego rodzaju idealistyczny monizm trudno dzisiaj spotkać. Trzecią możliwością jest przyjęcie jednej substancji, która nie jest ani fizyczną materią ani duchową. To, co mentalne i to co fizykalne byłyby jedynie cechami tej jednej substancji. Tego rodzaju stanowisko reprezentował B. Spinoza. Dualizm własności reprezentują filozofowie twierdzący, że umysł jest zbiorem własności mających swoje podłoże w mózgu (teorie emergencji i superweniencji).

(II) Drugi problem można sprowadzić do pytania o możliwość naukowego, tzn. obiektywnego ujęcia subiektywnych stanów mentalnych: Jakie jest miejsce mojej indywidualnej świadomości w świecie rzeczy fizykalnych? Dlaczego mam tak silne poczucie odrębności własnego Ja, a zarazem tak trudno mi owo Ja opisać i wyjaśnić? Problem subiektywności świadomości pojawia się zwłaszcza wtedy, gdy rozważamy świadomość przeżyciową, posiadającą jakościowe treści (qualia). Mamy wtedy do czynienia nie tylko ze stanami posiadającymi jakąś funkcjonalną czy intencjonalną strukturę, lecz bycie w tych stanach odczuwa się w określony sposób. One właśnie określają to, co wyrażamy chociażby pytaniami typu: „Jak to jest być mną?”, „Jak to jest być człowiekiem?”

Tematyka zajęć

I Wprowadzenie do filozofii umysłu – przegląd stanowisk, filozoficzne sformułowanie tzw. problemu psychoficznycznego, pytanie o syntezę naukowego i potocznego obrazu świata, perspektywa pierwszo- i trzecioosobowa.
II Teorie dualistyczne: Arystoteles a problem psyche-physis; Kartezjański dualizm interaktywny; dualizm współczesny (J. Sperry, J. Eccles, K. Popper); krytyczna ocena teorii dualistycznych.
III Teorie monistyczno-materialistyczne (redukcjonistyczne i nieredukcjonistyczne): Behawioryzm logiczny a teoria identyczności typów; materializm eliminacyjny i funkcjonalizm; silne i słabe teorie emergencji oraz superweniencji; krytyczna ocena teorii monistycznych.

VI

Zagadnienia świadomości: Świadomość dostępu i świadomość zjawiskowa; miejsce świadomości w wybranych teoriach umysłu; modele świadomości zjawiskowej; neurofilozofia; neuronalne korelaty świadomości; neurokognitywna prototeoria świadomości.

 

Literatura obowiązkowa:

Arystoteles, O duszy (Warszawa, 1988).
Bobryk, J., Akty świadomości i procesy poznawcze (Wrocław, 1996).
Bremer, J., Rekategorisierung statt Reduktion. Zu W. Sellars' Philosophie des Geistes (Göttingen, 1997).
Bremer, J., Problem umysł-ciało. Wprowadzenie (Kraków, 2001).
Bremer, J., Jak to jest być świadomym. Analityczne teorie umysłu a problem neuronalnych podstaw świadomości (Warszawa, 2005).
Bremer, J., Osoba – fikcja czy rzeczywistość. Tożsamość i jedność Ja w świetle badań neurologicznych (Kraków, 2008).
Chalmers, D., Philosophy of mind. Classical and contemporary readings (N. York/Oxford, 2002).
Chalmers, D., „What is a neural correlate of consciousness?” w: T. Metzinger (wyd.), The neural Correlates of Consciousness - Empirical and Conceptual Questions (Cambridge, 2000).
Davidson, D.,Zdarzenia mentalne” w: B. Stanosz (ed.): Empiryzm współczesny (Warszawa 1991), por. D. Davidson: Eseje o prawdzie, języku i umyśle (Warszawa, 1992), s. 258-279
Dennett, D., Consciousness explained (Boston, 1991).
Duch, W., Neurokognitywna teoria świadomości, [w:] Subiektywność a świadomość, A. Klawiter (red.) (Poznań, 2003).
Metzinger, T. (red.), The neural correlates of consciousness (Cambridge, 2000).
Żegleń, U., Filozofia umysłu: dyskusje z naturalistycznymi koncepcjami umysłu (Toruń, 2003).

Literatura uzupełniająca:

 

W ramach konwersatorium będą omawiane teksty pochodzące z antologii: D. Chalmers, Philosophy of mind. Classical and contemporary readings (N. York/Oxford, 2002), B. McLaughlin (ed.), Contemporary debates in philosophy of mind (Oxford, 2007), oraz z innych pozycji książkowych.

 

ON41
Prowadzi dr hab. Józef Bremer - prof. UJ
Temat: "Tożsamość i jedność osoby w świetle badań neurologicznych" - wykład i konwersatorium
Prerekwizyty: ON01p, EP01p
ECTS: 6
 
terminy
zimowy semestr - 60 godzin
 
warunki zaliczenia
egzamin ustny
aktywne uczestnictwo w zajęciach
 

Celem wykładu jest zapoznanie słuchaczy z podstawowymi filozoficznymi koncepcjami osoby, przy czym zasadniczy nacisk będzie położony na koncepcje omawiane w ramach tzw. anglo-amerykańskiej filozofii umysłu. Koncepcje te zostaną poddane krytycznej analizie, odwołującej się do wyników badań neurologicznych.

Tematyka zajęć

I

Przyjmując wprowadzony przez W. Sellarsa podział na dwa obrazy świata i osoby zanalizujemy krótko P. Strawsona koncepcję osoby, aby na tej podstawie wypracować własny, wstępny model tożsamości i jedności osoby. Ważnym elementem tego modelu jest uwzględnienie istotnej roli ciała osoby w określaniu jej tożsamości i jedności. Wyjdziemy przy tym z antykartezjańskiego założenia, że od strony empiryczno-neurologicznej nie są nam znane procesy mentalne występujące w osobie, które nie byłyby skorelowane z procesami zachodzącymi w jej ciele, głównie w mózgu. Mając do dyspozycji tak wypracowaną wstępną koncepcję (model) osoby zbadamy, na ile odpowiada ona tzw. Substancjalnym Teoriom Osoby (Arystoteles, R. Descartes, J.E. McTaggart, R. Chisholm, G. Madell) oraz Wiązkowym Teoriom Osoby (D. Hume, D. Parfit). Następnie omówimy współczesne teorie osoby, uwzględniające analizy języka w którym mówimy o osobie, lecz nie odwołujące się do badań prowadzonych w ramach neuronauk (L. Wittgenstein, G.E.M. Anscombe). Do takich nauk odwołują się natomiast po części teorie osoby zaproponowane przez D. Dennetta i T. Nagla. Zgodnie wypracowanym modelem osoby będziemy się starać w prowadzonych analizach uwzględniać to, na ile i w jako sposób badane teorie osoby zajmują się jej – szeroko rozumianym – ciałem i związkami tegoż ciała z mózgiem. W zdolności osoby do spostrzegania, w tym także do spostrzegania i odczuwania przez nią jej własnego ciała, dopatrujemy się bowiem istotnej podstawy jej jedności i tożsamości. W końcowych wykładach przeprowadzimy filozoficzną analizę wyników badań osób z rozdwojonym mózgiem oraz osób odczuwających kończyny fantomowe lub cierpiących na bóle fantomowe. Również wyniki tych analiz skonfrontujemy z wprowadzoną wcześniej koncepcją jedności i tożsamości osoby. Mówiąc o „ciele” osoby należy zauważyć, że o ile w przypadkach rozdwojonego mózgu uszkodzeniu ulega mózg osoby, o tyle przy bólach fantomowych uszkodzeniu ulega któraś z pozostałych części ciała.

W ramach konwersatorium będą omawiane angielskie i polskie teksty autorstwa: A.R. Damasio, D. Hume'a, D. Parfita, V.S. Ramachandrana, J.R. Searle'a, H. Slugi, R. W. Sperry'ego. Tematyka omawianych tekstów będzie związana z zagadnieniami omawianymi na wykładach.

 

Literatura obowiązkowa:

J. Bremer, Osoba – fikcja czy rzeczywistość? Tożsamość i jedność

Ja w świetle badań neurologicznych, Kraków 2008. A. R. Damasio, Tajemnica świadomości. Jak ciało i emocje współtworzą świadomość, Poznań 2000. A.R. Damasio, Błąd Kartezjusza. Emocje, rozum i ludzki mózg, Poznań 2002.

D. Dennett, The Self as a Center of Narrative Gravity, w: F. Kessel, P. Cole, D. Johnson (eds.), Self and Consciousness: Multiple Perspectives (Hillsdale, NY: Erlbaum), s. 103-115. A. Grabowska, Asymetria półkul mózgowych, W: T. Górska, A. Grabowska, J. Zagrodzka (red.), Mózg i zachowanie, Warszawa 2000, s. 400-428. D. Hume, Traktat o naturze ludzkiej, Warszawa 1963.

Kant, Krytyka czystego rozumu, Warszawa 1957. R.L. Liinás, Ja z wiru. Od neuronów do selfu. Kraków 2008. T. Nagel, Rozszczepienie mózgu i jedność świadomości, w tenże: Pytania ostateczne, Warszawa 1997, s. 183-202. V.S. Ramachandran, W. Hirstein, The perception of phantom limbs. The D. O. Hebb lecture, „Brain”, 121 (1998), s. 1603-1630. G. Roth, Das Gehirn und seine Wirklichkeit. Kognitive Neurobiologie und ihre philosophischen Konsequenzen, Frankfurt 1994. R.W. Sperry, Consciousness, personal identity, and the divided brain, „Neuropsychologia”, 22:6 (1984), s. 661-673.

L. Wittgenstein, Tractatus logico-philosophicus, Warszawa 1997. L. Wittgenstein, Dociekania Filozoficzne, Warszawa 2000.

 

Literatura uzupełniająca:

 
 

ON46k
Prowadzi dr Sebastian Kołodziejczyk
Temat: Zwrot metafizyczny we współczesnej filozofii
Prerekwizyty: ON01, RO01, LO01
ECTS: 6
 
terminy
letni semestr - 60 godzin
 
warunki zaliczenia
aktywne uczestnictwo w zajęciach
praca pisemna
 

Prezentowany wykład będzie miał charakter monograficzny, skierowany przede wszystkim do studentów średniozaawansowanych i zaawansowanych. Warunkiem uczestnictwa jest zaliczenie kursów wstępnych z ontologii, logiki i historii filozofii.

Treścią wykładu będzie zarysowanie perspektywy odnowienia dyskursu metafizycznego w obrębie filozofii angloamerykańskiej w ostatnim 50-leciu. Za przełomowe w tym względzie należy uznać dzieło P.F. Strawsona, Indywidua. Próba metafizyki opisowej, które ukazało się w 1959 roku.

