Konferencja "Etyczne i prawne granice badań naukowych"

Badania, których wyniki analizowane w oparciu o aktualny stan wiedzy wskazują, że mogą stać się źródłem wiedzy, produktów lub technologii potencjalnie użytecznych dla innych osób świadomie zamierzających stworzyć zagrożenie dla zdrowia publicznego, rolnictwa, roślin, zwierząt, środowiska lub materii nieożywionej nazywamy badaniami o podwójnym zastosowaniu. W Polsce istnieją warunki do powadzenia tego typu badań. Powstaje zatem ryzyko wykorzystania wyników pracy polskich naukowców w celach sprzecznych z ich założeniami. Istnieje kilka rodzajów badań, w których ryzyko ujawnienia się zjawiska podwójnego zastosowania jest szczególnie wysokie. Większość z tych badań dotyczy manipulacji na materiale genetycznym. Szkody jakie może wywołać zastosowanie wyników takich badań w zamachu bioterrorystycznym są szacowane jako znacznie większe i groźniejsze od klasycznych ataków terrorystycznych. Sytuacja wymaga znalezienia optymalnego dla każdego kraju sposobu ograniczania zagrożeń związanych z realizacją badań o potencjalnie podwójnym zastosowaniu. Zapewnienie biologicznego bezpieczeństwa musi opierać się na wczesnej, pewnej i pełnej identyfikacji tego typu badań. Podstawową rolę w rozpoznawaniu badań o podwójnym zastosowaniu powinni pełnić badacze. Będzie to możliwe pod warunkiem odpowiedniej edukacji oraz infomowania przede wszystkim tych badaczy, którzy mają praktyczną możliwość realizacji badań o podwójnym zastosowaniu. Należą oni do różnych grup zawodowych (lekarze, mikrobiolodzy, famakolodzy, genetycy, a także personel pomocniczy i laboratoryjny). Niestety, nie wszystkie grupy zawodowe biorące udział w realizacji badań o potencjalnie podwójnym zastosowaniu mają kodeksy etyczne. Z kolei w istniejących kodeksach zawodowych zagadnienia bezpieczeństwa biologicznego oraz zagrożeń związanych z badaniami o podwójnym zastosowaniu zwykle nie są poruszane. Konieczne jest opracowanie jednolitego dla wszystkich grup zawodowych specjalistycznego kodeksu etycznego oraz przepisów prawa regulujących zasady postępowania z badaniami o podwójnym zastosowaniu. W Polsce dotychczasowe działania zmierzające do zapewnienia bezpieczeństwa biologicznego polegały na opracowaniu i uchwaleniu Ustawy o organizmach genetycznie zmodyfikowanych (GMO) oraz powołaniu Komisji ds. GMO. Biorąc pod uwagę doświadczenia innych krajów działania te należy uznać za fragmentaryczne a przez to niedostatecznie zabezpieczające przed zagrożeniami związanymi z badaniami, których wyniki mogą być wykorzystane w celach sprzecznych z założeniami.