Instytut Filozofii, Uniwersytet Jagielloński
|
Instytut Filozofii, Uniwersytet Jagielloński |
Zajęcia z filozofii Wschodu w Instytucie Filozofii Wschodu Uniwersytetu Jagiellońskiego rozpoczęły się w 1991 roku. Związane to było z przeświadczeniem, które po kilkunastu latach działalności stało się pewnością, że prezentowanie różnych nurtów filozofii Wschodu powinno się odbywać przede wszystkim na wydziałach filozoficznych, a nie tylko jako przedmiot uzupełniający na poszczególnych kierunkach filologii orientalnej. W tym też roku powstała Pracownia Filozofii Wschodu pod kierownictwem prof. dr hab. Beaty Szymańskiej. Naukowa i dydaktyczna działalność Pracowni koncentrowała się od początku na prezentowaniu systemów filozoficznych przede wszystkim Indii i Chin.
Przez pierwsze trzy lata był prowadzony w Instytucie Filozofii UJ jeden kurs, w formie wykładu monograficznego pt.: "Filozofia Wschodu". Od samego początku cieszył się wielkim zainteresowaniem studentów. W roku 1993 Pracownia przekształciła się w Zakład Filozofii Wschodu. Od tego też roku wyodrębnione zostały dwa kursy: filozofia Indii i filozofia buddyzmu. To nie był już tylko wykład monograficzny, lecz pełne kursy, obejmujące również ćwiczenia. Po kilku latach uruchomiono nowy kurs (również obejmujący wykład i ćwiczenia) pt.: antropologia chińska. Od trzech lat prowadzone jest również specjalistyczne seminarium, które stało się forum do pogłębionych dyskusji na temat szczegółowych zagadnień związanych z problematyką różnorodnych szkół filozoficznych Indii, Chin, Japonii czy Tybetu. W Instytucie Filozofii prowadzony jest również lektorat sanskrytu, umożliwiający studentom kierunków innych niż indologia wstępne zapoznanie się z terminologią filozoficzną tekstów sanskryckich. W ostatnich latach stało się już na naszym Wydziale zasadą, że nawet prace magisterskie, które bronione są na wydziale filozoficznym (głównie w Instytucie Filozofii i Religioznawstwa), a związane są z szeroko pojętą filozofią Wschodu, odwołują się, choćby na poziomie podstawowym, do tekstów oryginalnych. Studenci zajmujący się Chinami mają możliwość nauki języka chińskiego w Instytucie Studiów Regionalnych, gdzie zajęcia są prowadzone między innymi przez osoby wcześniej współpracujące z Zakładem Filozofii Wschodu. Niektórzy nasi studenci uczą się również języka japońskiego, którego lektorat prowadzony jest w innej jednostce Wydziału Filozoficznego.
Wszystkie trzy kursy: filozofia Indii, buddyzmu i antropologia chińska, mają status kursów uzupełniających i cieszą się wielkim zainteresowaniem. Od tego roku zostaje uruchomiony nowy kurs: Etyka Wschodu, a w przyszłym roku specjalistyczny kurs na temat indyjskiej filozofii języka. Wprowadzono również kilka lata temu filozofię Wschodu jako kurs w obowiązującym kanonie na zaocznych studiach z filozofii oraz na studiach podyplomowych. Prezentowany jest również cykl wykładów związanych z tą problematyką na zajęciach filozofii na Uniwersytecie Trzeciego Wieku. Niezależnie od prowadzonych zajęć dydaktycznych na Uniwersytecie, problematyka naszego Zakładu stanowi przedmiot stałej współpracy z Krakowskim Młodzieżowym Towarzystwem Przyjaciół Nauk i Sztuk, gdzie młodzież poznaje, iż pojęcie filozofia nie ogranicza się tylko do naszego kręgu kulturowego. Dzięki aktywnej pracy naszych pracowników przy organizacji Ogólnopolskich Szkolnych Olimpiad Filozoficznych, do podstawowych zagadnień, które młodzież licealna musi opanować, dołączony został temat: etyka buddyjska.
Naukowa działalność, najpierw Pracowni, później Zakładu Filozofii Wschodu koncentrowała się od początku głównie na filozofii Indii, Tybetu, Chin i Japonii. Ponadto, ponieważ w naszych pracach naukowych istotną rolę pełni komparatystyka, często zapraszamy do współpracy przedstawicieli innych dyscyplin naukowych - fizyki, psychologii, socjologii, antropologii filozoficznej, historii filozofii europejskiej. Badania naukowe Zakładu od początku były głównie ukierunkowane na analizę nurtów i szczegółowych zagadnień zawartych w tekstach filozofii Indii, Chin i Japonii. Jednakże równolegle pracownicy Zakładu podejmowali szerszą tematykę związaną z analizą porównawczą i odnoszeniem koncepcji powstałych w wymienionych wyżej krajach do myśli Europy, co mieści się w zakresie rozwijającej się ostatnio na Zachodzie tak zwanej "filozofii porównawczej", ale w przypadku naszego Zakładu dotyczy to przede wszystkim zagadnień związanych z szeroko rozumianą filozofią kultury. Takie nastawienie komparatystyczne okazało się bardzo owocne i spotkało się z wielkim zainteresowaniem. Znalazło to swą wymierną formę w postaci licznych publikacji naukowych. Z publikacji tych wyraźnie wynika, iż kwestie związane z szeroko rozumianą kulturą Wschodu i ich interpretacja poprzez siatki pojęciowe właściwe myśli europejskiej stają się przedmiotem owocnych dyskusji.
Poza regularnie prowadzonymi zajęciami z filozofii i religii: wykładami, ćwiczeniami, seminariami, realizowane są od lat cykle tematyczne: "Człowiek i kosmos", "Koncepcja człowieka w filozofii Wschodu i Zachodu", "Problemy podmiotowości i wartości etyczne", "Ogrody - zwierciadła kultury", "Uniwersalne wartości etyczne w różnych kulturach". Poświęcono tym tematom szereg otwartych seminariów, dyskusji panelowych i ogólnopolskich konferencji. Owocem tej pracy było około dwustu artykułów, wydanych w kilku pozycjach książkowych, encyklopediach i słownikach. Pracownicy naszego Zakładu wydali kilkanaście autorskich pozycji książkowych prezentujących wyniki ich szczegółowych badań. Zajmują się również tłumaczeniami; są to zarówno pozycje klasyczne tłumaczone z języków oryginału, z sanskrytu oraz z chińskiego oraz kluczowe dla tej problematyki pozycje angielsko- czy francuskojęzyczne. Po kilkuletnich doświadczeniach pracy ze studentami z inicjatywy pracowników Zakładu powstały dwa tomy podręcznika do nauki filozofii Wschodu, do przygotowania którego zaproszono także wybitnych polskich specjalistów spoza naszej uczelni, z uniwersytetów w Warszawie i Lublinie.
W ramach pracy najpierw Pracowni, a później Zakładu, wypromowano na Wydziale Filozoficznym UJ kilkanaście specjalistycznych doktoratów, ponad sto magisteriów i dwie habilitacje. Wciąż współpracują z nami coraz to młodsi pracownicy, studenci, magistranci, doktoranci, zainteresowani i zgłębiający szczegółowe zagadnienia z filozofii Wschodu. Wielu z nich obecnie pracuje w innych jednostkach naukowych, propagując podejście, że pojęcie filozofii nie jest tylko związane z kulturą europejską.
2008
Dr hab. Marta Kudelska, prof. UJ
Kierownik Zakładu Filozofii Wschodu
Instytut Filozofii UJ