Wykład podzielony zostanie na 3 serie po ok. 5 wykładów każda. W pierwszej serii omówię klasyczne i współczesne rodzaje krytyki metafizyki. W drugiej rozważę ich zasadność i możliwość uchylenia. W trzeciej przedstawię współczesne formy dyskursu metafizycznego, szczególnie w odniesieniu do takich problemów, jak problem uniwersaliów, przyczynowości, światów możliwych czy sporu o realizm.

Literatura (wybiórcza,
pełna zostanie
podana na zajęciach):
  1. R. Carnap, Logiczna składnia języka, przeł. i wstępem poprzedziła B. Stanosz, WN PWN: Warszawa 1995, ss. 370-416.

  2. D. Davidson, „Metoda prawdy w metafizyce”, [w:] Metafizyka w filozofii analitycznej, T. Szubka (red.), TN KUL: Lublin 1994, ss. 79-84.

  3. M. Dummett, Logiczna podstawa metafizyki, przeł. W. Sady, przekład przejrzał R. Murawski, Wstępem poprzedził A. Grobler, WN PWN: Warszawa 1998, ss. 506-552.

  4. I. Kant, Prolegomena do wszelkiej przyszłej metafizyki, która będzie miała wystąpić jako nauka, przeł. B. Bornstein, na nowo opracowała J. Suchorzewska, WN PWN: Warszawa 1993, ss. 117- 187.

  5. S. Kripke, Nazywanie a konieczność, przeł. B. Chwedeńczuk, IW PAX: Warszawa 1988, ss. 26-72.

  6. P.F. Strawson, Analiza i metafizyka, przeł. A. Grobler, Znak: Kraków 1994, ss. 64-73.

  7. P.F. Strawson, Indywidua. Próba metafizyki opisowej, przeł. B. Chwedeńczuk, IW PAX: Warszawa 1980, ss. 13-55.

UWAGA: w roku akad. 2010/2011 kurs zawieszony z powodu naukowego urlopu wykładowcy.

 

ON47s
Prowadzi dr hab. Józef Bremer - prof. UJ
Temat: Seminarium kognitywistyczne dla doktorantów
Prerekwizyty: 
ECTS: 6
 
terminy
zimowy semestr - 30 godzin
letni semestr - 30 godzin
 
warunki zaliczenia
aktywne uczestnictwo w zajęciach
praca pisemna
 

W trakcie seminarium będą omawiane i analizowane współczesne teksty z analitycznej filozofii umysłu wchodzące w skład kognitywistyki. Uczestnicy będą także mieli możliwość przedstawiania swoich aktualnych badań. Przyjęcie na seminarium po rozmowie z prowadzącym.

Literatura:

  • J.P. Changeux, P. Ricoeur, What makes us think? Princeton 2000.
  • A. Damasio, Błąd Kartezjusza, Poznań 2002.
  • J. Searle, Minds, Brains and Science, Cambridge 1997.
  • W. Sellars, Science, Perception and Reality, Atascadero 1991.
 

ON48s
Prowadzi dr hab. Robert Piłat - prof. IFiS PAN
Temat: Samowiedza i samoświadomość
Prerekwizyty: 
ECTS: 6
 
terminy
zimowy semestr - 30 godzin
letni semestr - 30 godzin
 
warunki zaliczenia
aktywne uczestnictwo w zajęciach
praca pisemna
 

aktywny udział w zajęciach

Zadaniem seminarium jest przemyślenie głównych trudności samowiedzy na gruncie współczesnej literatury filozoficznej i kognitywistycznej. Można mówić przynajmniej o trzech powodach wysokiej rangi, jaką tradycyjnie przyznawano samopoznaniu: (1) Tożsamość. Wiedza o samym sobie jest najistotniejszym składnikiem tożsamości. (2) Moralność. Wszelkie moralne odniesienie do własnego działania zakłada askrypcję, czyli przypisanie danego czynu samemu sobie. To zaś odsyła do zagadnienia samowiedzy. (3) Przyszłość. Znajomość samego siebie otwiera perspektywę przyszłości danej osoby. Przyszłość niezwiązana z własną rolą w świecie, z własnymi potencjalnościami i innymi dynamicznymi aspektami swojej osoby jest źródłem lęku. Umiejętność związania przyszłości z samym sobą jest niezbędna, a to wymaga samowiedzy.

Teoretyczną motywacją seminarium jest fakt, że samowiedza generuje liczne aporie, które domagają się usunięcia. Aporią nazywam problem, którego rozwiązanie wymaga radykalnej zmiany pojęciowej, przy czym zmiana ta rodzi nowe problemy – czasem tak samo trudne jak problem wyjściowy. Dlatego aporie maja tendencję do utrzymywania się w coraz to nowych postaciach. Samowiedza jest aporetyczna między innymi dlatego, że próba jej realizacji zmienia sam przedmiot samowiedzy. Ideał samowiedzy jest częścią racjonalnej kultury i wynika z obrazu człowieka jako istoty racjonalnej. Jeśli samowiedza generuje aporie, to unieważnia sama siebie, ponieważ pojawia się jako cel niewarty wysiłków racjonalnej istoty. Poszczególne aporie samowiedzy będziemy starać się usuwać odwołując się do najnowszych analiz filozoficznych oraz badań empirycznych. Przedyskutujemy zagadnienia związane z samoświadomością, poznawaniem własnych cech, znajomością sensu własnych wypowiedzi, przypisywaniem sobie czynów, postrzeganiem własnego ciała, wyrażaniem samego siebie, rozumieniem samego siebie i samozakłamaniem.

Literatura:
  1. Bermudes, J. L., The Paradox of Self-Consciousness, The MIT Press, Cambridge, Mass. 1998;
  2. Brinck, I., The Indexical 'I', Dordrecht 1997;
  3. Frank, M., Świadomość siebie i poznanie siebie, Warszawa 2002;
  4. Gallagher, S., How the Body Shapes the Mind, Oxford 2005;
  5. Lang, S. Spontanität des Selbst, Göttingen 2010;
  6. Leary, M., Tangney, J. P., Handbook of Self and Identity, New York 2003:
  7. Martin, M. W., Self-Deception and Morality, Lawrence 1986;
  8. Merker, B., Selbsttäuschung und Selbsterkenntnis. Zu Heideggers Transformation der Phänomenologie Husserls, Frankfurt am Main 1988;
  9. Niedźwieńska, A., Neckar, J., (red.) Poznaj samego siebie, Warszawa 2009;
  10. Ricoeur, P., O sobie samym jako innym, Warszawa 2003;
  11. Roessler, J., Eilan, N., (red.) Agency and Self-Awarness. Issues in Philosophy and Psychology, Oxford 2003;
  12. Rorty. A. O., McLaughlin, B. P., Perspectives on Self-Deception, Berkeley 1988;
  13. Shoemaker, S., Self-Knowledge and Self-Identity, Ithaca 1963;
  14. Strawson, P. F., Indywidua, Warszawa 1980;
  15. Verene, D. P., Philosophy and the Return to Self-Knowledge, New Haven 1997;
  16. Wright, C., Smith, B., Macdonald, C., (red.) Knowing our Own Minds, Oxford 1998;
  17. Zahavi, D., Subjectivity and Selfhood. Investigating the First-Person Perspective, A Bradford Book, Cambridge Mass. 2005.

Szczegółowy opis: http://www.robertpilat.republika.pl/seminarium_uj_2011_2012.pdf

 

ON50
Prowadzi dr Krzysztof Posłajko
Temat: Metafizyka w filozofii analitycznej
Prerekwizyty: ON01p
ECTS: 6
 
terminy
zimowy semestr - 60 godzin
 
warunki zaliczenia
egzamin ustny
aktywne uczestnictwo w zajęciach
referat
 

Kurs będzie miał charakter konwersatoryjny. Jego celem jest zapoznanie uczestników z wybranymi zagadnieniami meta-fizycznymi poruszanymi na gruncie filozofii analitycznej w ostatnim półwieczu, ze szczególnym uwzględnieniem sporu realizm-antyrealizm w jego rozmaitych aspektach. Przyjrzymy się również metodom uprawiania metafizyki w duchu analitycznym.
W roku akademickim 2012/2013 przedmiotem naszego zainteresowania będzie spór realizm-antyrealizm na terenie metaetyki. Analizowana będzie książka Michaela Smitha The moral problem (Blackwell 1995), co umożliwi również przyjrzenie się koncepcji analizy sieciowej.

 

ON51
Prowadzi prof. dr hab. Tomasz Placek
Temat: Determinizm a wolna wola
Prerekwizyty: LO01
ECTS: 6
 
terminy
zimowy semestr - 60 godzin
letni semestr - 60 godzin
 
warunki zaliczenia
aktywne uczestnictwo w zajęciach
praca pisemna
referat
 

Kurs poświęcony jest pytaniu czy wolność wyboru wymaga przyjęcia, że świat jest indeterministyczny (inkompatybilizm), czy też wolna wola i determnizm są ze sobą zgodne (kompatybilizm).
Zaczniemy od przedstawienia sporu na przykładzie tekstów kilku dawnych inkompatybilistów (Arystotelesa, Priora, Łukasiewicza) oraz kompatybilistów (Schlicka, Carnapa). Następnie zastanowimy się jak można sprecyzować pojęcie (in)determnizmu występujące w sporze kompatybilizm-inkompatybilizm. Będziemy badać doktryny determinizmu odwołujące się Laplacowskiej wizji super-inteligencji, potrafiącej przewidzieć przyszłość w oparciu o dane początkowe (prace Montague’a, Lewisa i Earmana). Zajmiemy się również tradycją Arystotelesowską, analizującą indeterminizm w kategoriach modalnych, tzn. poprzez pojęcie alternatywnych możliwych przyszłości; będziemy czytali teksty Priora, Belnapa i Perloffa. Przyjrzymy się koncepcjom Russellowskim odwołującym się do funkcyjnych zależności między czasem a stanami świata.
Po tych analizach zajmiemy się argumentami współczesnych kompatybilistów takich jak Frankfurt, Dennett, Fisher i Kenna. Następnie zaś będziemy analizować argumenty inkompatybilistów: Zimmermana, O’Connora. Honderlicha, van Inwagena i in.

Uwaga: ten kurs jest formalny, wymaga stosowania logiki, przy niektórych tematach – zaawansowanej logiki.

