Konferencja "Etyczne i prawne granice badań naukowych"

     Celem referatu jest wskazanie podstawowych zaleceń etycznych w przypadku prowadzenia psychologicznych badań naukowych z udziałem dzieci lub młodzieży jako osób uczestniczących w badaniu. W pierwszej części podkreślone będą specyficzne cechy relacji badacza z niepełnoletnimi badanymi. Ważnym elementem jest zdecydowana przewaga psychologa w kontakcie z dzieckiem. Ma on większą wiedzę i doświadczenie, także życiowe, a ponadto jako naukowiec i dorosły jest obdarzany autorytetem. Charakteryzując osobę niepełnoletnią trzeba zwrócić uwagę na to, że ma ona mniejszą umiejętność i możliwość dokonywania autoprezentacji niż dorosły, słabiej rozumie sytuację badawczą i procedurę, ma dużą podatność na stres i małe możliwości odreagowania go, a także ma słabą znajomość własnych praw.

     Zadaniem badacza jest więc przeanalizowanie zysków naukowych i społecznych związanych z planowanym badaniem oraz kosztów psychicznych ponoszonych przez osoby uczestniczące w badaniu. Analizując koszty musi uwzględniać specyfikę funkcjonowania dziecka czy młodego człowieka na poszczególnych etapach jego rozwoju. Ponosi więc znacznie większe koszty udziału w badaniu.

     W dalszej części wystąpienia omówione zostaną problemy uzyskiwania świadomej, dobrowolnej zgody uczestników badania na udział w nim. Omówione zostaną też zasady uzyskiwania zgody instytucji i rodziców. Pojawia się pytanie, jak zagwarantować tę dobrowolność w warunkach przedszkolnych czy szkolnych, jak zapewnić anonimowość i odpowiednie warunki przeprowadzenia badania.

     W części końcowej zwrócona zostanie uwaga na problemy stosowania instrukcji maskujących prawdziwy cel badania w przypadku niepełnoletnich badanych, oraz jak powinna wyglądać procedura informowania o prawdziwym celu, po badaniu.

     Podstawową wartością, która musi być realizowana w badaniach psychologicznych jest podmiotowość i autonomia uczestników niezależnie od ich wieku. Mają więc też prawo do informacji o uzyskanych wynikach.