 

ON52
Prowadzi dr hab. Jan Kiełbasa
Temat: Metafizyka klasyczna: od Arystotelesa do Dunsa Szkota
Prerekwizyty: HF01p, HF02p
ECTS: 6
 
terminy
letni semestr - 60 godzin
 
warunki zaliczenia
egzamin ustny
praca pisemna
 

Kurs jest pomyślany zarówno jako studium historii refleksji meta-metafizycznej, jak i jako badanie ośrodkowej problematyki podejmowanej przez klasyczną metafizykę.
Z jednej strony wśród dyskutowanych zagadnień znajduje się stawiane przez greckich, arabskich i łacińskich komentatorów Arystotelesa oraz myślicieli średniowiecznych pytanie o definicję i status metafizyki oraz jej pozycję względem innych dziedzin wiedzy (od nauk przyrodniczych do teologii), a także kwestia domniemanej „metafizyki implicite” wyprowadzonej z dzieła samego Arystotelesa i kontrowersja dotycząca możliwego jej przedmiotu (byt jako byt czy to, co pierwsze w bycie?). Zwieńczeniem tej części kursu jest rozważanie kwestii, czy jest tylko jedna, relatywnie spójna metafizyka klasyczna, czy raczej jest wiele alternatywnych metafizyk pretendujących do „klasyczności”. W świetle tej kwestii proponuje się spojrzenie na niektóre postaci nowożytnej i współczesnej krytyki metafizyki klasycznej (brytyjscy empiryści, Kant, Hegel, neopozytywiści, Heidegger).
Z drugiej strony przedmiotem kursu jest historia formułowania, dyskutowania i rozwiązywania kluczowych problemów szeroko rozumianej metafizyki klasycznej. W tym zakresie podejmuje się takie kwestie, jak byt jako pierwszy przedmiot myślenia, analogiczność bądź jednoznaczność bytu, kategoryzacja bytu i hierarchizujące dystynkcje w obrębie kategorii, w tym uzasadnienie prymatu substancji, struktura bytu i kontrowersje z nią związane, w tym spór o koniecznościowy charakter struktury hylemorficznej oraz rozróżnienie istoty i istnienia i spór o typ relacji między nimi (realna, pojęciowa czy intencjonalna), zasada jednostkowienia bytu, etc.
Wszystkie zagadnienia będą wykładane i dyskutowane w ramach konwersatorium na podstawie analizy tekstów źródłowych: Arystotelesa, Aleksandra z Afrodyzji, Boecjusza, Awicenny, Awicebrona, Awerroesa, Dominika Gundisalviego, Alberta Wielkiego, Bonawentury, Tomasza z Akwinu, Sigera z Brabantu, Idziego Rzymianina, Henryka z Gandawy, Gotfryda z Fontaines i Dunsa Szkota.

 

ON53
Prowadzi dr hab. Józef Bremer - prof. UJ
Temat: Tożsamość i jedność osoby w świetle danych z neuronauk
Prerekwizyty: ON01p, EO01p
ECTS: 6
 
terminy
zimowy semestr - 60 godzin
 
warunki zaliczenia
egzamin ustny
aktywne uczestnictwo w zajęciach
praca pisemna
 

Przyjmując wprowadzony przez W. Sellarsa podział na dwa obrazy świata i osoby zanalizujemy krótko P. Strawsona koncepcję osoby. Na tej podstawie wypracujemy własny, wstępny model tożsamości i jedności osoby. Ważnym elementem tego modelu jest uwzględnienie istotnej roli ciała osoby w określaniu jej tożsamości i jedności (zagadnienie propriocepcji). Mając do dyspozycji tę wstępną koncepcję osoby zbadamy krótko, na ile odpowiada ona tzw. Substancjalnym Teoriom Osoby (Arystoteles, Descartes, Chisholm) oraz Wiązkowym Teoriom Osoby (Hume, D. Parfit).
Następnie omówimy współczesne teorie osoby: (i) nie odwołujące się do badań prowadzonych w ramach neuronauk (S. Shoemaker, G.E.M. Anscombe), (ii) odwołujące się do takich badań (D. Dennett i A. Damasio, R. Llinas). Zgodnie z wypracowanym modelem osoby przeanalizujemy, na ile badane teorie osoby zajmują się jej – szeroko rozumianym – ciałem i związkami tegoż ciała z mózgiem.
W drugiej części wykładów przeprowadzimy filozoficzną analizę wyników badań osób z rozdwojonym mózgiem, osób odczuwających kończyny fantomowe lub cierpiących na bóle fantomowe, osób wybudzonych ze śpiączki. Także wyniki tych analiz skonfrontujemy z wprowadzoną wcześniej koncepcją jedności i tożsamości osoby.

Literatura:

  1. J. Bremer, Osoba – fikcja czy rzeczywistość? Tożsamość i jedność Ja w świetle badań neurologicznych, Kraków 2008.
  2. J. Bremer, Status ontyczny osoby z perspektywy neuronauk, „Analiza i egzystencja" 11 (2010), s. 263-290.
  3. J. Bremer, Filozoficzne aspekty osobowej tożsamości przy przeszczepach domózgowych, "Bioetyczne Zeszyty Pediatrii",  (2009/10), nr 6-7, s. 54-77.
  4. J-P. Changeux, P. Ricoeur, What makes us think? Princeton 2000.
  5. A. R. Damasio, Tajemnica świadomości. Jak ciało i emocje współtworzą świadomość, Poznań 2000.
  6. A.R. Damasio, Błąd Kartezjusza. Emocje, rozum i ludzki mózg, Poznań 2002.
  7. D. Dennett, „The Self as a Center of Narrative Gravity”, [w:] F. Kessel, P. Cole, D. Johnson (eds.), Self and Consciousness: Multiple Perspectives (Hillsdale, NY: Erlbaum), s. 103-115.
  8. A. Grabowska, „Asymetria półkul mózgowych”, W: T. Górska, A. Grabowska, J. Zagrodzka (red.), Mózg i zachowanie, Warszawa 2000, s. 400-428.
  9. D. Hume, Traktat o naturze ludzkiej, Warszawa 1963.
  10. I. Kant, Krytyka czystego rozumu, Warszawa 1957.
  11. R.L. Liinás, Ja z wiru. Od neuronów do selfu. Kraków 2008.
  12. T. Nagel, „Rozszczepienie mózgu i jedność świadomości”, w tegoż: Pytania ostateczne, Warszawa 1997, s. 183-202.
  13. V.S. Ramachandran, W. Hirstein, The perception of phantom limbs.
  14. The D. O. Hebb lecture, „Brain”, 121 (1998), s. 1603-1630.
  15. J. Searle, „The self as a problem in philosophy and neurobiology”,w: tegoż, Philosophy in a New Century, Cambridge 2008, s. 137-151.
  16. R.W. Sperry, Consciousness, personal identity, and the divided brain, „Neuropsychologia”, 22:6 (1984), s. 661-673.
  17. P. Strawson, Indywidua, Warszawa 1980.
 

ON54
Prowadzi dr hab. Michał Ostrowicki, (Sidey Myoo),
Temat: Środowisko elektroniczne jako rzeczywistość człowieka
Prerekwizyty: RO01p
ECTS: 6
 
terminy
zimowy semestr - 30 godzin
 
warunki zaliczenia

egzamin pisemny, egzamin ustny, aktywność na zajęciach i/lub referat.

Kurs dotyczy zagadnienia środowiska elektronicznego, potraktowanego jako rzeczywistość człowieka. Zaprezentowane są zjawiska zachodzące w tym środowisku: np. immersyjność, interaktywność, teleobecność, telematyczność, elektroniczna inteligencja, hybrydyzacja, alinearność, pojęcie interfejsu lub tożsamości sieciowej. Podczas wykładu nawiązuje się do znaczenia rozwoju technologii, jako tworzącej lub przekształcającej kulturę i świat człowieka.

Zagadnienia poruszane są głównie z perspektywy filozoficznej, w nawiązaniu do takich pojęć, jak np. rzeczywistość, realność, istnienie, wartości, materia lub symulacja. Uwzględnia się również rodzajowość relacji międzyludzkich oraz zakres ludzkiego zaangażowania w elektroniczną rzeczywistość.

Celem kursu jest także praktyczne zastosowanie edukacji zdalnej, prowadzonej w środowisku graficznym 3d, w wykreowanej graficznie sali wykładowej w Academia Elcetronica w Second Life oraz uczestnictwo osób pod postacią awatara. Kurs jest skierowany do studentów studiów pierwszego i drugiego stopnia oraz dla doktorantów, jak również dla wszystkich zainteresowanych przedstawianą problematyką. Forma zajęć pozwala, by w kursie, który zazwyczaj realizowany jest w ramach jednej uczelni, mogli uczestniczyć studenci z różnych ośrodków naukowych w Polsce, jak i studenci przebywający na stypendiach zagranicznych. Uczestnictwo w zajęciach łączy się z posiadaniem awatara w Second Life.

 

ON99
Prowadzi 
Temat: Wykład monograficzny z ontologii
Prerekwizyty: ON01p
ECTS: 0
 
terminy
 
warunki zaliczenia
Wykład - efemeryda przedstawiany jednorazowo dla studentów filozofii w siedzibie Instytutu; wymaga zadeklarowania na KARCIE ZGŁOSZENIA WYKŁADÓW MONOGRAFICZNYCH.
 

PO00
Prowadzi 
Temat: Kurs pozafilozoficzny nie objęty przez katalog kursów studiów filozoficznych
Prerekwizyty: 
ECTS: 0
 
terminy
 
warunki zaliczenia
Tematyka wg merytorycznie umotywowanego zgłoszenia studenta. Podjęcie takiego kursu wymaga akceptacji dyrektora ds. dydaktycznych IF. Kurs może być wysłuchany na innym kierunku Wydziału Filozoficznego, dowolnym innym wydziale UJ, a nawet na innej uczelni.
 

PO03
Prowadzi prof. dr hab. Krzysztof Kaczanowski
Temat: Antropologia ogólna
Prerekwizyty: 
ECTS: 2
 
terminy
zimowy semestr - 30 godzin
letni semestr - 30 godzin
 
warunki zaliczenia
egzamin ustny
 
Stanowisko człowieka w świecie zwierząt. Współczesne formy naczelnych, środowisko, organizacja socjalna. Ewolucja człowiekowatych, zróżnicowanie rodzaju Homo. Rozwój biologiczny człowieka. Podstawy genetyki człowieka.
 

PO11
Prowadzi dr hab. Łukasz Trzciński
Temat: Elementy religioznawstwa
Prerekwizyty: 
ECTS: 4
 
terminy
letni semestr - 60 godzin
 
warunki zaliczenia
egzamin ustny
praca pisemna
 
Główne założenia i metody religioznawstwa. Geneza religii. Główne niechrześcijańskie religie współczesne. Metody fenomenologii religii. Szamanizm i kulty neolityczne. Judaizm, islam, hinduizm, buddyzm.
 

PO12
Prowadzi dr hab. Adam Chuderski
Temat: Podstawy psychologii dla filozofów
Prerekwizyty: 
ECTS: 2
 
terminy
letni semestr - 30 godzin
 
warunki zaliczenia

Zaliczenie przedmiotu na podstawie wyniku egzaminu testowego zawierającego 100 pytań (do zaliczenia wymaga się 60 prawidłowych odpowiedzi).

Założenia i cele przedmiotu

Celem kursu jest przekazanie studentom podstawowych wiadomości o historii i metodach badawczych psychologii akademickiej oraz prezentacja kluczowych zagadnień i teorii rozważanych w tej dziedzinie nauki. Student powinien zrozumieć, w jakim stopniu metody empiryczne mogą pomóc w odpowiedzi na tradycyjne pytania filozofii, ale także poznać ograniczenia tych metod. Student powinien umieć krytycznie analizować teksty naukowe.

Szczegółowy program zajęć:

Tematyka zajęć

1 Historia oraz współczesne kierunki rozwoju psychologii
2 Metody badawcze psychologii
3 Psychologia a badania nad świadomością
4 Spostrzeganie i uwaga
5 Pamięć i procesy pamięciowe
6 Reprezentacje umysłowe
7 Psychologiczne teorie rozumowania
8 Rozwiązywanie problemów i twórczość
9 Ocenianie i podejmowanie decyzji
10 Motywacja i emocje
11 Osobowość
12 Inteligencja
13 Psychologia społeczna
14 Psychopatologia

 

Wykaz literatury podstawowej
i uzupełniającej, obowiązującej
do zaliczenia danego
przedmiotu
Zimbardo, P. (1999 lub nowsze). Psychologia i życie. Wydawnictwo PWN

Mackiewicz, R. (2010). Modele umysłowe i błędy w rozumowaniu. Studia z Kognitywistyki i Filozofii Umysłu, 4, 53-77.

 

PO23
Prowadzi dr Małgorzata Ruchel
Temat: Sanskryt - lektorat
Prerekwizyty: RO01p
ECTS: 8
 
terminy
 
warunki zaliczenia

Semestr: dwa lata (120 g.)

Lektorat sanskrytu przeznaczony dla studentów filozofii, zainteresowanych myślą indyjską. Obejmuje naukę pisania i czytania sanskryckiej grafii, gramatykę, podstawowe słownictwo oraz elementy terminologii filozoficznej. Przygotowuje do samodzielnego czytania tekstów źródłowych filozofii indyjskiej oraz prawidłowego wykorzystania cytatów, terminów i pojęć sanskryckich w pracy naukowej.

Warunki zaliczenia: po 2 semestrach zaliczenie na podstawie samodzielnego tłumaczenia, po 4 semestrach zaliczenie na ocenę na podstawie samodzielnego tłumaczenia oraz rozmowy (egzaminu), dodatkowo aktywność na zajęciach i ogólna ocena postępów w nauce.

 

RO00
Prowadzi 
Temat: Kurs filozoficzny nie objęty przez katalog kursów studiów filozoficznych; spoza wyróżnionych grup tematycznych
Prerekwizyty: RO01p
ECTS: 0
 
terminy
 
warunki zaliczenia
Tematyka wg merytorycznie umotywowanego zgłoszenia studenta. Podjęcie takiego kursu wymaga akceptacji dyrektora ds. dydaktycznych IF. Kurs może być wysłuchany na innym kierunku Wydziału Filozoficznego, dowolnym innym wydziale UJ, a nawet na innej uczelni.
 

RO01pb
Prowadzi dr hab. Katarzyna Kijania-Placek
Temat: Wstęp do filozofii
Prerekwizyty: 
ECTS: 6
 
terminy
zimowy semestr - 60 godzin
 
warunki zaliczenia

Obok wstępnego omówienia podstawowych działów filozofii i najważniejszych pytań na jakie filozofia stara się znaleźć odpowiedź, głównym zadaniem kursu jest wyjaśnienie podstawowych narzędzi semiotycznych i metodologicznych warsztatu pracy filozofa. Nacisk położony zostanie na typy rozumowań przeprowadzanych w języku naturalnym jak i na ich poprawność, rodzaje definicji stosowanych w pracach filozoficznych i kryteria ich poprawności, krytyczną analizę tekstów filozoficznych. Narzędzia semiotyczno-logiczne zostaną przedstawione na przykładach ich faktycznych zastosowań w rozumowaniach filozoficznych.

 

RO04sk
Prowadzi prof. dr hab. Jacek Filek
Temat: Seminarium etyczno-antropologiczne
Prerekwizyty: ON01p;HF04p
ECTS: 6
 
terminy
zimowy semestr - 30 godzin
letni semestr - 30 godzin
 
warunki zaliczenia
referat
 
Seminarium poświęcone jest analizie najbardziej znacząąych tekstów filozofii XIX i XX wieku, sytujących się w polu wyznaczonym przez takie dyscypliny filozoficzne jak ontologia człowieka, filozofia egzystencji, etyka filozoficzna, aksjologia.
 

RO07
Prowadzi dr hab. Marta Kudelska - prof. UJ
Temat: Filozofia Indii
Prerekwizyty: RO01p
ECTS: 6
 
terminy
zimowy semestr - 60 godzin
 
warunki zaliczenia
egzamin ustny
praca pisemna
 
Przedstawienie podstawowych koncepcji ortodoksyjnej myśli bramińskiej. Ukazanie najbardziej charakterystycznych pojęć filozofii indyjskiej zarówno w tamtejszym kontekście kulturowym, jak i przez porównanie ich z analogicznymi koncepcjami filozofii europejskiej. Celem zajęć jest wykazanie, iż oryginalne spekulacje filozoficzne pojawiły się w Indiach bez żadnego kontaktu z filozofią grecką.

Szczegółowy program zajęć:

Tematyka zajęć

I

Przedstawienie podstawowych pojęć myśli indyjskiej: karman, dharma, sansara, moksza, joga, wiedza,

II

Źródła myśli bramińskiej, omówienie tekstów Objawienia - śruti

III

Formowanie się spekulacji na temat relacji pomiędzy atmanem a brahmanem w Upaniszadach.

IV

Omówienie założeń ortodoksyjnych darśan – sześciu klasycznych systemów filozoficznych.

V

Dualistyczny system sankhji – obraz świata w kontekście relacji podmiotowo-przedmiotowej (poruszy i prakriti). Procedura przekształcania świadomości w jodze – etyka jako podstawa.

VI

Obraz świata według systemu waiśesziki – realistyczny pluralizm metafizyczny. Wykształcanie się metod dysputy logicznej w szkole njaji.

VII

Ontologia aktów rytualnych w systemie mimansy – koncepcja słowa jako posiadającego moc stwórczą. Przedstawienie trzech szkół wedanty: adwaita wedanta (czysty monizm) w ujęciu Gaudapady, Śankary i Mandana Miśry; kwalifikowany monizm Ramanudży oraz radykalny dualizm Madhwy.

VIII

Koncepcja rzeczywistości jako świadomości w tantrze śiwaickiej.

 

Literatura obowiązkowa:

Filozofia Wschodu pod. red. Beaty Szymańskiej, WUJ 2001,

Filozofia Wschodu – wybór tekstów pod red. Marty Kudelskiej, WUJ 2003

Literatura uzupełniająca:

Uzupełniająca bibliografia podana pod każdym rozdziałem podręcznika, który jest literaturą obowiązkową.
 

RO23
Prowadzi prof. dr hab. Józef Lipiec
Temat: Aksjologia
Prerekwizyty: HF02p
ECTS: 6
 
terminy
letni semestr - 60 godzin
 
warunki zaliczenia
egzamin ustny
praca pisemna
 
Pojęcie wartości. Historyczny przegląd teorii wartości: myśl grecka, średniowiecze, pozytywizm, transcendentalizm, fenomenologia i in. Tradycyjna filozofia wartości (jako suma etyki, estetyki i teorii prawdy) a zintegrowana, autonomiczna aksjologia nowoczesna. Ontologia i epistemologia wartości. Problem istnienia wartości. Spór między subiektywizmem, obiektywizmem i absolutyzmem. Lokalizacja i sposób istnienia (realizm, idealizm, intencjonalizm). Relacjonizm aksjologiczny. Istota wartości a sens dziedzin wartości i walorów poszczególnych. Struktura aksjosfery i hierarchia wartości. Wartości dodatnie i ujemne (antywartości). Wartości egzystencjalne, esencjalne i ornamentalne. Człowiek jako podmiot wartości. Wartości konstruktywne i destruktywne. Poznanie, odbiór, wybór i poszukiwanie wartości. Tworzenie wartości. Współczesne dylematy aksjologiczne w świetle analizy wybranych wartości (życia, piękna, sprawiedliwości, wolności, sprawności, prawdy, szczęścia, miłości i in.)
 

RO27
Prowadzi prof. dr hab. Marek Drwięga
Temat: Wprowadzenie do filozofii człowieka
Prerekwizyty: Zaliczenie I roku studiów.
ECTS: 6
 
terminy
letni semestr - 60 godzin
 
warunki zaliczenia
egzamin ustny
praca pisemna
 

W roku akademickim 2011/2012 kurs zawieszony.

Celem kursu jest analiza wybranych autorów poruszających problemy filozofii człowieka. Do takich zagadnień należą między innymi pytania: o bytową strukturę człowieka, o jego miejsce w świecie, o to, co wyróżnia go jako osobę. Pojawią się także kwestie dotyczące: relacji jaka istnieje między świadomością a ciałem, zagadnienie cielesności, problem tożsamości osobowej, relacji intersubiektywnej, podmiotowości, wolności, śmierci, itd.

Szczegółowy program zajęć:

Tematyka zajęć

I

Określenie przedmiotu filozofii człowieka

II

Dualistyczna koncepcja człowieka- Platon

III

Człowiek w filozofii Arystotelesa

IV

Chrześcijański model antropologii

V

Narodziny filozofii podmiotu u Kartezjusza

VI

Spór o relację dusza ciało

VII

Wymiary ludzkiej cielesności

VIII

Wybrane współczesne koncepcje antropologiczne: P. Ricoeur, Ch. Taylor, E. Levinas.

 

Literatura obowiązkowa:

Arystoteles „O duszy” ks. II, Augustyn „Wyznania” ks. XI, J. Locke „Rozważania dotyczące rozumu ludzkiego”, ks. II, rozdz. 27, Hegel „Fenomenologia ducha” frg., Kierkegaard „Albo-albo” frg., I. Berlin „Dwie koncepcje wolności” frg. , J. Searle „Umysł na nowo odkryty” rozdz. IV-VI, J. Habermas „Przyszłość natury ludzkiej” rozdz. I-III.

Literatura uzupełniająca:

L. Stevenson „Dziesięć teorii natury ludzkiej”, J. Tischner „Filozofia człowieka. Wprowadzenie”, A. Gehlen „W kręgu antropologii i psychologii społecznej. Studia”
 

RO32
Prowadzi dr hab. Marcin Karas - prof. UJ
Temat: Trwałość i zmiana
Prerekwizyty: RO01p
ECTS: 6
 
terminy
zimowy semestr - 30 godzin
letni semestr - 30 godzin
 
warunki zaliczenia
egzamin ustny
praca pisemna
 
Kurs dotyczy historii idei, a koncentruje się na problematyce historiozoficznej: rozważane są kwestie trwałości i zmiany w zakresie idei religijnych w Europie Zachodniej w XIX i XX wieku. Rozważane jest starcie chrześcijańskiej i oświeceniowej antropologii, filozofii dziejów i problem sporu o kształt cywilizacyjny Europy.

Szczegółowy program zajęć:

Tematyka zajęć

I

Pierwszy semestr: wykład prezentujący główne idee konfliktu pomiędzy oświeceniową i chrześcijańską wizją świata i człowieka w ostatnich dwustu latach. Wprowadzenie w historiozofię katolicką w ujęciu kolejnych papieży od połowy XIX wieku, aż do dnia dzisiejszego. Na tym tle rozważane jest konkurencyjna historiozofia oświeceniowa i wizje świata niektórych nowych wspólnot religijnych i filozofów (np. Teilharda de Chardina). Drugi semestr: konwersatorium, podczas którego czytane są wybrane teksty źródłowe.

 

Literatura obowiązkowa:

M. Karas, Wyznania wiary i główne zasady doktrynalne. Katolicyzm, Kraków 2000.

Z. Zieliński, Papiestwo i papieże dwóch ostatnich wieków, Warszawa 1983.

Literatura uzupełniająca:

L. Kołakowski, Świadomość religijna i więź kościelna. Studia nad chrześcijaństwem bezwyznaniowym XVII wieku, wyd. 2, Warszawa 1997.

D. Motak, Nowoczesność i fundamentalizm. Ruchy antymodernistyczne w chrześcijaństwie, Kraków 2002

T. Płużański, Teilhard de Chardin, wyd. 2, Warszawa 1988.

N. Wildiers, Ku chrześcijańskiemu neohumanizmowi, przeł. J. Fedorowska, Warszawa 1967.

 

RO39
Prowadzi dr Maciej Smolak
Temat: Teoria przyjaźni u Arystotelesa
Prerekwizyty: RO01p, HF01p
ECTS: 3
 
terminy
zimowy semestr - 30 godzin
 
warunki zaliczenia
egzamin ustny
praca pisemna
 
Celem kursu jest prezentacja Arystotelesowskiej koncepcji przyjaźni. Główne zagadnienia: definicja przyjaźni – różne stanowiska, warunki przyjaźni, typy przyjaźni, cechy przyjaźni utylitarnej, hedonicznej, moralnej, przyjaciel jako drugie „ja”, prawdziwy i fałszywy „samolub”, egoizm a przyjaźń (różne typy egoizmu), szczęście a przyjaźń

Szczegółowy program zajęć:

Tematyka zajęć

I

Znaczenie terminów philein, eran, stergein. Nakreślenie problemów związanych z zagadnieniem przyjaźni

II

Zagadnienie homonimiczności, różne typy homonimów, definicja przyjaźni w Etyce Eudemejskiej i Etyce Nikomachejskiej.

III

Prezentacja różnych poglądów n/t definicji przyjaźni: Fortenbauh, Walker, Cooper, Irwin, Broadie, Price, Pakaluk, Owen.

IV

Warunki i typy przyjaźni rozpatrywane na tle zagadnienia życzliwości (eunoia)

V

Cechy przyjaźni utylitarnej, hedonicznej moralnej

VI

Opis przyjaźni i jej określenie na podstawie cech charakteryzujących sposób odnoszenia się do samego siebie

VII

Prawdziwy i fałszywy „samolub, czy człowiek szczęśliwy potrzebuje przyjaciół

VIII

Czy przyjaźń doskonała (teleia) jest bezinteresowna? Różne typy egoizmu

 

Literatura obowiązkowa:

Etyka Nikomachejska, Etyka Eudemejska

Literatura uzupełniająca:

Wybrane fragmenty innych dzieł Arystotelesa: Retoryka, Kategorie ,Topiki, Metafizyka, O duszy, Fizyka, Polityka, Meteorologia, Poetyka.
 

RO41s
Prowadzi prof. dr hab. Marek Drwięga
Temat: Seminarium z filozofii człowieka
Prerekwizyty: RO04p, RO27
ECTS: 6
 
terminy
zimowy semestr - 30 godzin
letni semestr - 30 godzin
 
warunki zaliczenia
referat
seminarium
 

W roku akademickim 2011/2012 kurs zawieszony.

Celem seminarium jest analiza problematyki tożsamości jako centralnej tematyki filozofii człowieka. Problematyka ta będzie rozpatrywana w perspektywie historycznej i systematycznej. Wypracowany w czasach nowożytnych model tożsamościowy człowieka załamuje się w czasach współczesnych. Odpowiedzią na taki stan rzecz są liczne współczesne poszukiwania nowego sposobu ujęcia tożsamości.

Szczegółowy program zajęć:

Tematyka zajęć

I

Tożsamość substancjalna

II

Tożsamość człowieka

III

Tożsamość osobowa

IV

Fizyczne kryterium trwałości w czasie

V

Psychiczne kryterium trwałości w czasie

VI

Pamięć i świadomość jako kryterium tożsamościowe

VII

Aporie nowożytnych kryteriów tożsamości

VIII

Tożsamość narracyjna

 

Literatura obowiązkowa:

J. Locke „Rozważania dotyczące rozumu ludzkiego”, ks. II, rozdz. 27 „O tożsamości i różnicy”, P. Ricoeur „O sobie samym jako innym”, badanie V „Tożsamość narracyjna”, CH. Taylor „Źródła podmiotowości” , cz. 1 „Tożsamość i dobro”.

Literatura uzupełniająca:

D. Partit „Reasons and Persons” p. III “Personal Identity”, J. Perry “Personal Identity”, H. Arendt “Kondycja ludzka”, r. V “Działanie”
 

RO44
Prowadzi dr Maciej Smolak
Temat: Dydaktyka filozofii
Prerekwizyty: RO01
ECTS: 5
 
terminy
zimowy semestr - 60 godzin
 
warunki zaliczenia
egzamin ustny
praca pisemna
 
Kurs przeznaczony jest dla studentów pragnących uzyskać uprawnienia nauczycielskie. Główne zagadnienia: cele kształcenia filozoficznego, formy zajęć, techniki przekazu wiedzy i kontrolowanie wyników kształcenia, zasady budowania testów, postawy nauczycielskie (wobec negatywnych zachowań uczniów i własnych błędów.

Szczegółowy program zajęć:

Tematyka zajęć

I

Czym jest dydaktyka, historia dydaktyki filozofii w Polsce i na świecie

II

Program Filozofia dla dzieci,

III

Metoda pracy warsztatowej

IV

Trening twórczości – techniki i metody kształtowania umiejętności interpersonalnych, motywacyjnych i intelektualnych

V

Prezentacja Ramy Programowej nauczania filozofii w szkole sredniej

VI

Pomiar wyników kształcenia – tworzenie nauczycielskiego systemu kształcenia, operacjonalizacja celów kształcenia

VII

Organizacja testowania i budowanie testu – zadania otwarte i zamknięte

VIII

Ocenianie osiągnięć uczniów, postawy nauczycielskie

 

Literatura obowiązkowa:

Dydaktyka filozofii, Poznań 2002 (fragmenty),

E. Nęcka, Trening twórczości,

E. Nęcka, TroP, Twórcze rozwiązywanie problemów,

Metoda warsztatowa w kształtowaniu umiejętności interpersonalnych, Warszawa 1996,

B. Niemierko, Pomiar wyników kształcenia,

B. Elwich, A. Łagodzka, R. Piłat, Filozofia dla dzieci. Informacja o programie, Warszawa 1996

Literatura uzupełniająca:

D. Probucka, A. Olech, M. Woźniczka, Filozofowanie – nowy wymiar edukacji, Czestochowa 2001, K. Ajdukiewicz, Propedeutyka filozofii, Warszawa 1964, Filozofia w szkole, Materiały pokonferencyjne, Kielce 2003,

M. Lipman, A. M Sharp, F. Oscanyana, Philosophy in the Classroom, Philadelphia 1980

 

RO46
Prowadzi dr Steffen Huber
Temat: Translatorium grecko-polskie
Prerekwizyty: RO01p
ECTS: 6
 
terminy
zimowy semestr - 30 godzin
letni semestr - 30 godzin
 
warunki zaliczenia
aktywne uczestnictwo w zajęciach
praca pisemna
 

Wspólna lektura wybranych fragmentów z dialogów Platona, zaczynając od Obrony Sokratesa. Celem zajęć jest poznanie greckiej terminologii filozoficznej i jej funkcjonowania w konkretnych kontekstach. Uczestnicy przedstawią tłumaczenia fragmentów, które będą następnie dyskutowane. Wymagana jest znajomość greki na poziomie podstawowym lub średnio zaawansowanym, natomiast nie wymaga się zdolności do swobodnej lektury. Ocena na podstawie przedstawionego tłumaczenia i udziału we wspólnej pracy nad tekstami.

 

RO47sk
Prowadzi prof. dr hab. Jacek Filek
Temat: Seminarium z filozofii dialogu
Prerekwizyty: ON01p lub HF04p
ECTS: 5
 
terminy
zimowy semestr - 30 godzin
letni semestr - 30 godzin
 
warunki zaliczenia
referat
 

Analiza źródłowych tekstów z szeroko rozumianej filozofii dialogu oraz tropienie wątków dialogicznych w myśleniu filozofów, którzy nie są postrzegani jako filozofowie dialogu.

 

RO49s
Prowadzi dr hab. Piotr Mróz, dr hab. Joanna Hańderek,
Temat: Filozofia kultury
Prerekwizyty: RO01p
ECTS: 5
 
terminy
zimowy semestr - 30 godzin
letni semestr - 30 godzin
 
warunki zaliczenia
egzamin ustny
 

Seminarium obejmuje przegląd – oparty na anlizie wyselekcjo-nowanych tekstów – fundamentalnych pojęć i kategorii filozofii kultury poczynając od starożyności po dekonstrukcjonizm

 

RO50
Prowadzi dr Jan Płazowski, dr Marek Suwara,
Temat: Filozofia złożoności
Prerekwizyty: EP01p, EP23
ECTS: 6
 
terminy
zimowy semestr - 30 godzin
letni semestr - 30 godzin
 
warunki zaliczenia
egzamin ustny
praca pisemna
 
Grupa treści kształcenia,
w ramach której przedmiot
jest realizowany
· grupa treści kształcenia do wyboru.
Typ przedmiotu · fakultatywny - dowolnego wyboru.
Formuła przedmiotu konwersatorium
Założenia i cele przedmiotu Kurs ma na celu zapoznanie studentów z zagadnieniami filozofii złożoności. Spór filozoficzny o badanie bytów złożonych towarzyszy filozofii od jej początków. Dwa standardowe stanowiska: redukcjonizm i holizm musiały pod wpływem osiągnięć dwudziestowiecznej nauki ulec poważnym rewizjom. Celem kursu jest więc zapoznanie studentów zarówno z owymi faktami naukowymi jak i zmianami perspektywy badawczej w dziedzinie filozofii, które te fakty spowodowały
Metody dydaktyczne Należy podać szczegółowe informacje na temat metod nauczania,
w tym liczba godzin tygodniowo oraz całkowita liczba tygodni,
obejmujących:
· konsultacje (zarówno regularne, jak też organizowane w indywidualnych
przypadkach) 1 godzina tygodniowo przez 30 tygodni
· seminaria i warsztaty grupowe 2 godziny tygodniowo przez 30 tygodni
Treści merytoryczne przedmiotu
oraz sposób ich realizacji
  1. Złożoność statystyczna
  2. Złożoność w systemach fizycznych
  3. Złożoność w systemach biologicznych
  4. Granice redukcjonizmu
  5. Teoria systemów i teorie systemowe – mechanika kwantowa i teoria ewolucji
  6. Emergencja i samoorganizacja w systemach złożonych

Omawiane i dykutowane w ciągu trwania kursu na jednostkach programowych

Wykaz literatury podstawowej
i uzupełniającej, obowiązującej
do zaliczenia danego
przedmiotu
  1. Peter Coveney, Roger Highfield, Granice Złozoności W-wa 1997
  2. Klaus Mainzer, Poznawanie złożoności, UMCS 2007
  3. Gerald Weinberg, Myślenie sytemowe, W-wa 1979
 

RO52
Prowadzi dr Małgorzata Ruchel
Temat: Indyjska filozofia słowa
Prerekwizyty: RO07
ECTS: 5
 
terminy
letni semestr - 60 godzin
 
warunki zaliczenia
egzamin ustny
aktywne uczestnictwo w zajęciach
 

Kurs obejmuje wybrane zagadnienia z myśli indyjskiej (wedyjskiej i klasycznej), skupione wokół mistyki dźwięku, metafizyki słowa i filozofii języka. Celem jest zestawienie i porównanie pokrewnych lub konkurencyjnych teorii dotyczących słowa i mowy, oraz znalezienie linii powiązania pomiędzy nimi. Centralnym punktem dla porównań będzie filozofia Bhartrihariego, explicite wyrażająca metafizykę słowa. W ramach ćwiczeń - analiza tekstów źródłowych.

 

RO54
Prowadzi dr hab. Józef Bremer - prof. UJ
Temat: Ludwiga Wittgensteina filozofia religii - wprowadzenie
Prerekwizyty: 
ECTS: 6
 
terminy
letni semestr - 60 godzin
 
warunki zaliczenia
egzamin ustny
 

Założenia i cele przedmiotu

Przegląd podstawowych problemów związanych z aplikacją logiki do dyskursu prowadzonego w języku naturalnym – retoryka logiczna.

Forma i warunki zaliczenia przedmiotu:

aktywna obecność na konwersatoriach połączona z napisaniem krótkiej pracy. Egzamin ustny.

Szczegółowy program zajęć:

Tematyka zajęć

I

L. Wittgenstein: Biografia a filozofia. Traktat logiczno-filozoficzny (TLP), Dociekania filozoficzne (DF)
   Zdania sensowne i niedorzeczne (religijne, etyczne, ...)
II L.W. - Komentarz do Złotej Gałęzi J. Frazera
   Krytyka tez Frazera; bład pomieszania języków
   Jedność magii, języka i mitów
III L.W. a psychoanaliza; religia jako neuroza, nauka o snach,
   Religia czy obłąkanie – pytanie o kryteria
IV L.W. Wykłady o wierze; grmamatyka zdań intenjonalnych
   Racje religijne i naukowe
   Pytanie o historyczność chrześcijaństwa
V L.W. - etyka, estetyka, religia
   Tezy etyczne w TLP
   Wykład o etyce; względny I absolutny sens słowa “dobro”
   Związek religii z “formą życia”

VI

L.W. a teologia, fideizm, analizy słowa Bóg
   Teologia negatywna; teologia jako nauka.

 

Literatura obowiązkowa:

J. Bremer, L. Wittgenstein a religia, 2001.
I. Ziemiński, Śmierć, nieśmiertelność, sens życia. Egzystencjalny wymiar filozofii L. Wittgensteina, 2006.
L. Wittgenstein, Uwagi o religii i etyce, 1995.

Literatura  uzupełniająca:

J. Heaton, Wittgenstein a psychoanaliza, 2000
J. Bremer/J. Rothhaupt, L. Wittgenstein - “przydzielony do Krakowa”, 2009
B.R.Clack, An Introduction to Wittgenstein's Philosophy of Religion, 1999
J.E. Klagge (ed.) Wittgenstein: Biography and Philosophy, 2001

 

RO56sk
Prowadzi dr Izabela Szyroka
Temat: Autobiografia jako „filozofia praktyczna”.
Znaczenie autobiografii dla filozoficznej antropologii.
Prerekwizyty: dla studentów po drugim roku studiów, wymagana znajomoœć angielskiego w stopniu umożliwiajšcym lekturę tekstu.
ECTS: 6
 
terminy
letni semestr - 60 godzin
 
warunki zaliczenia
egzamin ustny
aktywne uczestnictwo w zajęciach
praca pisemna
 

Autobiografia – gatunek literacki o długiej tradycji (Georg Misch, niemiecki badacz dziejów autobiografii, jej początki sytuuje w starożytnej Grecji, dostrzega też istnienie pewnych form autobiograficznych świadectw w cywilizacjach egipskiej i babilońsko-asyryjskiej) pojawia się jako kulturowy wynalazek zakładający, że indywidualne życie warte jest osobnej refleksji.

Choć bezpośrednią pobudką dla powstania pewnej autobiografii mogą okazać się takie motywy, jak: próżność czy pragnienie sławy, potrzeba usprawiedliwienia siebie lub uczynienia wyznania, przyjemność, jaką jednostka znajduje w opowiadaniu o sprawach ludzkich, tym, o co naprawdę chodzi w autobiografii, jest „radość rozmawiania z sobą samym”. Historia autobiografii to dzieje medium, za pomocą którego umysł staje się siebie świadomy; historia autobiografii to dzieje ludzkiej samowiedzy. I w tej swojej funkcji autobiografia staje się dla nas interesująca filozoficznie. Autobiograf tylko na pozór przedstawia własne życie, „jakim ono było”. W autobiografii jako „medytacji nad jaźnią” życie umysłu wyzwala się i pogłębia. Poprzez autobiografię porusza się on ku swoim możliwościom; nie próbuje odzyskać na własność tego, co przeszłe, lecz chodzi mu o jego życie teraz i w przyszłości. Czynność autobiograficzna wyrasta z tego samego poziomu, który odsłonić chce także fenomenologia.

W czasie zajęć ukazany zostanie intelektualny kontekst, w którym autobiografia staje się przedmiotem szczególnie interesującym filozoficznie; związany z odkryciem „świadomości historycznej”. Wykorzystując teorie klasyczne (Wilhelm Dilthey, Georg Misch, Georges Gusdorf) i współczesne autobiografii (James Olney, Karl J. Weintraub, Janet Varner Gunn) oraz przykłady samych tekstów autobiograficznych (m.in. św. Augustyn, Rousseau), rozważone zostaną następnie takie kwestie, jak: „miejsce”, z którego wypływa autobiograficzna czynność, autobiografia jako „odpowiedź” i „punkt widzenia autobiografii”, związek autobiografii z „życiem”. Analiza elementów autobiograficznej sytuacji odsłonić ma właściwe, antropologiczne, znaczenie autobiografii.

Lektury: m.in.
  1. G.Gusdorf, Conditions and Limits of Autobiography,
  2. J.Olney, Some Versions of Memory/Some Versions of Bios: The Ontology of Autobiography,
  3. J.Starobinski, The Style of Autobiography,
  4. J.Varner Gunn, Autobiography. Towards a Poetics of Experience,
  5. K.J.Weintraub, The Value of Individual: Self and Circumstance in Autobiography, G.Misch, A History of Autobiography in Antiquity.
 

RO57
Prowadzi prof. dr hab. Józef Lipiec
Temat: Filozofia sportu.
Prerekwizyty: RO01p
ECTS: 6
 
terminy
zimowy semestr - 30 godzin
letni semestr - 30 godzin
 
warunki zaliczenia
praca pisemna
 

Istota sportu. Kalokagatia. Konieczne i uzupełniające składniki wydarzenia sportowego. Rywalizacjonizm i perfekcjonizm. Wartości sportu. Etyka sportu: równość i sprawiedliwość, uczciwa gra.. Estetyka sportu: piękno i sprawność ciała. Piękno ruchu, dramaturgia agonu i piękno widowisk. Sport a zdrowie. Sport a sztuka (tradycja i współczesność). Ekechejria: polityczny wymiar sportu. Zwycięstwo, porażka, postawa sportowa wobec życia. Sport w kulturze uniwersalnej (aspekt dziejowy, współczesny i perspektywiczny). Wymiar epistemologiczny i antropologiczny. Sport jako źródło i metoda wiedzy o możliwościach człowieka. Homo ludens. Olimpizm: od Homera do Coubertina i czasów dzisiejszych. Dobro i zło sportu. Nadzieje i zagrożenia. Filozoficzna refleksja nad sportem.

Literatura:
  1. J. Lipiec, Kalokagatia, Kraków 1988.

  2. J. Lipiec, Filozofia olimpizmu, Warszawa 1999.

  3. J. Lipiec, Pożegnanie z Olimpią, Kraków 2006.

Ponadto wybrane prace P. de Coubertin, Z. Dziubińskiego, J. Huizingi, J. Kosiewicza, S. Kowalczyka, Z. Krawczyka, W. Lipońskiego, M. Merleau- Ponty’ego, M. Zowisło, K. Zuchory.

 

RO58
Prowadzi dr Steffen Huber
Temat: Translatorium niemiecko - polskie
Prerekwizyty: RO01p, znajomoœć j. niemieckiego
ECTS: 6
 
terminy
zimowy semestr - 30 godzin
letni semestr - 30 godzin
 
warunki zaliczenia

W semestrze zimowym czytamy głośną, dotychczas niedostępną w jęz. polskim, książkę Jürgena Habermasa Między religią a naturalizmem (Zwischen Religion und Naturalismus, 2005). W semestrze letnim zajmiemy się zbiorem jego szkiców politycznych (Kleine politische Schriften, 2004 i 2008).

 

RO59
Prowadzi dr Jarosław Olesiak
Temat: Wprowadzenie do fenomenologii.
Prerekwizyty: RO01p
ECTS: 3
 
terminy
letni semestr - 60 godzin
 
warunki zaliczenia
egzamin ustny
praca pisemna
 

Celem kursu jest przedstawienie i omówienie podstawowych poj ęć fenomenologicznych: intencjonalność , rodzaje przedmiotów intencjonalnych, naoczność , redukcja fenomenologiczna, tożsamość przedmiotowa, obecność i nieobecność , postawa naturalna i fenomenologiczna, redukcja transcendentalna, noemat, struktura postrzegania, intencjonalność werbalna i kategorialna, fenomenologia jaźni, fenomenologiczne ujęcie czasowości, świat życia (Lebenswelt), fenomenologia prawdy i rozumu, intuicja eidetyczna.

Podstawowymi tekstami będą : Introduction to Phenomenology Roberta Sokolowskiego (tłumaczenie na język polski jest w przygotowaniu) oraz wybrane fragmenty dzieł Edmunda Husserla. Zalecana jest podstawowa bierna znajomość języka angielskiego.

 

RO60
Prowadzi dr hab. Joanna Hańderek
Temat: Problemy i podstawowe pojęcia filozofii kultury
Prerekwizyty: RO01pb
ECTS: 5
 
terminy
zimowy semestr - 60 godzin
 
warunki zaliczenia
egzamin ustny
 

Kurs ma na celu prezentację dwóch bloków tematycznych; na pierwszym z nich zostaną zaprezentowane podstawowe pojęcia filozofii kultury (czas, przestrzeń kulturowa, jednostka ,instytucja, symbol, mit, język). Drugi blok tematyczny będzie miał na celu przedstawienie kluczowych dla współczesności problemów filozofii kultury (problem tożsamości kulturowej człowieka, zmiany kulturowe, kultura a globalizacja, multikulturowość i multietniczność) Podczas kursu omawiane powyżej kwestie będą analizowane w oparciu o koncepcje następujących myślicieli: Gernot Böhme, Richard Rorty, Herbert Marcuse, Teodor Adorno, Clifford Geertz, James Clifford, Judith Butler, Rene Girard, Gayatri Chakravorty Spivak, Andre Malraux, Edward Said, Ruth Benedict, Claude Levi-Strauss, Roland Barthes, Raymond Williams, Andrzej Flis, Leszek Kołakowski, Wojciech Burszta, Anthony Giddens, Zofia Rosińska.

 

RO66k
Prowadzi dr hab. Krzysztof Guczalski
Temat: Translatorium z jęz. angielskiego
Prerekwizyty: RO01p
ECTS: 3
 
terminy
zimowy semestr - 30 godzin
 
warunki zaliczenia
praca pisemna
 

Lektura, przekład na język polski i dyskusja na temat angielskich tekstów filozoficznych. Zasadą translatorium będzie wykorzystanie tekstów, które zostały w oryginale napisane po angielsku (a nie są przekładami z innych języków) i których przekłady na język polski (jeszcze) nie istnieją. Dlatego jako przedmiot lektury proponowane są Languages of Art Nelsona Goodmana oraz Philosophy of Language Williama P. Alstona i inne które przedstawione zostaną na pierwszych zajęciach kursu.

 

RO67k
Prowadzi dr hab. Krzysztof Guczalski
Temat: Translatorium z jęz. angielskiego
Prerekwizyty: RO01p
ECTS: 3
 
terminy
letni semestr - 30 godzin
 
warunki zaliczenia
praca pisemna
 

Lektura, przekład na język polski i dyskusja na temat angielskich tekstów filozoficznych. Zasadą translatorium będzie wykorzystanie tekstów, które zostały w oryginale napisane po angielsku (a nie są przekładami z innych języków) i których przekłady na język polski (jeszcze) nie istnieją. Dlatego jako przedmiot lektury proponowane są Languages of Art Nelsona Goodmana oraz Philosophy of Language Williama P. Alstona. i inne które przedstawione zostaną na pierwszych zajęciach kursu.

 

RO68
Prowadzi dr hab. inż. Grzegorz J. Nalepa
Temat: Inżynieria wiedzy i Sieć Semantyczna
Prerekwizyty: LO01, EP01
ECTS: 3
 
terminy
letni semestr - 30 godzin
 
warunki zaliczenia
egzamin pisemny
 

Celem kursu jest prezentacja wybranych zagadnień inżynierii wiedzy. W ramach zajęć omówione są wybrane zagadnienia reprezentowania i przetwarzania wiedzy zapisanej w postaci formalnej. Zagadnienia praktycznej inżynierii omawiane są na przykładzie projektowania i analizy systemów ekspertowych, oraz systemów reguł i procesów biznesowych. Istotne współczesne zastosowania inżynierii wiedzy obejmują również tworzenie systemów inteligentnych na platformie Sieci Semantycznej (ang. The Semantic Web) – nowej generacji Internetu w której inteligentne agenty wspomagają człowieka w automatycznym i semi-inteligentnym pozyskiwaniu informacji. Pokazana jest ewolucja metod opisu i przechowywania treści udostępnionych w sieci w kierunku rozwijanych w sztucznej inteligencji metod reprezentacji i przetwarzania wiedzy.

Literatura:
  1. F. van Harmelen, V. Lifschitz, B. Porter, Handbook of Knowledge Representation, Elsevier, 2008.

  2. G. Antoniou, F. van Harmelen, A Semantic Web Primer, MIT Press, 2004.

 

RO71
Prowadzi dr Stefan Florek
Temat: Sztuki wizualne - ujęcie kognitywistyczne
Prerekwizyty: ES01pa
ECTS: 4
 
terminy
zimowy semestr - 30 godzin
 
warunki zaliczenia
egzamin ustny
aktywne uczestnictwo w zajęciach
praca pisemna
 

Sztuki wizualne w ostatnich dekadach stały się przedmiotem intensywnych badań prowadzonych przez przedstawicieli nauk kognitywnych: neurobiologów, neuropsychologów, psychologów poznawczych i ewolucyjnych. Badania te zaowocowały złożonymi ujęciami teoretycznymi doświadczenia estetycznego i twórczości artystycznej, a nawet wyłonieniem się nowej dyscypliny – neuroestetyki. Kognitywistyczne koncepcje sztuki nawiązują do tradycji filozoficznej, a ich twórcy nie stronią od rozstrzygania problemów stanowiących dotąd domenę filozofii. Wywołuje to różnorodne reakcje filozofów - od podejmowania interdyscyplinarnej współpracy z naukowcami po radykalną krytykę ich poczynań.
Celem wykładu jest prezentacja obecnego stanu kognitywistycznych badań nad sztukami wizualnymi oraz przedstawienie kontrowersji związanych z podejmowaniem przez kognitywistów zagadnień z zakresu estetyki filozoficznej. Szczególna uwaga zostanie poświęcona problematyce neuropoznawczych mechanizmów odpowiedzialnych za doświadczenie estetyczne oraz filogenetycznych, neuronalnych i poznawczych uwarunkowań aktywności twórczej. Podjęta zostanie również kwestia możliwości rozstrzygania filozoficznych dylematów związanych ze sztuką przy pomocy metod badawczych stosowanych w naukach kognitywnych. Konwersatorium ma na celu umożliwienie krytycznej dyskusji na temat osiągnięć kognitywistów i koncepcji przez nich proponowanych. Będzie się ona toczyć wokół tekstów m. in.: A. Chatterjee, P. Cavanagha, W. Hirsteina, M. Livinstone, G. Millera, S. Pinkera, V. S. Ramachandrana, D. Zaidel, S. Zekiego. Od uczestników kursu wymagana jest bierna znajomość języka angielskiego.

Na kurs mogą zapisywać się studenci, którzy nie ukończyli wcześniej kursu „Nauki kognitywne a wybrane problemy etyki i estetyki (RO48) lub kursu „Kognitywistyka a etyka i estetyka” (KEE).

 

RO72
Prowadzi dr Stefan Florek
Temat: Neuroetyka
Prerekwizyty: ET01pa
ECTS: 6
 
terminy
zimowy semestr - 60 godzin
 
warunki zaliczenia
egzamin pisemny
aktywne uczestnictwo w zajęciach
praca pisemna
referat
 

Celem kursu jest prezentacja dwóch sfer badawczych neuroetyki: (1) neuronalnych korelatów poznania i działania moralnego oraz (2) problemów etycznych związanych z neuronauką. Wśród tematów omawianych na wykładzie i dyskutowanych w trakcie ćwiczeń znajdą się następujące zagadnienia: status neuroetyki jako interdyscyplinarnej dziedziny wiedzy; ewolucja mózgu a moralność, neuronalne korelaty rozumowania moralnego oraz emocji, intuicji i decyzji moralnych; empatia i neurony lustrzane; neurobiologiczne uwarunkowania zachowań antyspołecznych (socjopatia) i prospołecznych; zaburzenia kontroli zachowania, podmiotowość, wolność woli i odpowiedzialność moralna; neuronauka a prawo i resocjalizacja; problemy etyczne związane z rozwojem możliwości obrazowania i modyfikowania pracy centralnego układu nerwowego; perspektywy rozwoju neuroetyki.
Na ćwiczeniach (w nawiązaniu do tematyki wykładów) omawiane będą m.in. teksty: P. S. Churchland, A. Damasio, A. Caplana, J. Cohena, M. Gazzanigi, J. Greene'a, J. Haidta, M. Hausera, J. Illes, S. Nicholsa, A. Roskies. Od uczestników kursu wymagana jest bierna znajomość języka angielskiego.

Na kurs mogą zapisywać się studenci, którzy nie ukończyli wcześniej kursu „Nauki kognitywne a wybrane problemy etyki i estetyki (RO48) lub kursu „Kognitywistyka a etyka i estetyka” (KEE).

 

RO73
Prowadzi prof. dr hab. Jan Woleński
Temat: Metaphilosophy
Prerekwizyty: RO01,HF05
ECTS: 6
 
terminy
letni semestr - 30 godzin
 
warunki zaliczenia
aktywne uczestnictwo w zajęciach
praca pisemna
 

The main task of this course is information about main conceptions of philosophy since the beginning of the 20th century. This topic will be discussed form historical as well as philosophical point of view. Phenomenology as an example of continental philosophy and analytic philosophy will be taken as historical examples. The systematic part includes relations between philosophy and other fields (science, religion, art, politics, etc.) and philosophical argumentation.

 

RO74k
Prowadzi dr Jarosław Olesiak
Temat: Basic issues in phenomenology - translatorium
Prerekwizyty: RO01p
ECTS: 3
 
terminy
zimowy semestr - 30 godzin
 
warunki zaliczenia
egzamin ustny
praca pisemna
 

The purpose of the course is to acquire the ability to read and translate English philosophical texts and to take part in discussions in English. The course will be devoted to basic issues in phenomenology. An intermediate knowledge of English is required.

 

RO75k
Prowadzi dr Jarosław Olesiak
Temat: Basic issues in phenomenology - translatorium
Prerekwizyty: RO01p
ECTS: 3
 
terminy
letni semestr - 30 godzin
 
warunki zaliczenia
egzamin ustny
praca pisemna
 

Continuation of Winter semester course. The purpose of the course is to acquire the ability to read and translate English philosophical texts and to take part in discussions in English. The course will be devoted to basic issues in phenomenology. An intermediate knowledge of English is required.

 

RO76k
Prowadzi dr Jarosław Olesiak
Temat: Basic issues in Aristotle's philosophy – translatorium
Prerekwizyty: RO01p
ECTS: 3
 
terminy
zimowy semestr - 30 godzin
 
warunki zaliczenia
egzamin ustny
praca pisemna
 

The course will be conducted in seminar form. The purpose of the course is to acquire the ability to read and translate English philosophical texts and to take part in discussions in English. The course will be devoted to basic issues in Aristotle's philosophy.
An intermediate knowledge of English is required.

 

RO77k
Prowadzi dr Jarosław Olesiak
Temat: Basic issues in Aristotle's philosophy – translatorium
Prerekwizyty: RO01p
ECTS: 3
 
terminy
letni semestr - 30 godzin
 
warunki zaliczenia
egzamin ustny
praca pisemna
 

Continuation of Winter semester course. The course will be conducted in seminar form. The purpose of the course is to acquire the ability to read and translate English philosophical texts and to take part in discussions in English. The course will be devoted to basic issues in Aristotle's philosophy.
An intermediate knowledge of English is required.

 

RO95
Prowadzi dr Carl Humphries
Temat: Philosophical Thinking after Wittgenstein
Prerekwizyty: RO01p
ECTS: 6
 
terminy
zimowy semestr - 30 godzin
 
warunki zaliczenia
aktywne uczestnictwo w zajęciach
praca pisemna
 

Course outline: The first part of this course outlines the key features of Wittgenstein’s later approach to philosophical thinking. The second part focuses on the work of some contemporary philosophers who have continued this approach in interesting and original ways. In the third part, participants in the course are encouraged to use similar methods to explore philosophical issues for themselves.

I.

1. Language games, ‘meaning’ and ‘grammar’;
2. The public/private distinction;
3. Practices and forms of life;
4. Practices and bedrock commitments;
5. Wittgenstein and Heidegger.

II.

6. Ethics and situatedness – Wittgenstein and Løgstrup;
7. Concepts and forms of life – Meløe;
8. Practical agency – praxeology;
9. The self and others – Cockburn;
10. The ‘physical world’.

III.

11. Nature; 12. Technology; 13. Poetry; 14. Music;

15. Concluding discussion.

Principle reading:

Ludwig Wittgenstein: Philosophical Investigations. (Blackwell, 1953)
Ludwig Wittgenstein: On Certainty. (Blackwell, 1969)

Additional reading:

David Cockburn: Other Human Beings (Macmillans, 1990)
Knud Ejler Løgstrup: The Ethical Demand (University of Notre Dame Press, 1997)
Jakob Meløe: ‘The Agent and His World’, in G. Skirrbeck (ed), Praxeology. (Tromsø Universitetsforlaget, 1983)
Jakob Meløe: ‘Words and Objects’, in Publications from the Wittgenstein Archives at the University of Bergen, 17/2005.

 

RO96s
Prowadzi dr Carl Humphries
Temat: Wittgenstein and Analytical Philosophy
Prerekwizyty: RO01p
ECTS: 6
 
terminy
letni semestr - 30 godzin
 
warunki zaliczenia
aktywne uczestnictwo w zajęciach
praca pisemna
 

This seminar course attempts to understand the broad significance for contemporary philosophy of Wittgenstein’s thinking at each stage of its development, through an examination of the relationship between its principal ideas and those of mainstream analytical philosophy, understood in a relatively non-technical way. No specialised knowledge is necessary, but a general familiarity with basic philosophical issues is desirable. The first part of the course compares Wittgenstein’s Tractatus to the ideas of other early analytical philosophers, including Frege, Russell and the logical positivists. The second part compares his later philosophy to that of philosophers who worked in Britain at the same time as him or studied with him. The third part considers the contrasts between Wittgenstein’s philosophy and dominant developments in 20th century American philosophy of mind and language. In the fourth part his work is reassessed in the light of late 20th century analytical philosophy, in which a return to metaphysical concerns may be observed.

Each seminar takes the form of a discussion, based on articles or short extracts from texts by the philosophers under discussion, which students are expected to have read in advance.

 

Course structure:

I

Origins of analytical philosophy

II

Early analytical philosophy

III

Tractatus (1): Wittgenstein and logical atomism

IV

Tractatus (2): Wittgenstein and logical positivism

V

Ordinary language philosophy (1): Wittgenstein and Ryle
VI

Ordinary language philosophy (2): Wittgenstein and Austin

VII

Ethics: Wittgenstein and Anscombe

VIII

Action and intention: Wittgenstein, Anscombe, von Wright, Davidson

IX

Naturalism: Wittgenstein and Quine

X

Inferentialism: Wittgenstein, Sellars, and Brandom

XI

Meaning and truth: Wittgenstein and Davidson

XII

Metaphysics after Wittgenstein: Strawson

XIII

Epistemology after Wittgenstein: McDowell

XIV

The limits of conceptuality: Evans

XV General discussion

 

Background literature:

Anscombe, E. 1957: Intention, Oxford: Basil Blackwell
--------------1958: “Modern Moral Philosophy,” Philosophy, 33: 1–19
--------------1958: “On Brute Facts” in Analysis, vol. 18/3: 69-72

Austin, J.L. 1962: How to Do Things with Words, New York: OUP
--------------1962: Sense and Sensibilia, London: OUP

Ayer, A.J. 1936: Language, Truth and Logic, London: Gollantz

Davidson, D. 1967: ‘Truth and Meaning’, Synthese, 17: 304–23; reprinted in D. Davidson, 2001, Inquiries into Truth and Interpretation, Oxford: Clarendon Press

Dummett, M. 1993: Origins of Analytical Philosophy, Harvard: Harvard University Press

Evans, G. 1982: The Varieties of Reference, Oxford: OUP,

Frege, Gottlob. 1892: “On Sense and Reference” in Translations from the Philosophical Writings of Gottlob Frege, P. Geach and M. Black (eds.), Oxford: Blackwell, 1980

Hacker, P.M.S. 1996: Wittgenstein's Place in Twentieth-century Analytic Philosophy, Oxford: Blackwell

Mc Dowell, J. 1996: Mind and World, Harvard: Harvard University Press

Quine, W. V. 1951: “Two Dogmas of Empiricism.” Philosophical Review 60: 20-43
--------------1960: Word and Object. Cambridge: The MIT Press

Russell, B. 1905: “On Denoting,” Mind 14: 479-93.
--------------1918-19: “The Philosophy of Logical Atomism,” The Monist 28:495-527

Ryle, G. 1949: The Concept of Mind, NY: Barnes and Noble

Sellars, W. “Empiricism and the Philosophy of Mind”, in The Foundations of Science and the Concepts of Psychoanalysis, Minnesota Studies in the Philosophy of Science, Vol. I, ed. by H. Feigl and M. Scriven (University of Minnesota Press; Minneapolis, MN; 1956)

Stenius, E. 1960: Wittgenstein's Tractatus: A Critical Exposition of its Main Lines of Thought, Ithaca, NY: Cornell University Press.

Strawson, P.F. 1950: “On Referring”, Mind, reprinted in P.F. Strawson, Logico-Linguistic Papers, London: Methuen,1971
--------------1959: Individuals, London: Methuen
--------------1969: “Meaning and Truth”, reprinted in P.F. Strawson, Logico-Linguistic Papers, London: Methuen,1971
--------------1992: Analysis and Metaphysics, Oxford: OUP

Wittgenstein, L. 1922: Tractatus Logico-Philosophicus, London: Routledge & Kegan Paul
--------------1929:  “Some Remarks on Logical Form”, Proceedings of the Aristotelian Society, suppl. vol. 9: 162-171
--------------1953: Philosophical Investigations, Oxford: Blackwell
--------------1958: The Blue and Brown Books, Oxford: Blackwell
--------------1965: “A Lecture on Ethics”, The Philosophical Review 74: 3-12
--------------1969: On Certainty, Oxford: Blackwell

von Wright, G.H. 1971: Explanation and Understanding, London: Routledge & Kegan Paul

 

Grading format: attendance and participation (50%), term paper (50%)
 

RO99ek
Prowadzi prof. dr hab. Karol Tarnowski
Temat: Religia a metafizyka
Prerekwizyty: HF05p, ON01p
ECTS: 6
 
terminy
zimowy semestr - 30 godzin
letni semestr - 30 godzin
 
warunki zaliczenia
egzamin ustny
 

Wykład będzie próbował postawić problem związków między religią a metafizyką. W jakiej mierze religia domaga się (czy zakłada) metafizyki i razem z nią upada? W jakiej mierze metafizyka jest samodzielna w stosunku do religii? Czy jest możliwa postmetafizyczna filozofia religii (np. czy jest możliwa filozofia religii na bazie nietzscheanizmu) ?

Wykład będzie miał charakter par excellence problematyzujący, a nie „dogmatyczny”.